Οι νέες τάσεις της παγκόσμιας οικονομίας

Σοφοκλέους 10

Τις τελευταίες τέσσερις εβδομάδες, όπου και να ταξιδέψει κανείς είτε στη Σόφια, στην Κουάλα Λουμπούρ, στο Ντουμπάι, στο Λονδίνο, στο Μιλάνο, στη Φρανκφούρτη, στο Βερολίνο, στο Παρίσι, στο Πεκίνο, στο Τόκιο, στην Κωνσταντινούπολη, αλλά και στις Ηνωμένες Πολιτείες, θα καταλάβει ότι η άσχημη οικονομική κατάσταση δεν απέχει ποτέ πολύ.

Στην Ευρώπη, ο κίνδυνος διάλυσης της ευρωζώνης και η απώλεια πρόσβασης στην αγορά από την Ισπανία και την Ιταλία μειώθηκαν με την απόφαση από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα το περασμένο καλοκαίρι να στηρίξει το δημόσιο χρέος. Ωστόσο, τα θεμελιώδη προβλήματα της νομισματικής ένωσης - χαμηλό δυναμικό ανάπτυξης, συνεχιζόμενη ύφεση, η απώλεια της ανταγωνιστικότητας, καθώς και υψηλά επίπεδα ιδιωτικού και δημόσιου χρέους - δεν έχουν επιλυθεί.

Επιπλέον, το μεγάλο παζάρι μεταξύ του πυρήνα της ευρωζώνης, της ΕΚΤ και της περιφέρειας - επώδυνη λιτότητα και μεταρρυθμίσεις σε αντάλλαγμα για μεγάλης κλίμακας οικονομική στήριξη – φτάνει στο τέλος του, καθώς η κόπωση λιτότητας στην περιφέρεια της ευρωζώνης προσκρούει στην κόπωση διάσωσης σε χώρες του πυρήνα όπως η Γερμανία και η Ολλανδία.

Η κόπωση λιτότητας στην περιφέρεια είναι εμφανής από την επιτυχία των αντι-συμβατικών δυνάμεων στις πρόσφατες εκλογές στην Ιταλία αλλά και από τις μεγάλες διαδηλώσεις στην Ισπανία, την Πορτογαλία, και αλλού. Και τώρα προστέθηκε και κακότεχνη διάσωση των κυπριακών τραπεζών, η οποία έχει πυροδοτήσει μαζική δημόσια οργή. Σε όλη την περιφέρεια, λαϊκιστικά κόμματα της αριστεράς και της δεξιάς κερδίζουν έδαφος.

Εν τω μεταξύ, η επιμονή της Γερμανίας για την επιβολή ζημιών στους καταθέτες στην τράπεζα Κύπρου είναι το τελευταίο σύμπτωμα της κόπωσης διάσωσης στον πυρήνα. Άλλα μέλη της ευρωζώνης, πρόθυμοι να περιορίσουν τους κινδύνους για τους φορολογούμενους τους, έχουν ομοίως αφήσει να εννοηθεί ότι τέτοιες κινήσεις είναι το πρότυπο του μέλλοντος.

Στην Κίνα, η μετάβαση της ηγεσίας έχει συμβεί ομαλά. Όμως, το οικονομικό μοντέλο της χώρας παραμένει, όπως ο πρώην Πρωθυπουργός Wen Jiabao το έθεσε περίφημα, «ασταθές, μη ισορροπημένο, ασυντόνιστο και μη βιώσιμο.» Νέοι ηγέτες της χώρας μιλούν ένθερμα για την εμβάθυνση των μεταρρυθμίσεων και την αποκατάσταση της ισορροπίας στην οικονομία, αλλά παραμένουν επιφυλακτικοί, και συντηρητικοί.

Επιπλέον, η ισχύς των κατεστημένων συμφέροντων που αντιτίθενται σε κάθε μεταρρύθμιση - κρατικές επιχειρήσεις, επαρχιακές κυβερνήσεις, και ο στρατός, για παράδειγμα - δεν έχει ακόμη ατονίσει. Ως εκ τούτου, οι μεταρρυθμίσεις που απαιτούνται για την αποκατάσταση της ισορροπίας της οικονομίας δεν μπορεί να συμβούν αρκετά γρήγορα ώστε να αποφευχθεί μια ανώμαλη προσγείωση, όταν, από το επόμενο έτος αναμένενεται να μειωθούν απότομα οι επενδύσεις.

Η Ιαπωνία επιχειρεί ένα νέο οικονομικό πείραμα για να σταματήσει τον αποπληθωρισμό, αλλά και για την ενίσχυση της οικονομικής ανάπτυξης, και την αποκατάσταση της επιχειρηματικής και της καταναλωτικής δραστηριότητας.

Δεν είναι σαφές αν ο αποπληθωρισμός μπορεί να ηττηθεί με τη νομισματική πολιτική. Τα υπερβολικά δημοσιονομικά κίνητρα και η αναβαλλόμενη λιτότητα μπορεί να καταστήσουν το χρέος μη-βιώσιμο. Επιπλέον, οι εντάσεις με την Κίνα για εδαφικές διεκδικήσεις στην Ανατολική Θάλασσα της Κίνας μπορεί να επηρεάσουν αρνητικά το εμπόριο και τις άμεσες ξένες επενδύσεις.

Στη συνέχεια, υπάρχει η Μέση Ανατολή, η οποία παραμένει ένα τόξο αστάθειας από τις χώρες του Μαγκρέμπ ως το Πακιστάν. Η Τουρκία - με ένα νεαρό πληθυσμό, υψηλό δυναμικό ανάπτυξης, και ένα δυναμικό ιδιωτικό τομέα - επιδιώκει να γίνει μια σημαντική περιφερειακή δύναμη. Όμως, η Τουρκία αντιμετωπίζει πολλές προκλήσεις. Η προσπάθειά της να ενταχθεί στην Ευρωπαϊκή Ένωση αυτή τη στιγμή καθυστερεί, ενώ η ύφεση στην ευρωζώνη αποσβένει την ανάπτυξή της. Το έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών της παραμένει μεγάλο, και η νομισματική πολιτική έχει προκαλέσει σύγχυση, δεδομένου ότι ο στόχος για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας και της ανάπτυξης συγκρούεται με την ανάγκη να ελέγξει τον πληθωρισμό και να αποφευχθεί η υπερβολική πιστωτική επέκταση.

Επιπλέον, ενώ η προσέγγιση με το Ισραήλ έχει γίνει πιο πιθανή, η Τουρκία αντιμετωπίζει σοβαρές εντάσεις με τη Συρία και το Ιράν, και το ισλαμικό κυβερνών κόμμα πρέπει να αποδείξει και πάλι ότι μπορεί να συνυπάρξει με την κοσμική πολιτική παράδοση της χώρας.

Σε αυτό το εύθραυστο διεθνές περιβάλλον, έχει γίνει Αμερική ένας φάρος ελπίδας;

Οι ΗΠΑ αντιμετωπίζουν αρκετές θετικές οικονομικές τάσεις: η αγορά στέγης είναι σε άνοδο, το σχιστολιθικό φυσικό αέριο και πετρέλαιο θα μειώσει το ενεργειακό κόστος και θα αυξήσει την ανταγωνιστικότητας, η δημιουργία θέσεων εργασίας είναι σε άνοδο, η αύξηση του κόστους εργασίας στην Ασία και η έλευση της ρομποτικής και του αυτοματισμού στηρίζουν μια αναβίωση στον τομέα των κατασκευών και η επιθετική ποσοτική χαλάρωση βοηθά τόσο την πραγματική οικονομία  όσο και τις χρηματοπιστωτικές αγορές.

Ωστόσο, οι κίνδυνοι παραμένουν. Η ανεργία και το χρέος των νοικοκυριών παραμένουν σε πεισματικά υψηλά επίπεδα. Η δημοσιονομική πίεση από την αύξηση των φόρων και περικοπές δαπανών θα πλήξει την ανάπτυξη, και το πολιτικό σύστημα είναι δυσλειτουργικό, με την κομματική πόλωση να εμποδίζει συμβιβαστική λύση για το δημοσιονομικό έλλειμμα, τη μετανάστευση, την ενεργειακή πολιτική, καθώς και άλλα βασικά ζητήματα που επηρεάζουν το αναπτυξιακό δυναμικό.

Εν ολίγοις, μεταξύ των προηγμένων οικονομιών, οι ΗΠΑ είναι σε καλύτερη κατάσταση, ακολουθούμενη από την Ιαπωνία. Η ευρωζώνη και το Ηνωμένο Βασίλειο παραμένουν βαθιά στην ύφεση που επιδεινώνεται από την αυστηρή νομισματική και δημοσιονομική πολιτική. Μεταξύ των αναδυόμενων οικονομιών, η Κίνα θα μπορούσε να αντιμετωπίσει μια ανώμαλη προσγείωση από τα τέλη του 2014 εάν αναβληθούν κρίσιμες διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις, καθώς και η υπόλοιπες χώρες των BRICs πρέπει να στραφούν μακριά από τον κρατικό καπιταλισμό. Ενώ άλλες αναδυόμενες αγορές στην Ασία και τη Λατινική Αμερική δείχνουν μεγαλύτερη δυναμική από ότι η ομάδα των BRIC, η δύναμή τους δεν θα είναι αρκετή για να μετατρέψει τη παγκόσμιο τάση.