Αναζητώντας τη λύση σε μεγάλα προβλήματα με μικρούς ηγέτες

Νέα Πολιτική

του Ιπποκράτη Δασκαλάκη*

Όταν πριν από 9 περίπου μήνες αποδεχόμουν την ευθύνη της εβδομαδιαίας κάλυψης γεωπολιτικών και γεωστρατηγικών αναλύσεων στη στήλη «επί του πιεστηρίου» δεν φανταζόμουν ότι θα συναντούσα τόσα έντονα το φαινόμενο της απουσίας της πολιτικής και της στρατηγικής στο εθνικό αλλά και διεθνές περιβάλλον.

Πιθανόν το έλλειμμα αμφοτέρων των αλληλένδετων εννοιών να μην προκαλεί καμιά εντύπωση στο εσωτερικό περιβάλλον όπου ο αυτοσχεδιασμός, η προχειρότητα, η σπασμωδικότητα και η επικράτηση του μικροκομματικού και ατομικού συμφέροντος αποτελούν το σύνηθες φαινόμενο. Αντίστοιχα όμως και στο διεθνές περιβάλλον και ειδικά στις χώρες της αποκαλούμενης «πολιτισμένης» δύσης, επικρατεί μια αδιέξοδος και κοντόφθαλμη αντιμετώπιση των προβλημάτων. Είναι αυτονόητη και επιβαλλόμενη η προστασία των εθνικών συμφερόντων εκάστου κράτους αλλά είναι εξίσου αναγκαία και η διορατικότητα και αντίληψη των κοινών προβλημάτων και ομαδικών συνεργατικών απαντήσεων.

Ειδικά η Ευρώπη, που αντιμετωπίζει και το μεγαλύτερο αριθμό απειλών, κυβερνάται από πολιτικές ηγεσίες που παραμένουν προσκολλημένες σε εθνικές ή και κομματικές θέσεις αδυνατώντας να διαχειριστούν τα μείζονα προβλήματα της δημογραφικής γήρανσης, της συλλογικής ασφάλειας, της οικονομικής στασιμότητας, του κινδύνου απώλειας της πολιτιστικής ταυτότητος και του ελλείμματος της δημοκρατίας. Η αδυναμία ουσιαστικής συνεργασίας, σύνθεσης και αντίδρασης οδηγεί τα ευρωπαϊκά κράτη να προσπαθούν να περιχαρακωθούν στα εθνικά τους σύνορα με την ίδια ακριβώς μανία όπως και οι πρόγονοι τους την εποχή του μεσοπολέμου. Συνταγή απολύτως εγγυημένης αποτυχίας και καταστροφής αλλά εξασφαλισμένης ψηφοθηρίας. Μικροπολιτικές και επαρχιώτικες νοοτροπίες με μετάθεση ευθυνών και αποφυγή αντιμετωπίσεως των προβλημάτων στη ρίζα τους.

Ελαφρώς δικαιολογημένες είναι οι σχετικά αδύναμες χώρες, οι οποίες υιοθετούν αβασάνιστα δημαγωγικές πολιτικές και απαγορευτικά μέτρα αδιαφορώντας για την αποσταθεροποίηση των γειτόνων, που νομοτελειακά θα συμπαρασύρει και τα δικά τους εδάφη, από τα γιγαντούμενα κύματα των προβλημάτων.

Τελείως όμως αδικαιολόγητες είναι οι μεγαλύτερες και ισχυρότερες χώρες της Ευρώπης που αποφεύγουν να αναλάβουν το φορτίο και το ρόλο που τους αναλογεί. Τελικά είναι μια παροδική αδυναμία των ηγετών της Ευρώπης που συντελεί σε αυτήν την μυωπική και αποτυχημένη πολιτική ή μια γενικότερη δυσλειτουργία του συστήματος που παράγει ηγεσίες κατώτερες των περιστάσεων και υπόλογες στους πολυεθνικούς κολοσσούς και στους ισοσκελισμένους προϋπολογισμούς;

Αντίστοιχη δυστοκία παρατηρείται και στην απέναντι όχθη του Ατλαντικού μετά από ένα καταιγισμό σωρευτικών λανθασμένων επιλογών που δημιούργησαν πολλά από τα προβλήματα που σήμερα αντιμετωπίζουμε. Η 70ετης όμως εμπειρία της σε θέματα παγκόσμιας πρωτοκαθεδρίας επιτρέπουν μια γενικότερη αντίληψη των πραγμάτων και την αντίστοιχη εφαρμογή μια παγκόσμιας πολιτικής και στρατηγικής περισσότερο ή λιγότερο πετυχημένης.

Η απουσία της γεωπολιτικής και γεωστρατηγικής είναι ακόμη πιο έντονες στο εσωτερικό μας περιβάλλον. Αντιμέτωποι με πολλαπλά προβλήματα, συνεχίζουμε να βαδίζουμε όχι μόνο χωρίς πυξίδα αλλά και χωρίς να έχουμε αποφασίσει για τον επιδιωκόμενο προορισμό μας, έστω χαράσσοντας μια γενική κατεύθυνση. Η λύση των προβλημάτων επαφίεται στους άλλους ή στην υπέρτατη δύναμη που θα επέμβει για άλλη μια φορά την ύστατη στιγμή για τη σωτηρία μας.

Ουδείς πολιτικός τολμάει να αναγνωρίσει δημόσια την τραγικότητα των στιγμών που διερχόμαστε και την ανάγκη επιλογής μιας πορείας εσωτερικής πειθαρχίας και συστηματικής εργασίας ανάλογης με αυτήν που ακολούθησε η Δυτική Γερμανία της μεταπολεμικής περιόδου. Βέβαια, οι πολιτικοί μας ποιούν σοφά και δεν προβαίνουν σε μια τέτοια δήλωση διότι αυτοί είναι οι κυρίως υπεύθυνοι της καταστάσεως και δεν δικαιούνται να επικαλεστούν τέτοιες ριζικές προτάσεις χωρίς προηγουμένως να έχουν προχωρήσει στην αυτοχειρία τους (τουλάχιστον πολιτική). Η ευθύνη όμως βαρύνει και εμάς τους ίδιους που εθελοτυφλούμε, αρνούμενοι να αποδεχτούμε οποιαδήποτε αλλαγή επιβαρύνει επιπρόσθετα την ήδη βεβαρυμμένη κατάσταση μας. Σε ένα τέτοιο περιβάλλον μια ασθενική, ασυντόνιστη  κυβέρνηση ενός ετερόκλητου συνασπισμού πολλών συνιστωσών βασιζόμενη σε πλειοψηφία 3 βουλευτών προσπαθεί, παλεύοντας με τις ιδεοληψίες της και την αδυσώπητη πραγματικότητα να κερδίσει πολιτικό χρόνο ελπίζοντας στο θαύμα που δεν έρχεται. Από την άλλη μεριά μια αξιολύπητη αξιωματική αντιπολίτευση αδυνατεί να εκτελέσει το σημαντικό έργο της βυθισμένη σε μεσαιωνικές ίντριγκες. Ποιος λοιπόν έχει τη δύναμη να χαράξει και κυρίως να εφαρμόσει πολιτική και στρατηγική σε αυτό τον τόπο μπροστά στους τεράστιους κινδύνους που καθημερινά προβάλλουν?

Η μόνη μας ίσως ελπίδα είναι το σύνολο των κάθε λογής κρατικών λειτουργών που ανεξάρτητα θέσεως και πολλάκις χωρίς κατεύθυνση, καλούνται να εκτελέσουν την αποστολή τους. Η ευσυνείδητη και επαγγελματική στάση τους είναι ίσως η μόνη ελπίδα εθνικής επιβίωσης. Ειδικά το βάρος πέφτει στους ώμους των σχετικά υψηλόβαθμων κρατικών λειτουργών, οι οποίοι οφείλουν όχι μόνο να εκτελέσουν την αποστολή τους επαγγελματικά αλλά να παρακινήσουν και τους υφισταμένους προς αυτήν την κατεύθυνση και συγχρόνως να χαράξουν την πολιτική και στρατηγική της χώρας με μοναδικό γνώμονα το εθνικό συμφέρον αποκρούοντας άσχετες κομματικές παρεμβάσεις. Είναι άραγε εφικτό αυτό το έργο; Το πρόσφατο παρελθόν έχει δώσει αρκετά παραδείγματα τέτοιων δημοσίων λειτουργών υψηλού επιπέδου. Πρέπει όμως και όλοι εμείς να τους υποστηρίξουμε στην καθημερινότητα μας έστω και σε βάρος των προσωπικών μας συμφερόντων.

* Υποστράτηγος εα, μέλος του ΕΛΙΣΜΕ