Οικονομία και ηθική στην ίδια πρόταση;

του Αντώνη Δ. Παπαγιαννίδη

Στο φιλόξενο αμφιθέατρο της Ελληνικής Ένωσης Διοίκησης Επιχειρήσεων έγινε, την περασμένη εβδομάδα, μια συζήτηση με αντικείμενο το βιβλίο «Ηθο-Οικονομικά» του Θεοδόση Τάσιου (στις Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης).

 Πάντα, όταν ο Θ. Τάσιος προσέρχεται τη δημόσια συζήτηση, δημιουργεί κυματισμούς. Όμως, αυτήν την φορά προχώρησε σε μια αναζήτηση-απόπειρα αναθεμελίωσης του συνολικού οικοδομήματος των Οικονομικών σε μια βάση που να ενσωματώνει ηθικές επιλογές (αρνούμενο τον μονοδιάστατο homo economicus, επιμένοντας στον ολοκληρωμένο homo).

 Προσοχή, όμως, δεν το επιχειρεί κάτι τέτοιο ο Τάσιος με κάποιου είδους απώθηση εννοιών όπως το κέρδος ή η αποτελεσματικότητα, όπως συχνά βλέπουμε οσάκις επιχειρείται να ενσωματωθεί το ηθικό στοιχείο στην πραγμάτευση των Οικονομικών.

 Ο Τάσιος, όταν ζητά στην οικονομία να ενσωματωθούν οι μη ποσοστικοποιούμενες π.χ. υπηρεσίες φροντίδας ή υγείας, ή πάλιν η απόδοση του εθελοντισμού ή ακόμη-ακόμη και καλλιτεχνικές-αισθητικές αξίες, έρχεται να εγκαταστήσει την ηθική διάσταση ως όρο της αποτελεσματικότητας, ως νομιμοποιητική βάση του κέρδους. Επιπλέον, όπως αναδείχθηκε στν συζήτηση, επιμένει ότι η προσέγγιση της οικονομικής λειτουργίας μέσα από τη δράση και την απόφαση των συλλογικών μορφωμάτων δεν μπορεί να παραβλέπει το ότι και οι συλλογικότητες βασίζονται σε άτομα, τα δε άτομα αναζητούν την ωφέλεια (πάντοτε υπό την ευρύτερη έννοια) βασιζόμενα σε ηθικοπολιτικά κριτήρια, ώστε να επιτύχουν τη χρονική ή γεωγραφική βελτιστοποίηση της θέσης τους με τις αποφάσεις τους.

 Οπότε, το να συναντά κανείς οικονομία και ηθική στην ίδια πρόταση όχι απλώς δεν είναι παράδοξο, αλλά προκύπτει και αναγκαίο.

economia