Μια Χρηματοοικονομική Ανάλυση των Τραπεζικών Ιδρυμάτων σήμερα!

Επιστημονικό Μάρκετινγκ

της Δρ. Κυριακής Κοσμίδου*

Τα Τραπεζικά ιδρύματα αποτελούν την καρδιά του Χρηματοδοτικού Συστήματος μιας χώρας. Δέχονται καταθέσεις από διάφορες μονάδες και διαθέτουν Κεφάλαια μέσω του Δανεισμού και των Επενδυτικών Δραστηριοτήτων στους Ιδιώτες, τις Επιχειρήσεις και τις Κυβερνήσεις. Με τις λειτουργίες αυτές διευκολύνουν τη Ροή των Αγαθών και Υπηρεσιών από τους Παραγωγούς προς τους Καταναλωτές, καθώς και τις Χρηματοδοτικές Δραστηριότητες της Κυβέρνησης. Με τον τρόπο αυτό συμβάλλουν στην Αναπτυξιακή Διαδικασία μιας χώρας, ενώ αποτελούν και μέσα Εφαρμογής της Νομισματικής Πολιτικής.

Το Τραπεζικό Σύστημα, λοιπόν, είναι κρίσιμο για τη Λειτουργία της Οικονομίας μιας χώρας. Με το να παρέχουν Χρηματοδοτικές Υπηρεσίες στην Οικονομία, το Ενεργητικό τους είναι σχεδόν Χρηματικής Μορφής, ενώ περιέχει και Μετοχικό Κεφάλαιο. Εκδίδουν Συμβατικές Υποχρεώσεις για να αποκτήσουν τα Κεφάλαια που θα τους Εξασφαλίσουν τα πιο πάνω Χρηματικά Διαθέσιμα. Η Καθαρή Αποθεματική Κατάσταση ενός Πιστωτικού Ιδρύματος, που απορρέει από την Πώληση Τίτλων ή από τη Συσσώρευση Διακρατούμενων Κερδών, αντιπροσωπεύει μια σχετικά μικρή πηγή Κεφαλαίων.

Η Αποτελεσματική Λειτουργία των Τραπεζικών Ιδρυμάτων, σε αρμονία με τους Γενικούς Οικονομικούς Στόχους, εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη Σωστή και Ικανοποιητική Διαχείρισή τους. Όπως ισχύει για οποιονδήποτε άλλο Οργανισμό ή Επιχείρηση, τα Τραπεζικά Ιδρύματα οφείλουν να έχουν Αποτελεσματική Διαχείριση, ώστε να αποφεύγονται Σοβαροί Κίνδυνοι για την Οικονομία, και να Ικανοποιούν τους Στόχους που θέτουν, προκειμένου να διαμορφωθεί ένα Ισχυρό, Αναπτυσσόμενο, Εξελισσόμενο στις Ανάγκες Τραπεζικό Σύστημα, ικανό να Ικανοποιήσει τις Απαιτήσεις της Κοινωνίας.

Ο Οικονομικός Ρόλος των Τραπεζικών Ιδρυμάτων

Τα Χρηματοπιστωτικά Ιδρύματα είναι Επιχειρήσεις που παρέχουν Χρηματοδοτικές Υπηρεσίες στην Οικονομία με κύριο χαρακτηριστικό τη Χρηματοδοτική Μορφή του Ενεργητικού τους, που τα διαχωρίζει από τις άλλες Παραγωγικές Μονάδες.

Ο Ρόλος τους αναφέρεται στην Κάλυψη των Αναγκών των Δανειστών και των Δανειζόμενων στην Οικονομία. Η παρουσία τους συμβάλλει στη Συσσώρευση Κεφαλαίου και την Ανάπτυξη της Οικονομίας σε μεγαλύτερο βαθμό σε σχέση με την περίπτωση της Οικονομίας, όπου χρησιμοποιείται το Χρήμα για τις Συναλλαγές, αλλά Απουσιάζουν τα Χρηματοδοτικά Ιδρύματα.

Αυτό επιτυγχάνεται αφού η Διαμεσολάβησή τους στη διαδικασία Αποταμίευσης-Επένδυσης διευκολύνει τον Διαχωρισμό των Αποταμιευτικών από τις Επενδυτικές Αποφάσεις, τον Διαχωρισμό της Ιδιοκτησίας από τη Διαχείριση, ενώ ενθαρρύνει την Αποταμίευση και την Επένδυση, με αποτέλεσμα οι Ρυθμοί Αύξησης στις τελευταίες να είναι μεγαλύτεροι από αυτούς στην περίπτωση Απουσίας των Χρηματοδοτικών Ιδρυμάτων.

Το Ίδρυμα θα πρέπει να προσδιορίσει ορισμένους στόχους, ο σημαντικότερος από τους οποίους αναφέρεται στη Διάρθρωση εκείνη του Ενεργητικού και Παθητικού που θα παρέχει τις Επιθυμητές και Απαραίτητες Υπηρεσίες.

Η πιο πάνω καθώς και άλλες αποφάσεις πάνω στη Διαχείριση του Ιδρύματος βασίζονται στην υπόθεση ότι ο Πρωταρχικός Στόχος του Ιδρύματος αναφέρεται στη Μεγιστοποίηση της Αποδοτικότητάς του και στη Βελτίωση της Λειτουργικής Αποτελεσματικότητάς του, η οποία συνδέεται άμεσα με τη Βέλτιστη Διαχείριση Στοιχείων Ενεργητικού και Παθητικού.

Το Ενεργητικό και το Παθητικό των Χρηματοδοτικών Ιδρυμάτων αποτελείται από διάφορα στοιχεία.

Υπάρχουν διάφορα είδη Χρηματοδοτικών Οργάνων και πολλοί τρόποι ταξινόμησής τους. Ακόμα υπάρχουν συγκεκριμένοι τρόποι Εκτίμησης της Απόδοσης για καθένα από αυτά, οι οποίοι ωστόσο περιέχουν διάφορες Αδυναμίες, οι κυριότερες από τις οποίες αναφέρονται στην Εκτίμηση και Διαχείριση του Κινδύνου.

Οι Αποφάσεις σχετικά με τη Διαχείριση των Περιουσιακών Στοιχείων πρέπει να βασίζονται στο πώς θα επιδράσουν στον Κίνδυνο και στην Απόδοση των Περιουσιακών Στοιχείων του Τραπεζικού Ιδρύματος.

Με βάση την υπόθεση ότι ο Επενδυτής Αποστρέφεται τον Κίνδυνο, είναι δυνατό να αναπτυχθεί ένα Μοντέλο για το Χαρτοφυλάκιο του Τραπεζικού Ιδρύματος που να αντανακλά τους Επιθυμητούς Συνδυασμούς ανάμεσα στην Απόδοση και τον Κίνδυνο.

Χρηματοοικονομικές Καταστάσεις

Οι Καταστάσεις, που σύμφωνα με τον Νόμο πρέπει να δημοσιεύονται είναι ο Ισολογισμός συνοδευόμενος με την Ανάλυση του Λογαριασμού Αποτελεσμάτων Χρήσης (Κερδών-Ζημιών) και τον τρόπο Διάθεσης των Καθαρών Κερδών, καθώς και η Κατάσταση Ροής Μετρητών, η οποία είναι Υποχρεωτική σε Ευρώπη, ΗΠΑ και Καναδά και θα γίνει Υποχρεωτική και στην Ελλάδα με την εφαρμογή των Διεθνών Προτύπων Λογιστικής (IAS).

Ο Ισολογισμός είναι μια Συνοπτική Κατάσταση των Περιουσιακών Στοιχείων του Χρηματοοικονομικού Ιδρύματος και των Πηγών Χρηματοδότησης των στοιχείων αυτών.

Η Κατάσταση Αποτελεσμάτων Χρήσης είναι μια Συνοπτική Κατάσταση των Εσόδων, Εξόδων και του Αποτελέσματος του Ιδρύματος.

Στην παρακάτω παράγραφο αναφέρονται οι διάφοροι Λογαριασμοί του Ισολογισμού Τέλους Χρήσης των Τραπεζών σύμφωνα με το Κλαδικό Λογιστικό Σχέδιο (Σακέλλη, 1992 και Κύρικος, 1993), τα Διεθνή Πρότυπα Λογιστικής (IAS) και το Λογιστικό Σχέδιο των Κεντρικών Τραπεζών (ECB) της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Η Κατάσταση του Ισολογισμού Τέλους Χρήσης

Ενεργητικό

1. Ταμείο και Διαθέσιμα στην Κεντρική Τράπεζα

Η κατηγορία αυτή περιλαμβάνει τα Μετρητά στο Ταμείο σε δραχμές και ξένα τραπεζογραμμάτια, τις Υποχρεωτικές Καταθέσεις της Τράπεζας στην Κεντρική Τράπεζα, το Υπόλοιπο του Τρεχούμενου Λογαριασμού σε δραχμές στην Κεντρική Τράπεζα και τα Υπόλοιπα των Λογαριασμών Όψεως που έχει η Τράπεζα στην Κεντρική Τράπεζα σε ξένα νομίσματα, την Αξία των Τοκομεριδίων που έχουν αποκοπεί και είναι για Είσπραξη και τέλος την Αξία των μέσω Γραφείου Συμψηφισμού Εισπρακτέων Επιταγών.

2. Κρατικά Αξιόγραφα και άλλα Αξιόγραφα που γίνονται Δεκτά από την Κεντρική Τράπεζα για Επαναχρηματοδότηση. Περιλαμβάνονται τα Έντοκα Γραμμάτια Ελληνικού Δημοσίου, με Διάκριση σε εκείνα που προέρχονται από Υποχρεωτικές Τοποθετήσεις και σε εκείνα που προέρχονται από αντίστοιχες Προαιρετικές Τοποθετήσεις, καθώς και λοιπά Αξιόγραφα που βρίσκονται στην Κατοχή της Τράπεζας και τα οποία, σύμφωνα με τις Ισχύουσες Διατάξεις των Νομισματικών Αρχών, γίνονται Δεκτά από την Κεντρική Τράπεζα για Επαναχρηματοδότηση.

3. Απαιτήσεις κατά Πιστωτικών Ιδρυμάτων

Όπου περιλαμβάνονται Απαιτήσεις όψεως, λοιπές και τυχόν Προβλέψεις για Επισφαλείς Απαιτήσεις.

4. Απαιτήσεις κατά Πελατών

Περιλαμβάνονται Χορηγήσεις, λοιπές Απαιτήσεις και τυχόν Προβλέψεις για Επισφαλείς Απαιτήσεις.

5. Χρεόγραφα

Περιλαμβάνονται Ομολογίες και λοιποί Τίτλοι Έκδοσης Δημοσίου, καθώς και Ομολογίες και άλλοι Τίτλοι Σταθερής Απόδοσης και Μετοχές και άλλοι Τίτλοι Μεταβλητής Απόδοσης.

6. Συμμετοχές

Στην κατηγορία αυτή καταχωρούνται οι Συμμετοχές της Οικονομικής Μονάδας σε Συνδεδεμένες Επιχειρήσεις, οι οποίες είναι εκείνες μεταξύ των οποίων υπάρχει σχέση Μητρικής προς Θυγατρική. Στην περίπτωση που υπάρχει η σχέση αυτή, η Θυγατρική Επιχείρηση είναι συνδεδεμένη με τη Μητρική και η Μητρική είναι συνδεδεμένη με τη Θυγατρική. Επίσης, περιλαμβάνονται και οι Συμμετοχές σε μη Συνδεδεμένες Επιχειρήσεις, δηλαδή εκείνες ανάμεσα στις οποίες δεν υπάρχει Σχέση Μητρικής προς Θυγατρική.

7. Άυλα πάγια στοιχεία

Περιλαμβάνονται Έξοδα Ίδρυσης, Φήμη και Πελατεία, Λοιπά Άυλα Πάγια Στοιχεία, Αποσβεσμένα Άυλα Πάγια Στοιχεία.

8. Ενσώματα Πάγια Στοιχεία

Περιλαμβάνονται Γήπεδα, Οικόπεδα, Κτίρια και Εγκαταστάσεις Κτιρίων, Έπιπλα, Ηλεκτρονικός και Λοιπός Εξοπλισμός, λοιπά ενσώματα Πάγια Στοιχεία και Ακινητοποιήσεις υπό Κατασκευή και Προκαταβολές.

9. Λοιπά Στοιχεία Ενεργητικού

Στην Κατηγορία αυτή περιλαμβάνονται όλα τα Στοιχεία Ενεργητικού που δεν έχουν περιληφθεί σε μια από τις Προηγούμενες Κατηγορίες.

10. Προπληρωμένα Έξοδα και Έσοδα Εισπρακτέα

Περιλαμβάνονται οι Μεταβατικοί Λογαριασμοί Ενεργητικού. Τα Κονδύλια των Κατηγοριών που απεικονίζονται είναι στους Λογαριασμούς Έξοδα Επόμενων Χρήσεων, Έσοδα Δουλεμένα μη Απαιτητά.

Παθητικό

1. Υποχρεώσεις προς Πιστωτικά Ιδρύματα

Περιλαμβάνονται Καταθέσεις Όψεως,Προθεσμίας με Προειδοποίηση.

2. Υποχρεώσεις προς Πελάτες

Περιλαμβάνονται Καταθέσεις, άλλες Υποχρεώσεις, Όψεως, Προθεσμίας ή και με Προειδοποίηση.

3. Λοιπά στοιχεία Παθητικού

4. Προεισπραγμένα Έσοδα και Πληρωτέα Έξοδα

Περιλαμβάνονται οι Μεταβατικοί Λογαριασμοί Παθητικού. Τα Κονδύλια των Κατηγοριών που απεικονίζονται, περιλαμβάνονται στους Λογαριασμούς Έσοδα Επόμενων Χρήσεων, Έξοδα Χρήσης Δουλεμένα, Πληρωτέα στις Επόμενες Χρήσεις.

5. Προβλέψεις για Κινδύνους και

Βάρη

Περιλαμβάνονται οι Προβλέψεις της Τράπεζας για Κινδύνους και Βάρη. Τα Κονδύλια των κατηγοριών που απεικονίζονται περιέχονται στους Λογαριασμούς Προβλέψεις για Συντάξεις Προσωπικού και παρόμοιες Υποχρεώσεις, Προβλέψεις για Φόρους.

6. Υποχρεώσεις Μειωμένης Εξασφάλισης. Περιλαμβάνονται τυχόν Υποχρεώσεις της Τράπεζας Μειωμένης Εξασφάλισης για τους Πιστωτές.

7. Ίδια Κεφάλαια

Περιλαμβάνεται το Μετοχικό Κεφάλαιο, δηλαδή το Κεφάλαιο της Τράπεζας με αναφορά του αριθμού των Μετοχών στις οποίες διαιρείται καθώς και της Ονομαστικής Αξίας κάθε Μετοχής και διαχωρίζεται σε Καταβλημένο και Οφειλόμενο. Επίσης σε αυτή την Κατηγορία Λογαριασμού καταχωρούνται η Διαφορά από Έκδοση Μετοχών πάνω από το άρτιο, το Τακτικό Αποθεματικό της Τράπεζας και τα λοιπά Αποθεματικά, οι διαφορές από Αναπροσαρμογή της Αξίας των Περιουσιακών Στοιχείων της Τράπεζας.

Η Κατάσταση Αποτελεσμάτων Χρήσεως

1. Συνολικά Έσοδα από Τόκους

• Τόκοι και Εξομοιούμενα Έσοδα
• Τόκοι Τίτλων Σταθερής Απόδοσης
• Έσοδα από Μετοχές και άλλους Τίτλους Μεταβλητής Απόδοσης
• Έσοδα από Συμμετοχές σε συνδεδεμένες Επιχειρήσεις

2. Λοιπά Έσοδα (εκτός Τόκων)

• Έσοδα Προμηθειών
• Αποτελέσματα Χρηματοοικονομικών Πράξεων
• Έκτακτα Έσοδα

3. Συνολικά Έξοδα για Τόκους

4. Λοιπά Έξοδα (εκτός τόκων)

• Έξοδα Προμηθειών
• Γενικά Έξοδα Διοίκησης, Δαπάνες Προσωπικού, Μισθοί, Γενικά Έξοδα
• Αποσβέσεις Παγίων Στοιχείων
• Έκτακτα Έξοδα

5. Φόροι

6. Προβλέψεις

• Προβλέψεις για Επισφαλείς Απαιτήσεις
• Πρόβλεψη για Αποζημίωση Προσωπικού λόγω Εξόδου από την Υπηρεσία
• Λοιπές Προβλέψεις

Χρηματοοικονομικοί Δείκτες Τραπεζικών Ιδρυμάτων

Η Βέλτιστη Ανάλυση Χρηματοοικονομικών Καταστάσεων ενός Τραπεζικού Ιδρύματος περιλαμβάνει και τη Μελέτη των Χρηματοοικονομικών Δεικτών. Η Ανάλυση γίνεται με Συσχέτιση των Ποσών των Λογαριασμών του Ισολογισμού και των Αποτελεσμάτων Χρήσης. Όταν αποφασίζεται κάποια Συσχέτιση Λογαριασμών επιλέγεται αυτή που πληροί Ικανοποιητικά το είδος της ανάλυσης που επιχειρείται. Ανάλογα με το αντικείμενο της σχέσης στην οποία δίνει έμφαση η ανάλυση, οι Χρηματοοικονομικοί Δείκτες μπορούν να κατηγοριοποιηθούν στις ακόλουθες ομάδες:

Κερδοφορία-Αποδοτικότητα

• ROA (Απόδοση στοιχείων ενεργητικού)=Καθαρά Κέρδη / Σύνολο Ενεργητικού

Υπολογίζει τα κέρδη του Τραπεζικού Ιδρύματος σε σχέση με τα περιουσιακά του στοιχεία

• ROE (Απόδοση Ιδίων Κεφαλαίων)= Καθαρά Κέρδη / Ίδια Κεφάλαια

Δείχνει την Απόδοση που αποφέρει το Κεφάλαιο που έχουν επενδύσει στην Τράπεζα.

• Καθαρό περιθώριο Επιτοκίου = Καθαρό Εισόδημα από τόκους / Κυκλοφορούν (κερδοφόρο) ενεργητικό

Μετρά το Τραπεζικό Καθαρό Εισόδημα από Τόκους αναλογικά με το Κερδοφόρο Ενεργητικό

• Καθαρά Κέρδη προ Φόρων / (Χορηγήσεις + Καταθέσεις)

Υπολογίζει τα Κέρδη του Τραπεζικού Ιδρύματος σε σχέση με το σύνολο των Χορηγήσεων και των Καταθέσεων, βασικές Πηγές Εσόδων μιας Τράπεζας.

• Δείκτης Κόστους Εσόδων = Έξοδα εκτός Τόκων/ (Καθαρό Εισόδημα από Τόκους + Έσοδα εκτός Τόκων)

Δείχνει τη σχέση των Εξόδων και του όγκου των Τραπεζικών Εργασιών (Εσόδων). Υψηλότερα Έξοδα σημαίνει Χαμηλή Κερδοφορία

• Δείκτης Κόστους Ενεργητικού = Έξοδα εκτός Τόκων / Κυκλοφορούν Ενεργητικό

Ρευστότητα

• Χορηγήσεις / Καταθέσεις

Δείχνει την ανάγκη των Τραπεζών σε σχέση με τα Δάνεια και τις Καταθέσεις. Δίχως την απαιτούμενη Ρευστότητα να ανταποκριθεί στις Υποχρεώσεις της, μια Τράπεζα μπορεί να αποτύχει.

• Σύνολο Ενεργητικού / Σύνολο Χορηγήσεων

Δείχνει την αναλογία των Δανείων που κατακρατεί η Τράπεζα (Υψηλή Τιμή σημαίνει Χαμηλή Αποδοτικότητα και Χαμηλό Κίνδυνο).

Κεφαλαιακή Επάρκεια

• Σύνολο Ιδίων Κεφαλαίων / Σύνολο Ενεργητικού

Δείχνει τη σχέση Ιδίων Κεφαλαίων και στοιχείων του Ενεργητικού της Τράπεζας. Υψηλή Τιμή του Δείκτη σημαίνει Χαμηλή Ανάγκη για Εξωτερική Χρηματοδότηση, δηλ. Υψηλή Αποδοτικότητα.

• Σύνολο Ιδίων Κεφαλαίων / Χορηγήσεις
• Σύνολο Ιδίων Κεφαλαίων / Καταθέσεις

Ποιότητα Ενεργητικού

• Προβλέψεις / Λειτουργικά Έσοδα
• Προβλέψεις / Σύνολο Ενεργητικού

Δείχνει το Ποσό των Λειτουργικών Εσόδων που μπορούν να προβλεφθούν. Υψηλές Τιμές των Δεικτών σημαίνει κακή ποιότητα Ενεργητικού. Το γεγονός αυτό έχει επίπτωση στην Αποδοτικότητα, εφόσον υπάρχει Μείωση Εσόδων από Τόκους, επιβολή Υψηλότερων Προβλέψεων και Μείωση Καθαρών Κερδών.

Τέλος, αξίζει να αναφερθούν ορισμένα κοινά χαρακτηριστικά των Ισολογισμών των Εμπορικών Τραπεζών, απαραίτητα για τη λήψη Αποφάσεων και των βέλτιστων Στρατηγικών Επιλογών.

• Οι Εμπορικές Τράπεζες επενδύουν περίπου το 2% του Ενεργητικού τους σε Πάγια Στοιχεία, υποδεικνύοντας ότι το Χαμηλό Ύψος των Πάγιων Στοιχείων συνοδεύεται από Χαμηλές Λειτουργικές Δαπάνες ( Αποσβέσεις).
• Σημαντικό ποσοστό των Βραχυπρόθεσμων Υποχρεώσεων αποτελείται από Καταθέσεις, δημιουργώντας επιπτώσεις στη Ρευστότητα των Τραπεζών.

Αν, δηλαδή, ο Ισολογισμός του Τραπεζικού Ιδρύματος περιλαμβάνει Υψηλή Ρευστότητα, τότε μειώνεται ο Κίνδυνος Ρευστότητας και η Αποδοτικότητα.

Αντίθετα Χαμηλή Ρευστότητα σημαίνει αύξηση του Κινδύνου Ρευστότητας και της Αποδοτικότητας.

Στην πραγματικότητα, οι Εμπορικές Τράπεζες χρησιμοποιούν τις Υποχρεώσεις για τη Χρηματοδότηση των Απαιτήσεών τους, με αποτέλεσμα να παρουσιάζουν Υψηλή Χρηματοοικονομική Μόχλευση.

* Η Δρ Κυριακή Κοσμίδου είναι Adjunct Professor, Τμήμα Μηχανικών Παραγωγής και Διοίκησης, Πολυτεχνείο Κρήτης.