Διεθνείς Επενδύσεις, Εισοδήματα και Πληρωμές. (Μέρος 1ον)

του Άγγελου Αντζουλάτου** 

ΔΙΕΘΝΕΙΣ ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ. Οι διεθνείς επενδύσεις μπορούν να καταταχθούν με βάση το αντικείμενο, τη δυνητική διάρκεια και τη φύση των εμπλεκομένων οικονομικών παραγόντων.

ΚΑΤΑΤΑΞΗ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ. Στον πίνακα 2.2 η κατάταξη γίνεται με βάση το αντικείμενο των διεθνών επενδύσεων. Είναι η καταλληλότερη κατάταξη για την ανάλυση των ροών διεθνών επενδυτικών κεφαλαίων, του ισχυρότερου καναλιού μέσω του οποίου η διεθνής οικονομία και οι διεθνείς χρηματαγορές επηρεάζουν την εγχώρια οικονομία και τις εγχώριες χρηματαγορές.

Η κατάταξη ακολουθεί αυτήν του Balance of Payments Manual (5η Έκδοση) το οποίο είναι διαθέσιμο στην ιστοσελίδα του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου (www.imf.org). Κάποιες μικρές διαφοροποιήσεις οφείλονται στην προσπάθεια για οικονομία του κειμένου και αποφυγή υπέρμετρων λεπτομερειών.

Συγκεκριμένα, η πρώτη στήλη του πίνακα 2.2 παρουσιάζει συνοπτικά τις διεθνείς επενδύσεις μίας χώρας, ενώ η δεύτερη τις επενδύσεις ξένων σε αυτή. Η τρίτη στήλη παρουσιάζει τα σχετικά εισοδήματα της χώρας από τις επενδύσεις της στο εξωτερικό και τις αντίστοιχες πληρωμές σε ξένους για τις επενδύσεις τους σε αυτήν.

Οι επενδύσεις χωρίζονται σε τρείς κύριες κατηγορίες, χρηματοοικονομικές επενδύσεις, άμεσες επενδύσεις και συναλλαγματικά αποθέματα. Για λόγους οικονομίας κειμένου ο πίνακας δεν περιλαμβάνει κάποιες μικρές υποκατηγορίες των χρηματοοικονομικών επενδύσεων, όπως τα παράγωγα και οι επενδύσεις σε αξιόγραφα των αγορών χρήματος.

Για περισσότερες λεπτομέρειες, βλέπετε το προαναφερθέν Manual.

Οι επενδύσεις στο εξωτερικό κατοίκων και οργανισμών της χώρας, όπως και τα εκ των επενδύσεων εισοδήματα, αποτελούν απαιτήσεις της έναντι των άλλων χωρών.

Μερικά ενδεικτικά παραδείγματα ακολουθούν. Οι καταθέσεις Ελλήνων σε Ελβετικές τράπεζες αποτελούν απαιτήσεις της Ελλάδος έναντι της Ελβετίας: Είναι χρήματα τα οποία οι Έλληνες ιδιοκτήτες τους μπορούν να αποσύρουν από την Ελβετία και να χρησιμοποιήσουν κατά το δοκούν. Το αυτό και για τα ομόλογα της κυβερνήσεως της Αργεντινής και τις μετοχές της Αμερικανικής Microsoft που έχουν αγοράσει Έλληνες επενδυτές:

Οι Έλληνες επενδυτές μπορούν να πουλήσουν τα ομόλογα και τις μετοχές και να χρησιμοποιήσουν τις εισπράξεις κατά το δοκούν. Παρομοίως για τις θυγατρικές των Ελληνικών επιχειρήσεων και τραπεζών στα Βαλκάνια. Οι μητρικές εταιρείες μπορούν κατά το δοκούν να χρησιμοποιήσουν τα χρήματα από πιθανή πώλησή τους.

Κατ’ αναλογία, οι αντίστοιχες επενδύσεις πολιτών και οργανισμών ξένων χωρών αποτελούν απαιτήσεις των άλλων χωρών έναντι της Ελλάδος. Μερικά παραδείγματα: Οι καταθέσεις των Αλβανών μεταναστών μπορούν να απαιτηθούν κατά το δοκούν από τους ιδιοκτήτες τους και τα χρήματα να αποσυρθούν από την Ελλάδα. Οι Ελληνικές μετοχές τις οποίες έχουν αγοράσει Αμερικανοί επενδυτές μπορούν να πουληθούν από τους κατόχους τους και τα χρήματα να αποσυρθούν από την Ελλάδα για επένδυση σε άλλη χώρα.

Τα συναλλαγματικά αποθέματα αναφέρονται στο χρυσό και στα συσσωρευμένα κεφάλαια σε ξένα νομίσματα της κεντρικής τραπέζης. Τα εν λόγω κεφάλαια αποτελούν τις αποταμιεύσεις της κεντρικής τραπέζης σε ξένα νομίσματα. Συνήθως, είναι στη μορφή ρευστών διαθεσίμων ή άμεσα ρευστοποιήσιμων αξιογράφων.

Τα συναλλαγματικά αποθέματα αποτελούν μία μορφή χρηματοοικονομικών επενδύσεων η οποία τυγχάνει ιδιαίτερης προσοχής από επενδυτές, κυβερνήσεις, κεντρικές τράπεζες και διεθνείς οργανισμούς λόγω του σημαντικού ρόλου τον οποίο παίζουν στην άσκηση της συναλλαγματικής πολιτικής. Για τεχνικές λεπτομέρειες, βλέπετε το κεφάλαιο “XXI. Reserve Assets” του προαναφερθέντος Balance of Payments Manual.

Επί του παρόντος, ας σημειωθεί ότι μόνο τα νομίσματα μερικών μεγάλων χωρών οι οποίες έχουν μεγάλη παρουσία στις διεθνείς χρηματαγορές χρησιμοποιούνται ως συναλλαγματικά αποθέματα: το δολάριο Η.Π.Α., το ευρώ και, σε μικρότερο βαθμό, η λίρα Αγγλίας, το γιέν Ιαπωνίας και το φράγκο Ελβετίας. Αυτές οι χώρες έχουν τη δυνατότητα να πληρώνουν για τις εισαγωγές τους ή τις αγορές περιουσιακών στοιχείων από ξένους τυπώνοντας το νόμισμά τους. Οι υπόλοιπες δεν έχουν τέτοια ευχέρεια. Πρέπει να κερδίσουν τα ξένα νομίσματα τα οποία χρειάζονται για τις εισαγωγές και τις άλλες αγορές τους από ξένους. Περισσότερες λεπτομέρειες στην επόμενη ενότητα.

ΚΑΤΑΤΑΞΗ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΗ ΔΥΝΗΤΙΚΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ. Με βάση τη δυνητική διάρκειά τους, οι διεθνείς επενδύσεις κατατάσσονται σε βραχυπρόθεσμες και μακροπρόθεσμες. Οι πρώτες περιλαμβάνουν περιουσιακά στοιχεία τα οποία μπορούν να ρευστοποιηθούν και οι εισπράξεις να αποσυρθούν από τη χώρα σε βραχύ χρονικό διάστημα από τη στιγμή της σχετικής αποφάσεως. Παραδείγματά τους αποτελούν οι βραχυπρόθεσμες καταθέσεις, οι μετοχές και τα βραχυπρόθεσμα ομόλογα. Ένας Άγγλος επενδυτής, ο οποίος αποφασίζει να ρευστοποιήσει τις μετοχές του στο χρηματιστήριο Αθηνών, μπορεί να έχει τα χρήματά του στο Λονδίνο λίγα λεπτά μετά την καταβολή των χρημάτων από τον αγοραστή.

Οι μακροπρόθεσμες επενδύσεις περιλαμβάνουν περιουσιακά στοιχεία τα οποία εκτης φύσεώς τους δεσμεύουν τα χρήματα των ξένων επενδυτών στη χώρα για μεγάλα χρονικά διαστήματα. Περιλαμβάνουν τις άμεσες επενδύσεις, και τα μακροχρόνια ομόλογα και δάνεια. Οι άμεσες επενδύσεις δεν είναι άμεσα ρευστοποιήσιμες. Από τη στιγμή της αποφάσεως απαιτείται χρόνος για την εύρεση αγοραστή ενός κτιρίου, μίας εταιρείας, ενός εργοστασίου. Όσον αφορά στα μακροχρόνια δάνεια, οι δανεισθέντες εγχώριοι οργανισμοί δεν έχουν υποχρέωση να τα επιστρέψουν πριν αυτά λήξουν, περιορίζοντας και πάλι την κινητικότητα των σχετικών κεφαλαίων.

Για τα μακροπρόθεσμα ομόλογα απαιτείται λεπτομερέστερη συζήτηση. Μπορεί ο Άγγλος επενδυτής να πουλήσει δεκαετή ομόλογα της Ελληνικής κυβερνήσεως τα οποία έχει στο χαρτοφυλάκιό του. Η πώληση, όμως, δεν σημαίνει ότι τα χρήματα θα φύγουν από την Ελλάδα. Εν συντομία, η Ελληνική κυβέρνηση δεν έχει την υποχρέωση να επιστρέψει τα χρήματα του ομολόγου πριν τη λήξη του. Ο Άγγλος επενδυτής θα πρέπει να πουλήσει τα ομόλογά του σε έναν άλλο επενδυτή. Μόνο στην περίπτωση που ο δεύτερος είναι Έλληνας τα χρήματα τα οποία εισέρρευσαν στην Ελλάδα για την αγορά των ομολόγων από τον Άγγλο θα εκρεύσουν όταν πουληθεί.

Όπως αναλύεται σε πολλά μεταγενέστερα κεφάλαια, οι εκ των βραχυπροθέσμων επενδύσεων ροές κεφαλαίων μπορούν να προκαλέσουν μεγάλα προβλήματα σε μία χώρα, υπονομεύοντας την οικονομική (δημοσιονομική, νομισματική, συναλλαγματική) πολιτική της όσο καλά σχεδιασμένη και αν είναι, «ζεματίζοντας» την κυβέρνηση και την κεντρική τράπεζά της. Εξ’ ου και ο χαρακτηρισμός αυτών των ροών ως “hot flows”.

ΚΑΤΑΤΑΞΗ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΗ ΦΥΣΗ ΤΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ. Ο τρίτος τρόπος κατατάξεως των διεθνών επενδύσεων κάνει διάκριση μεταξύ επενδύσεων στις οποίες εμπλέκονται επίσημοι φορείς και επενδύσεων στις οποίες εμπλέκονται μόνο ιδιωτικοί φορείς. Στους επίσημους φορείς συγκαταλέγονται οι κυβερνήσεις, οι κεντρικές τράπεζες και οι διεθνείς οργανισμοί.

Έμφαση δίνεται στις πρώτες, με τις σχετικές ροές κεφαλαίων να χαρακτηρίζονται ως Official Flows. Για παράδειγμα, εάν η κυβέρνηση της Βουλγαρίας πουλήσει ομόλογα αξίας €100 εκατ. σε ξένους επενδυτές ή πάρει δάνειο ίσης αξίας από μία ξένη τράπεζα, η σχετική εισροή χρήματος χαρακτηρίζεται ως ‘official’. Εάν τα ίδια ομόλογα με τους ίδιους επενδυτές τα εκδώσει ιδιωτική Βουλγαρική εταιρεία ή το ίδιο δάνειο το πάρει από

την ίδια τράπεζα η εν λόγω εταιρεία, η σχετική εισροή χρήματος στη Βουλγαρία θα είναι ‘non-official’.

Δανειζόμενοι όρους της λογιστικής, οι επενδύσεις μίας χώρας στο εξωτερικό αποτελούν το ενεργητικό της, ενώ οι ξένες επενδύσεις στη χώρα το παθητικό της. Οι πρώτες αντιστοιχούν στις απαιτήσεις της χώρας έναντι του υπολοίπου κόσμου, ενώ οι δεύτερες τις απαιτήσεις του υπολοίπου κόσμου έναντι αυτής.

Η εν λόγω λογιστική αναλογία παρουσιάζεται στο σχήμα 2.5.

ΚΑΘΑΡΗ ΕΠΕΝΔΥΤΙΚΗ ΘΕΣΗ. Η διαφορά της αξίας των επενδύσεων της χώρας στο εξωτερικό και των ξένων επενδύσεων σε αυτή είναι η διεθνής επενδυτική θέση της χώρας, σύμβολο NAP από τον αγγλικό όρο Net Asset Position.

Δεν είναι περίεργο το ότι μία χώρα έχει ταυτόχρονα και απαιτήσεις και υποχρεώσεις έναντι του υπόλοιπου κόσμου. Αμφότερες είναι αποτέλεσμα των αποφάσεων εκατομμυρίων ανεξάρτητων οικονομικών παραγόντων, εγχωρίων και ξένων, σε όλες τις χώρες του κόσμου. Για παράδειγμα, ένας εγχώριος επενδυτής μπορεί να αγοράζει ξένες μετοχές ταυτόχρονα με έναν ξένο επενδυτή ο οποίος αγοράζει εγχώριες μετοχές, και οι δύο για καλύτερη διαφοροποίηση του χαρτοφυλακίου τους. Επίσης, μία μεγάλη εγχώρια εταιρεία ίσως μπορεί να δανεισθεί φθηνότερα στις διεθνείς χρηματαγορές από ότι στις εγχώριες δημιουργώντας υποχρεώσεις για τη χώρα στο εξωτερικό. Την ίδια στιγμή, μία εγχώρια τράπεζα μπορεί να χορηγεί δάνεια σε ξένες εταιρείες. Και τα παραδείγματα είναι αμέτρητα…

Κατ’ αναλογία με τη λογιστική των περιουσιακών στοιχείων ενός ατόμου, αλλά και εταιρειών, εάν η διεθνής επενδυτική θέση είναι θετική, NAP > 0, η χώρα είναι πιστωτής.

Εάν είναι αρνητική, NAP < 0, η χώρα είναι χρεώστης. Όπως θα φανεί στη συνέχεια, οι χώρες – χρεώστες δαπανούν περισσότερο από το εισόδημά τους, ενώ οι χώρες – πιστωτές λιγότερο.

....συνεχίζεται

 *Απόσπασμα από  το βιβλίο του Άγγελου Α. Αντζουλάτου "Κυβερνήσεις Χρηματαγορές και Μακροοικονομία...πλοήγηση στον κόσμο της οικονομίας και των αγορών", Εκδόσεις Διπλογραφία,, Αθήνα 2011, σελ. 56-62. 

** Ο ¨Αγγελος Αντζουλάτος είναι Μέλος ΔΕΠ καθηγητής του Πανεπιστημίου Πειραιά, του τμήματος Χρηματοοικονομικής & Τραπεζικής Διοικητικής