Τα οικονομικά ως εργαλείο επιβίωσης-analyst.gr

analyst

Η οικονομική επιστήμη αποτελεί το κύριο εργαλείο οργάνωσης και ελέγχου της παγκόσμιας ευημερίας και το μοναδικό που μπορεί πραγματικά να διατηρήσει την ειρήνη

Εισαγωγή

Τις προάλλες, παρακολούθησα γνωστή ταινία κινηματογράφου επιστημονικής φαντασίας, που ως κεντρικό θέμα είχε τη μάχη μεταξύ του «καλού και του κακού». Σχεδόν αμέσως μετά τη λήξη της προβολής, το μυαλό μου επικεντρώθηκε στην έννοια «Ελίτ». Όπως στην ταινία, έτσι και στη καθημερινότητά μας, συχνά κάνουμε αναφορές σε μια κακή Ελίτ, υπεύθυνη για όλα τα δεινά και κοινός εχθρός όλων μας.

Αναρωτιέμαι ακόμη εάν η έννοια «Ελίτ», αντιπροσωπεύει πραγματικά πρόσωπα ή εάν αποτελεί απλά την προσωποποίηση του κακού μας εαυτού. Εάν δηλαδή οι «ηγέτες» αυτοί, είναι άνθρωποι ανώτερης διανόησης σε θέσεις εξουσίας (ένα άλλο γένος ανθρώπων) ή εάν η θέση που κατέχουν είναι απλούστατα αποτέλεσμα καλής τύχης.

Γιατί εάν επιλέξουμε να πιστέψουμε το δεύτερο, τότε αμέσως τα πράγματα αλλάζουν. Δηλαδή, θα ήταν σαν να λέγαμε: “Δεν έχει αξία να κατηγορούμε την όποια Ελίτ (πολιτική, οικονομική κλπ.), καθώς θα μπορούσαμε να ήμασταν και εμείς στη θέση της και τότε θα κάναμε σχεδόν σίγουρα ακριβώς τα ίδια πράγματα» (ο κακός μας εαυτός εκδηλώνεται όταν βρίσκεται σε θέσεις εξουσίας και δεν ελέγχεται από κανέναν).

Λαμβάνοντας τα παραπάνω ως δεδομένα, αμέσως κατανοούμε, πως αποτελεί σπατάλη χρόνου και κόπου να κατηγορούμε κάποιο αόρατο σώμα (είναι σαν να κατηγορούμε τον εαυτό μας ουσιαστικά, την ανθρώπινη φύση και αδυναμία μας, αφού είμαστε οι δυνητικά Ελίτ) και πως θα ήταν προτιμότερο να αναζητήσουμε το κομμάτι του «συστήματος» της κοινωνίας, που επιτρέπει την εκδήλωση της «διαφθοράς» – την εκδήλωση δηλαδή του κακού μας εαυτού ή αλλιώς την ύπαρξη της Ελίτ.

Στα πλαίσια αυτά, η επιστήμη της οικονομίας μπορεί να μην παράγει λύσεις σε προβλήματα διαφθοράς και κοινωνικής οργάνωσης (δικαιοσύνης), αλλά αναμφίβολα επιτρέπει την έγκαιρη αναγνώριση αυτών – και μάλιστα πολύ πριν φθάσει το σημείο χωρίς επιστροφή. Δίνουμε ως παράδειγμα το παρακάτω διάγραμμα:

 .

ΗΠΑ – η εξέλιξη του ποσοστού του πλούτου (%, δεξιός κάθετος άξονας) που αναλογεί στο 0,1% (σκούρο καφέ) και στο 90% του πληθυσμού της χώρας. Οι γαλάζιες στήλες, αντιπροσωπεύουν την εξέλιξη στον καθαρό πλούτο των νοικοκυριών γενικότερα. Όπως γίνεται αντιληπτό, ο συνολικός πλούτος (γαλάζιες στήλες) έχει αυξηθεί από το 1980 και μετά, σχεδόν συνεχόμενα. Παρ’ όλα αυτά, ο πλούτος του 90% του πληθυσμού μειώνεται συστηματικά, ενώ το 0,1% κερδίζει τελικά μόνο από την αύξηση στον πλούτου.

 .

Το παραπάνω διάγραμμα, είναι προϊόν οικονομικού ελέγχου, κάνοντας χρήση της οικονομικής επιστήμης. Παρουσιάζει δε τις κοινωνικές ανισότητες που έχουν αρχίσει να εκδηλώνονται σε ακραίο βαθμό. Είναι αυτού του είδους οι μελέτες, που επιτρέπουν την έγκαιρη αναγνώριση προβλημάτων. Η οικονομική επιστήμη δηλαδή, μπορεί να μην είναι σε θέση να λύσει το παρόν πρόβλημα (που είναι κοινωνικής φύσης), αναγνωρίζει όμως το «ελάττωμα» στο κοινωνικό σύστημα ώστε να μπορούν στη συνέχεια να ληφθούν τα σχετικά μέτρα αντιμετώπισης.

.

Η οικονομική επιστήμη ως απαραίτητο καθημερινό εργαλείο

Η ευημερία του ανθρώπου, εξαρτάται σχεδόν αποκλειστικά από την κατάσταση της οικονομίας. Όταν μια οικονομία παράγει πλούτο αρκετό για να ζούμε σε καλές συνθήκες διαβίωσης, τότε μας δίνεται και η δυνατότητα να ασχοληθούμε με την βαθύτερη σκέψη και αντίληψη του κοινωνικού περιβάλλοντος – κατά παρόμοιο τρόπο με τον άνθρωπο που μελετάει σε ένα ήσυχο μέρος (που του επιτρέπει την περίπλοκη σκέψη) και με τον άνθρωπο που μελετάει δίπλα σε έναν αερολιμένα (που δεν θα είναι ποτέ σε θέση να εμβαθύνει πολύ λόγω των έντονων περισπασμών, θόρυβος).

Οι καλές συνθήκες διαβίωσης λοιπόν, που πηγάζουν από την οικονομική ευημερία, επιτρέπουν στις κοινωνίες να εξελίσσονται πραγματικά – οι πόλεμοι από την άλλη, λειτουργούν ανασταλτικά, αφού το μυαλό επικεντρώνεται μονάχα στην υπερίσχυση απέναντι στον αντίπαλο, ενώ είναι απαγορευτικός ο όποιος ενδοιασμός (του τύπου, «είναι σωστός ο πόλεμος»;), αφού θα λειτουργούσε αρνητικά στην έκβαση της μάχης (αρνητική επιρροή στο ηθικό).

Για να μπορούμε λοιπόν, να εξελιχθούμε ως κοινωνική οντότητα (όχι ως άνθρωποι, που δεν έχει αποδειχθεί πως είναι εφικτό*), θα πρέπει να προάγουμε την οικονομική ευημερία. Και για να μπορέσουμε να προάγουμε την οικονομική ευημερία, θα πρέπει να γνωρίζουμε την οικονομική επιστήμη και τους νόμους της.

Η οικονομική επιστήμη (όχι σε βάθος μελετητή, αλλά ως καθημερινό εργαλείο), αποτελεί το κύριο «όπλο» απέναντι στον κακό μας εαυτό (στην Ελίτ), καθώς μας επιτρέπει την έγκαιρη αναγνώριση μελλοντικών προβλημάτων, με αντικειμενικά (και όχι υποκειμενικά) κριτήρια. Επιπλέον, μπορεί να μας βοηθήσει και σε επίπεδο νοικοκυριού, ως εργαλείο για τη διαχείριση των προσωπικών οικονομικών μας (έσοδα-έξοδα).

Κάνοντας χρήση ενός παραδείγματος, φανταστείτε για λίγο μια οικογένεια η οποία δεν λαμβάνει υπόψιν την οικονομική επιστήμη, θεωρώντας την άνευ πρακτικής ουσίας. Το νοικοκυριό λειτουργεί (με την ευρεία έννοια) κατά παρόμοιο τρόπο με το κράτος:

Η οικογένεια Μιχελάκι λοιπόν, παράγει κάποια έσοδα και κάνει χρήση αυτών για διάφορες δαπάνες. Κάποια στιγμή, αντιμετωπίζει οικονομική στενότητα, ενώ οι λογαριασμοί και οι δόσεις του στεγαστικού δανείου συνεχίζουν να «τρέχουν». Για να καλύψει το κενό στα έσοδα, προχωράει σε δανεισμό. Μολονότι προσωρινά καλύπτει και πάλι τις ανάγκες τις, έχοντας όμως παραμερίσει την οικονομική επιστήμη, δεν είναι σε θέση να προβλέψει τα μελλοντικά προβλήματα – πως δηλαδή σε 12 μήνες, όταν το δάνειο θα έχει πλέον «καταναλωθεί», ενώ τα έσοδα θα μένουν σταθερά, τα συνολικά έξοδα που θα κληθεί να καταβάλει, θα έχουν αυξηθεί σχετικά με την προ-δανεισμού περίοδο (συν την αποπληρωμή του δανείου, συν τους τόκους δανεισμού).

Στο σημείο αυτό, επιβεβαιώνεται η υπόθεσή μας, πως δηλαδή η γνώση και η χρήση της οικονομικής επιστήμης, θα είχε βοηθήσει την οικογένεια Μιχελάκι, να προβλέψει το μελλοντικό αδιέξοδο – και μάλιστα εγκαίρως, πριν τη σύναψη της δανειακής σύμβασης.

Κατά παρόμοιο τρόπο, θα πρέπει οι πολίτες να αντιληφθούμε, πως το κράτος δεν είναι ανεξάρτητο από εμάς και πως είναι το δεύτερο σπίτι μας. Μάλιστα, όταν το κράτος έχει ανάγκη από επιπλέον χρήματα, τα παίρνει από το νοικοκυριό μας ΑΜΕΣΑ, μέσω φόρων κλπ.

Γίνεται λοιπόν αντιληπτό, πως τον πολιτικό που επιλέγουμε ως διαχειριστή της περιουσίας μας (της δημόσιας περιουσίας που ανήκει σε ΕΜΑΣ), τον βάζουμε στην κυριολεξία μέσα στο σπίτι μας και με το ένα χέρι του στο οικογενειακό πορτοφόλι. Δεν πρέπει λοιπόν να ελέγχουμε πως κάνει ορθή διαχείριση και πως δεν προχωράει σε δανεισμό λανθασμένο, κατά το παράδειγμα της οικογένειας Μιχελάκι;

Ο ελεγκτικός μηχανισμός σε όλες τις βαθμίδες του προσωπικού μας κόσμου (συναλλαγή του Γιώργου Μιχελάκι στο Σουπερμάρκετ -> τις συναλλαγές της οικογένειας Μιχελάκι -> τις συναλλαγές του κράτους -> τις συναλλαγές της Ε.Ε. στην οποία ανήκει η χώρα μας), είναι η οικονομική επιστήμη. Είναι το απαραίτητο εργαλείο για γρήγορο και αποτελεσματικό έλεγχο και οργάνωση της ζωής μας.

Η ελίτ, ο κακός μας εαυτός, είναι κουτός. Τα περισσότερα τερτίπια που χρησιμοποιεί, είναι ξεκάθαρα σε εμάς (το ότι υπάρχει διαφθορά στις κυβερνήσεις, το ότι η είσοδος του ΔΝΤ αποτελούσε κόλπο για λεηλασία κλπ.), αλλά ενδίδουμε σε αυτά γιατί κάνει (η πονηρή) έκκληση στα συναισθήματα. Και τα συναισθήματα είναι συχνά μη μετρήσιμα, εξού και υποκειμενικά και δύσκολα ελέγξιμα.

Η οικονομική επιστήμη όμως, κάνει χρήση αντικειμενικών μετρήσεων (αριθμοί), που δεν μπορούν να μας ξεγελάσουν. Στην «αρένα» των οικονομικών, οι σκεπτόμενοι παίζουμε «παιχνίδι» στην δικιά μας έδρα. Εδώ δεν έχει ελπίδα η Ελίτ. Ένας λόγος παραπάνω, για να κάνει τα πάντα δυνατά να δυσφημίσει τη λογική και την οικονομική επιστήμη (και όλες τις λοιπές αντικειμενικές επιστήμες), παρελαύνοντας δήθεν «οικονομολόγους» και «επιστήμονες» που καταστρέφουν το όνομα της, με σκοπό δόλιο.

Το όπλο της γνώσης

Η επιστήμη της οικονομίας, είναι εν μέρει επιστήμη κοινωνική. Υπάρχει δε ως εργαλείο οργάνωσης και ελέγχου, από τη στιγμή που πραγματοποιήθηκε η πρώτη συναλλαγή/ανταλλαγή αγαθού. Από τη πρώτη στιγμή δηλαδή που οργανώθηκε μια κοινωνία, η οικονομική επιστήμη (με την ευρεία έννοια), χρησιμοποιούνταν για την ανταλλαγή προϊόντων – και τον ορισμό της αξίας αυτών βάση της ανάγκης που υπήρχε, βάση της ζήτησης και της προσφοράς δηλαδή, της κυριότερης αρχής της επιστήμης, καθώς και για το προγραμματισμό τον αποταμιεύσεων (διατήρηση αποθήκης για τροφή τον χειμώνα) και άλλα πολλά.

Μόνο από τα παραπάνω, μπορεί κανείς να συνειδητοποιήσει, πως εάν το σύνολο της κοινωνίας σήμερα, δεν γνώριζε τίποτα για τα οικονομικά, τότε ένας και μοναδικός γνώστης θα μπορούσε να την κάνει ότι ήθελε: να ορίζει δηλαδή την αξία των προϊόντων όπως ήθελε εκείνος – αφού κανένας δεν θα γνώριζε την πραγματική αξία των αγαθών, πόσο μάλλον των υπηρεσιών. Ειδικά σήμερα, που η ζήτηση και η προσφορά είναι τεχνητή (μόχλευση), οπότε την αξία πχ. των ομολόγων της χώρας μας την ορίζει ο γνώστης (πχ. εταιρίες αξιολόγησης). Κανείς μας δεν είναι σε θέση να τον ελέγξει, αφού δεν γνωρίζει τα όπλα του.

.

.

Ένα δεύτερο συμπέρασμα, είναι πως από τη στιγμή που εμπλεκόμαστε καθημερινά σε συναλλαγές, που καθόλου δεν διαφέρουν από αυτές της πρώτης κοινωνίας ανθρώπων, θα έπρεπε να γνωρίζουμε τι κάνουμε. Να γνωρίζουμε δηλαδή τις αρχές της οικονομικής επιστήμης, για να κατανοήσουμε τι από αυτά που κάνουμε λειτουργούν προς το πραγματικό μας συμφέρων και τι όχι.

Και όμως, ελάχιστη προσοχή δίνει η εκπαίδευση σήμερα στα παραπάνω. Αντιθέτως, τα σχολεία μαθαίνουν πλασμένη (από τους εκάστοτε νικητές των πολέμων) ιστορία που απλά διευρύνουν και διατηρούν τα μίση (για να μπορούν να χρησιμοποιηθούν από τους γνώστες όταν χρειαστεί), μαθηματικά και φυσική άνευ χρήσης (δεν μαθαίνουν πχ. λογιστική, που τα ελβετικά σχολεία την διδάσκουν από τα 14) και δεν μας μαθαίνουν πρακτικές επιστήμες (οικονομία εντός νοικοκυριού και κοινωνική, πολιτική επιστήμη, ψυχολογία, οικιακά και πρακτική εργασιακή εξάσκηση από τα 16 τουλάχιστον).

.

Οικονομία και πόλεμος

Τον ορισμό της οικονομίας ως εργαλείο οργάνωσης και ελέγχου της ευημερίας και άρα τον μοναδικό μετρητή της δίκαιης κατανομής του πλούτου ανά τον κόσμο, τον έχουμε πλέον κατανοήσει. Μια προέκταση της σημασίας της, θα ήταν να επιχειρήσουμε να κατανοήσουμε την έννοια του πολέμου:

Όταν σε μια χώρα επικρατεί φτώχια, η εγκληματικότητα αυξάνεται. Υπάρχουν δε εγκλήματα βίας καθώς και οικονομικής φύσεως. Η βία είναι μια μορφή έκφρασης, ο πόθος δηλαδή να μοιραστούμε τον πόνο μας με άλλους (όσο πιο ήπια θα μπορούσαμε να το περιγράψουμε). Τα οικονομικά εγκλήματα (ληστείες), αποσκοπούν στον διαμοιρασμό του πλούτου. Και τα δύο εγκλήματα είναι αποτέλεσμα της ενεργοποίησης του τρομερού ενστίκτου της επιβίωσης.

Όταν τώρα η φτώχεια αυξάνεται δραματικά σε μια χώρα (πχ. στη Γερμανίας πριν τον 2^ο παγκόσμιο πόλεμο), τότε οι πολίτες αναζητούν μια μαζική ληστεία, ως κοινωνία. Και τότε έρχεται η στιγμή που ξεκινάει ένας πόλεμος: μια διακρατική δηλαδή, μαζική, ληστεία (λεηλασία).

Όπως είχα αναφέρει σε προηγούμενο άρθρο μου, ο άνθρωπος ως οντότητα δεν έχει παρουσιάσει σημάδια εξέλιξης (να είναι σε θέση δηλαδή να ελέγξει τα ένστικτά του). Ως εκ τούτου, ο μόνος τρόπος για μια καλύτερη ζωή, είναι να διατηρείται το βιοτικό του επίπεδο σε υψηλά επίπεδα, «ναρκώνοντας» τον κακό του εαυτό.

Η χρήση της οικονομικής επιστήμης ως εργαλείο διατήρησης της ευημερίας λοιπόν, είναι τεράστιας σημασίας. Ταυτόχρονα, λειτουργεί και ως μέσον αποφυγής πολέμων, που καταστρέφουν ακόμη περισσότερο το βιοτικό επίπεδο, αφού ο ορθός έλεγχος της κατανομής του πλούτου θα μας απομάκρυνε από την ανάγκη για βίαιο διαμοιρασμό αυτού (μέσω πολέμων) – αυτός είναι ενδεχομένως και ο λόγος, που οι κοινωνίες του κόσμου έχουν εξελιχθεί τόσο πολύ τα τελευταία 100 χρόνια, έχοντας ζήσει λιγότερους πολέμους σε σχέση με το παρελθόν (όπου οι πόλεμοι ήταν καθημερινό φαινόμενο).

.

Επίλογος

Σήμερα, περισσότερο από κάθε άλλη περίοδο, τα οικονομικά είναι ύψιστης σημασίας. Λόγου του υπέρμετρου μεγέθους της παγκόσμιας οικονομίας, η Ελίτ (ο κακός μας εαυτός) βρίσκει εύκολα «κενά» ελέγχου, κυρίως επειδή η πολιτική έχει χάσει την αξία της, αψηφώντας την ανάγκη επιμόρφωσης της στην επιστήμη.

Όπως όμως προανέφερα, ο πυρήνας μιας κοινωνίας είναι ο πολίτης. Θα πρέπει λοιπόν να λειτουργεί με υπευθυνότητα. Θα πρέπει να εναγκαλιστεί την οικονομική επιστήμη, η οποία αποτελεί το κυριότερο εργαλείο για μια καλύτερη ζωή, καθώς θα μπορεί να οργανώσει και να ελέγξει το νοικοκυριό του, την τιμιότητα των επιχειρήσεων που παράγουν προϊόντα και τις οποίες χρηματοδοτεί έμμεσα (αγοράζοντας τα προϊόντα τους), την αποτελεσματικότητα της πολιτικής (κρατικά στατιστικά στοιχεία), την Ευρωπαϊκή ηγεσία και τους πολιτικούς τους οποίους εμπιστευτικέ ως αποκλειστικούς αντιπροσώπους του απέναντι στο δυτικό κόσμο.

.

*Σημείωση: Στο κείμενο, αναφέρω πως η εξέλιξη του ανθρώπου (εσωτερικός κόσμος) δεν είναι εφικτή, λαμβάνοντας υπόψιν πως οι πολίτες μιας κοινωνίας, κινούνται βάση του κοινωνικό-πολιτικού τους συστήματος και όχι ανεξάρτητα από αυτό.

Για παράδειγμα, οι Ελβετοί θεωρούνται ως έντονα δημοκρατικοί, γιατί το σύστημά τους, επιτρέπει την άμεση δημοκρατία. Ως αποτέλεσμα του πολιτικού συστήματος αυτού, υποχρεώθηκαν να ενημερώνονται για τα κοινά που τους επηρεάζουν, οπότε και μάθανε να είναι δημοκρατικοί. Επιπλέον, το άτυπο κοινωνικό τους σύστημα, τους υποχρεώνει να λειτουργούν ως «ουδέτερη ζώνη» (έχουν επιλέξει να μην εισέλθουν σε κάποια ένωση χωρών), και εθνικιστικά (επιτρέπουν ελάχιστο αριθμό μεταναστών).

Κατ’ επέκτασιν, οι πολίτες μιας χώρας, λειτουργούν βάση του συστήματος που έχουν επιλέξει να ακολουθήσουν. Στην Ελλάδα λοιπόν, θα πρέπει να κάνουμε τη σκέψη πως εάν ένα κοινωνικό σύστημα δεν λειτουργεί προς το συμφέρων του κοινού καλού, τότε θα πρέπει είναι ελελαττωματικό δεν μας προστατεύει δηλαδή από τον κακό μας εαυτό, από την Ελίτ, κατά παρόμοιο τρόπο που η αστυνομία και το δικαστικό σώμα μας προστατεύουν από τις δολοφονικές μας παρορμήσεις σε σημαντικό βαθμό. Οπότε κύριο μέλημά μας, δεν είναι να κατηγορούμε «κάποιους», αλλά να αναζητήσουμε και να διορθώσουμε το ελαττωματικό μέρος τους κοινωνικού μας συστήματος. Μετά την σχετική «επισκευή», η χώρα μας θα πάρει τον δρόμο από μόνη της.

Ντένης Βιλιάρδος, Junior Analyst (Business & Markets)