Όσο δεν παράγουμε, θα βουλιάζουμε

analyst

Ένα μόνο τουρκικό ναυπηγείο, με 200 περίπου πλοία τον χρόνο, μέχρι και το 2017 στηριζόταν κατά 50% περίπου σε επισκευές που έκαναν εκεί ελληνικά πλοία – ενώ οφείλουμε να προσθέσουμε εδώ πως δεν είναι ο μοναδικός τρόπος, με τον οποίο στηρίζουμε την τουρκική οικονομία. Για παράδειγμα, το βαμβάκι μας εξάγεται κυρίως στην Τουρκία, εισπράττουν οι αγρότες μας περί τα 350 εκ. €, μετατρέπεται εκεί σε νήμα και το εισάγουμε πληρώνοντας 1,5 δις € – ενώ τα ρούχα του Ελληνικού Στρατού φτιάχνονται στα Άδανα της Τουρκίας. Έτσι ασφαλώς η Ελλάδα δεν έχει μέλλον.   

.

Άποψη

Σύμφωνα με το Εμπορικό και Βιομηχανικό επιμελητήριο του Πειραιά (πηγή), υπάρχει προοπτική εσόδων από την ναυπηγό-επισκευή και των εφοδιασμό των πλοίων, ύψους 18 δις € – επομένως σχεδόν 10% του ΑΕΠ, έσοδα για το δημόσιο της τάξης των 5 δις € και πάνω από 200.000 θέσεις εργασίας (με κριτήριο την παραγωγικότητα των Ελλήνων ανά άτομο της τάξης των 50.000 € ετησίως).

Η μελέτη τώρα του ΙΟΒΕ για την Ποντοπόρο Ναυτιλία και τη συμβολή της στην Οικονομία (πηγή) αυξάνει τη δυνατότητα συνολικά στα 25,9 δις € – ενώ ο κλάδος ναυπήγησης και επισκευών αντιπροσωπεύει σήμερα μόλις περί το 1,5% του ΑΕΠ (λιγότερο από 3 δις €), από 2,5% πριν την κρίση. Το 60% δε της δραστηριότητας του με στοιχεία του 2015 ήταν στις επισκευές – όταν το αντίστοιχο ποσοστό στην Τουρκία και στην Ισπανία είναι 30%.

Βιομηχανία, οικονομική ανάπτυξη και συνθήκες ζωής

Από την έντυπη έκδοση της Ναυτεμπορικής

Tων Κωνσταντίνου Ζοπουνίδη,

Καθηγητής Πολυτεχνείο Κρήτης Επίτιμος διδάκτορας ΑΠΘ Ακαδημαϊκός, Βασιλική Ακαδημία Οικονομικών και Χρηματοοικονομικών Distinguished Research Professor, Audencia Business School, Γαλλία

Αιμίλιου Γαλαριώτη,

Καθηγητής Διευθυντής Έρευνας Audencia Business School (EQUIS, AMBA, AACSB) Αντιπρόεδρος της Γαλλικής Εταιρείας Χρηματοοικονομικής (French Finance Association)

Μαριάννας Εσκαντάρ,

Mcs Μεταπτυχιακή φοιτήτρια, MBA Μέλος του Εργαστηρίου Financial Engineering Πολυτεχνείο Κρήτης

Ο Κωνσταντίνος Ζοπουνίδης

Η συνεισφορά της βιομηχανίας στην οικονομική ανάπτυξη διαιρέθηκε διά δύο, μερικές φορές διά τρία, μέσα στο σύνολο των πλούσιων χωρών από το 1970. Για μερικούς αυτό είναι φυσιολογικό, όπως μια πεταλούδα βγαίνει από τη χρυσαλλίδα, έτσι και η οικονομία περνά αυθόρμητα από το εργοστάσιο στο γραφείο. Για άλλους, η αποβιομηχανοποίηση εξηγείται από μια πολιτική επιλογή: μετεγκατάσταση των εργαστηρίων των επιχειρήσεων προς τις χώρες του Νότου όπου το κόστος είναι πιο φθηνό. Θεωρώντας ότι η βιομηχανία παραμένει μια από τις κυριότερες πηγές απασχόλησης, η επανεκκίνησή της δημιουργεί διάφορα προβλήματα τεχνικά, κοινωνικά, περιβαλλοντικά. Ο νόμος των αγορών μπορεί να επιφέρει αξιόπιστες απαντήσεις;

Βιομηχανία, Υπηρεσίες

Στηρίζουμε την Ελλάδα!

analyst

Ορισμένοι ισχυρίζονται πως αρκετά δικά μας προϊόντα είναι ακριβότερα από τα εισαγόμενα, οπότε δεν μπορούν να τα αγοράζουν με τους σημερινούς χαμηλούς μισθούς ή συντάξεις – αδυνατώντας να καταλάβουν πως έτσι διαιωνίζουν τα προβλήματα της χώρας, καθώς επίσης τα δικά τους, ενώ τα επιδεινώνουν, αφού τότε θα συνεχίσουν να μειώνονται οι μισθοί, να αυξάνεται η ανεργία, να κλιμακώνεται η μετανάστευση των παιδιών μας, να παραμένει υπό κατοχή η Ελλάδα κλπ.

.

Άποψη

- του Βασίλη Βιλιάρδου

Είχαμε γράψει πως εάν πράγματι ήθελε μία χώρα να μας βοηθήσει, υποθετικά οι Η.Π.Α., η Ρωσία, η Κίνα ή η Γερμανία, θα έπρεπε απλά «να ανοίξει την αγορά της στα ελληνικά προϊόντα» – αφού αυτό που χρειαζόμαστε δεν είναι δανεικά χρήματα, με τα οποία δεν εξοφλεί ποτέ κανείς τις υποχρεώσεις του (πόσο μάλλον η Ελλάδα που ευρίσκεται σε τρισχειρότερη θέση συγκριτικά με το 2009, αφού δεν έχει αυξηθεί μόνο το δημόσιο χρέος της από 301 δις € συμπεριλαμβανομένης της παραποίησης της ΕΛΣΤΑΤ στα 359 δις € σήμερα, με υποθηκευμένα τα πάντα συν το αγγλικό δίκαιο και παρά το PSI αλλά, επίσης, το κόκκινο ιδιωτικό – από αμελητέο τότε, σχεδόν στα 300 δις €!). Αυτό που χρειαζόμαστε είναι δουλειά για να «παράγουμε» εισοδήματα – αφού διαφορετικά δεν λύνεται κανένα πρόβλημα μας.

Λέγοντας τώρα «να ανοίξει την αγορά της» εννοούσαμε τη συστηματική προώθηση των ελληνικών προϊόντων τόσο του πρωτογενή, όσο και των άλλων τομέων εκ μέρους της όποιας χώρας από τις παραπάνω – έτσι ώστε να ισοσκελισθεί επιτέλους το εξαιρετικά ελλειμματικό εμπορικό μας ισοζύγιο, όπως φαίνεται στον πίνακα που ακολουθεί (πηγή). Φυσικά υπάρχει κάποια βελτίωση του ελλείμματος (αν και αυξάνεται ξανά), η οποία οφείλεται στην άνοδο των εξαγωγών, η αιτία είναι όμως κυρίως η μείωση των εισαγωγών – όχι επειδή επιλέγουμε πια την κατανάλωση ελληνικών προϊόντων (δυστυχώς δεν έχουμε ακόμη συνειδητοποιήσει τη σημασία της), αλλά εξαιτίας της θηριώδους φτωχοποίησης της πλειοψηφίας του πληθυσμού.

Ελλάδα Ξύπνα!

analyst

Θα είναι τυχερός κάποιος που περπατά στους δρόμους της Αθήνας εάν βρει σε κάποιο κατάστημα Ελληνικό προϊόν. Αυτό είναι δυστυχώς το σημάδι των καιρών. Εκμεταλλευόμενος την ανθρώπινη φύση, ο παγκόσμιος ανταγωνισμός έχει τσακίσει τον ελληνικό παραγωγικό ιστό. Έτσι είναι πλέον πολύ εύκολο να βρει κάποιος στην Αθήνα και στην υπόλοιπη Ελλάδα, ρούχα από την Κίνα, παπούτσια από την Ταϊβάν, τρόφιμα από την Ιταλία ή την Γαλλία, φρούτα από την Τουρκία ή το Ισραήλ, αυτοκίνητα και ηλεκτρικές συσκευές από την Γερμανία ή την Ιαπωνία και εργατικά χέρια από τις Βαλκανικές και Ασιατικές χώρες.

.

Άρθρο

– του Γεωργίου Μιχαήλ[1]

Ένα πλήθος από Ινδικά, Κινέζικα, Πακιστανικά και Ιαπωνικά εστιατόρια έχουν ανοίξει στις πόλεις μας, ενώ δεν έχουν ακόμα απορροφηθεί από τους Έλληνες πολίτες τα Αμερικανικά fast food restaurants της δεκαετίας του 1980. Φυσικά είναι δύσκολο να επικοινωνήσει κάποιος με Έλληνα πωλητή σε οποιοδήποτε κατάστημα ρούχων, παιχνιδιών ή συσκευών, μιας οι περισσότεροι είναι πια αλλοδαποί.

Ο μοναδικός Ελληνικός παραγωγικός τομέας αυτή τη στιγμή δεν είναι άλλος, από την παρασιτική εργασία του κράτους. Που στηρίζεται όμως στην ραγδαία υποβάθμιση του πνεύματος των υπαλλήλων του δημοσίου τομέα. Αποτέλεσμα της οποίας είναι και η γενικότερη υποβάθμιση του επιπέδου των Ελλήνων πολιτών. Έτσι ο δημόσιος τομέας παράγει μια εργασία που δεν έχει κανένα άλλο σκοπό από την συγκέντρωση του όποιου χρήματος κυκλοφορεί στην ήδη πεθαμένη Ελληνική αγορά.

Ούτε λόγος για κάποια σοβαρή επένδυση, – π.χ. εργοστάσια υψηλής τεχνολογίας, αυτοκινητοβιομηχανία, κλπ – που θα εξελίξει με οποιοδήποτε τρόπο την πατρίδα μας και τους πολίτες της. Γιατί οι αγοραπωλησίες κατοικιών σε αμφιβόλου προελεύσεως κεφάλαια πολιτών τρίτων χωρών με την ανοχή των δανειστών μας και τη ΑΑΔΕ – για να χρησιμεύσουν σαν βραχυχρόνιες μισθώσεις από διαδικτυακές πλατφόρμες τύπου AIRBNB – δεν μας οδηγούν πουθενά. Απλά παρατείνουν για κάποιο χρονικό διάστημα την επιβίωση των Ελλήνων πολιτών, των οποίων η ιδιωτική περιουσία αθόρυβα και με γρήγορους ρυθμούς  περνά σε χέρια ξένων.

Ανάπτυξη: Όπως άλλοτε, έτσι και τώρα;

των Σάββα Ρομπόλη και Βασίλη Μπέτση

Μετά τη δεκαετή (2008-2018) οικονομική και κοινωνική περιπέτεια της ελληνικής οικονομίας, στον δημόσιο επιστημονικό και πολιτικό διάλογο, αναδεικνύεται με έμφαση η αναγκαιότητα αλλαγής του παραγωγικού προτύπου της δανειακής ανάπτυξης, της εισαγόμενης «έτοιμης» εκβιομηχάνισης και των «ενδιάμεσων δραστηριοτήτων» (υπηρεσίες, εμπόριο, τουρισμός, οικοδομή).

Και αυτό γιατί, οδήγησε, μεταξύ των άλλων, στην παραγωγική απαξίωση, με την έννοια ότι στις αρχές της δεκαετίας του 2010 η ελληνική οικονομία παρήγε μόνο το 27% των προϊόντων που κατανάλωνε και κατά γενική ομολογία, στην πρόσφατη οικονομική κρίση και ύφεση.

Έτσι, η συντελούμενη παραγωγική και τεχνολογική αποδιάρθρωση της ελληνικής οικονομίας, η οποία συνιστά τη γενεσιουργό αιτία του παραγωγικού και κοινωνικού ελλείμματος της χώρας, λειτούργησε από την άποψη της κατανομής των πόρων προς όφελος, κυρίως, των τουριστικών δραστηριοτήτων καθώς και της ανάπτυξης του τριτογενούς και κατασκευαστικού-οικοδομικού τομέα. Πρόκειται για τομείς, εντός των οποίων αναπτύχθηκε με ιδιαίτερους ρυθμούς (50% της οικονομικής δραστηριότητας) η παραοικονομία και η φοροδιαφυγή.

Πώς αλλάζει το παραγωγικό μοντέλο της χώρας

Με το 35% του συνόλου των ακαθάριστων επενδύσεων σε πάγια η βιομηχανία πλησιάζει πλέον σε μερίδιο τον μέσο όριο της ΕΕ (39%). 

Τις αλλαγές που έχουν προωθηθεί τα τελευταία χρόνια στο παραγωγικό μοντέλο της χώρας και αυτές που επιδιώκονται, με στόχο να ανεβάσει ταχύτητα η ανάκαμψη και να διασφαλιστεί η βιώσιμη ανάπτυξη σε μακροπρόθεσμο ορίζοντα, βάζει στο μικροσκόπιο το υπουργείο Οικονομίας και Ανάπτυξης.

Στο δελτίο οικονομικών εξελίξεων για τους μήνες Νοέμβριο και Δεκέμβριο, το υπουργείο προσδιορίζει τις σημαντικότερες αλλαγές, που έχουν επέλθει. Η πιο καθοριστική είναι ίσως ότι γεωργία και η βιομηχανία αύξησαν τα μερίδιά τους στη συνολική προστιθέμενη αξία της οικονομίας.

Οδηγοί η γεωργία και η βιομηχανία 

Η μεν γεωργία σταθερά από το 2008 όταν είχε το 2,7% έφθασε στο 4,5% το 2018 (9μηνο). Η δε βιομηχανία πιο πρόσφατα από 11,1% το 2015 σε 11,8% φέτος, με το μερίδιο της μεταποίησης να  σκαρφαλώνει από 8,1% το 2015 σε 8,7% το 2017.

Σημειώνεται ότι τόσο ο δείκτης παραγωγής της βιομηχανίας (ΙΟΒΕ) όσο και αυτός της μεταποίησης έχουν επιστρέψει στα επίπεδα του 2010 και 2009 αντίστοιχα, δηλαδή σχεδόν στα προ κρίσης επίπεδα. Μεταξύ 2015 και 2017, το επίπεδο επένδυσης της βιομηχανίας σε μηχανήματα αυξήθηκε 27%, ενώ η παραγωγική δυναμικότητα αυξήθηκε από 64% σε 68% αντίστοιχα. 

 Με το 35% του συνόλου των ακαθάριστων επενδύσεων σε πάγια η βιομηχανία πλησιάζει πλέον σε μερίδιο τον μέσο όριο της ΕΕ (39%). Αντίθετα, μεγάλη υστέρηση έναντι της ΕΕ εμφανίζουν οι ελληνικές επενδύσεις σε επιστημονικές δραστηριότητες το μερίδιο των οποίων περιορίζεται σε 9% έναντι 17% στην κοινότητα..

Παραγωγή

analyst

Αυτό που χρειάζεται η Ελλάδα για να ελευθερωθεί από το ζυγό των μνημονίων είναι μια πραγματική βιομηχανική και τεχνολογική μεταρρύθμιση. Η κρατική επιχειρηματικότητα δεν πρόκειται ποτέ να ανακουφίσει τον λαό της Ελλάδας. Η ζωή των ανθρώπων μπορεί να βελτιωθεί μόνο όταν υπάρξει αληθινή πολιτική βούληση προς την κατεύθυνση της απελευθέρωσης της πρωτοβουλίας των ιδίων των ανθρώπων.

Άποψη

– του Γεωργίου Μιχαήλ[1]

Ένα κράτος το οποίο θέλει να ελέγχει όλη την επιχειρηματική δραστηριότητα μιας χώρας, υποδουλώνει τον ίδιο το λαό του. Η περιούσια ενός ανθρώπου μπορεί πραγματικά να αυξηθεί μόνο δια μέσου της εργασίας και της δημιουργίας του. Οι βιομηχανίες και οι επιχειρήσεις δεν αποτελούν εθνική περιούσια. Αυτό το γεγονός είναι αδιαπραγμάτευτο σε όλον τον κόσμο.

Όπως και το ότι οι Έλληνες παραμένουν όμηροι του ιδίου του κράτους τους για δεκαετίες τώρα. Το κράτος είναι επιστημονικά αποδεδειγμένο πως δεν μπορεί να είναι το ίδιο αποτελεσματικό με τον ιδιώτη. Φυσικά πλέον είναι πασίγνωστο πως το χρέος ενός κράτους δεν μπορεί να μειωθεί παρά μόνο αν αρχίσει μια έντονη βιομηχανική και τεχνολογική παραγωγή, για να μπορέσει η χώρα να εξάγει περισσότερα προϊόντα από αυτά που εισάγει.

Η Ελλάδα θα χρεοκοπεί αιώνια εάν συνεχιστεί να εφαρμόζεται το ίδιο αναχρονιστικό μοντέλο παραγωγής βασισμένο στον υποτιθέμενο «κρατικό καπιταλισμό». Όσο μικρότερη επιρροή ασκεί το κράτος στην προσπάθεια των ανθρώπων να δημιουργήσουν, τόσο μεγαλύτερο θα είναι το κέρδος για τους πολίτες, το ίδιο το κράτος και φυσικά για όλο το έθνος. Το τρίπτυχο της κοινωνικής συμμαχίας μεταξύ «επιχειρήσεων-βιοτεχνιών-συνδικαλιστικών οργανώσεων» πρέπει να αντικαταστήσει την τεχνητή ταξική πάλη. Μόνο έτσι μπορεί να δημιουργηθεί οικονομική ανάπτυξη και πραγματικός πλούτος για την χώρα.

Ποιος ψηφιακός μετασχηματισμός;

Κλάδοι όπως η βιομηχανία ξύλου, η κλωστοϋφαντουργία, οι ιχθυοκαλλιέργειες, τα καλλυντικά, η οινοποιία, τα τσιμέντα και εν μέρει η βιομηχανία φαρμάκων, αντιμετωπίζουν σοβαρά προβλήματα και υφίστανται αφόρητες πιέσεις από τις τράπεζες. 

Από την έντυπη έκδοση της Ναυτεμπορικής

Του Αθαν. Χ. Παπανδρόπουλου 

Μιλώντας στο Ελληνοαμερικανικό Επιμελητήριο, ο κ. Νίκος Παππάς, υπουργός Ψηφιακής Πολιτικής, Τηλεπικοινωνιών και Επικοινωνίας, τόνισε ότι «η χώρα μας πρέπει να γίνει επικοινωνιακός και τεχνολογικός κόμβος στην αναδυόμενη ψηφιακή εποχή και ως εκ τούτου έχει μπροστά της μεγάλες προκλήσεις». Καμία απολύτως αντίρρηση. Το ερώτημα, όμως, είναι: Πώς μπορεί να επιτευχθεί ο παραγωγικός μετασχηματισμός της χώρας;

Ο Αθανάσιος Χ. Παπανδρόπουλος

Ο παραγωγικός ιστός της χώρας αντιμετωπίζει πολύ σοβαρά προβλήματα. Η δε πορεία πολλών επιχειρήσεων αναιρεί πλήρως σχεδόν τις αισιόδοξες προοπτικές για το ξεπέρασμα της υφέσεως. Έτσι, την περίοδο που η κυβέρνηση προβλέπει επιστροφή σε ρυθμούς αναπτύξεως της οικονομίας έως και 3% σχεδόν, ολόκληροι παραγωγικοί κλάδοι που επηρεάζουν θετικότατα την απασχόληση και τις εξαγωγές εκπέμπουν σήμα κινδύνου, ζητώντας αλλαγή στρατηγικής από κυβέρνηση και τράπεζες πριν να είναι πολύ αργά.

Στο πλαίσιο αυτής της πολύ πιεστικής καταστάσεως, κλάδοι όπως η βιομηχανία ξύλου, η κλωστοϋφαντουργία, οι ιχθυοκαλλιέργειες, τα καλλυντικά, η οινοποιία, τα τσιμέντα και εν μέρει η βιομηχανία φαρμάκων, αντιμετωπίζουν σοβαρά προβλήματα και υφίστανται αφόρητες πιέσεις από τις τράπεζες. Ταυτοχρόνως, ολόκληρη η ελληνική βιομηχανία πλήττεται από το υψηλό κόστος της ενέργειας, την υπερφορολόγηση και, βέβαια, τις δυσκολίες που υπάρχουν στις εξαγωγές και τη χρηματοδότησή τους. Υπό αυτή την έννοια, είναι περίεργη και η στάση ορισμένων τραπεζών, οι οποίες, με σκοπό να βελτιώσουν τη ρευστότητά τους, ζητούν από υγιείς εξαγωγικές επιχειρήσεις, αν και συνεπείς στις υποχρεώσεις τους, να αποπληρώσουν δάνειά τους. Για παράδειγμα, αυτή είναι η περίπτωση για επώνυμες βιομηχανίες στον χώρο της ενδύσεως, του οίνου, της χαλυβουργίας.

Το νέο σύστημα των δύο τάξεων

analyst

Οι οικονομικές εντάσεις που θα κλιμακωθούν, σε συνδυασμό με τη γήρανση του πληθυσμού σε πολλές βιομηχανικές χώρες, θα οδηγήσουν σε μία σύγκρουση των γενιών – ενώ οι δύο τάξεις θα βρεθούν αντιμέτωπες μεταξύ τους, αφού δεν θα υπάρχει πια η εξισορροπητική μεσαία, στην οποία στηρίζεται η Δημοκρατία.

.

του Βασίλη Βιλιάρδου

Ανάλυση

Σύμφωνα με μία πρόσφατη ανάλυση (Bain Consulting), στον ουρανό των βιομηχανικών χωρών συγκεντρώνονται βαριά σύννεφα που προμηνύουν μία τρομακτική καταιγίδα – παρόμοια μεν με αυτή που οδήγησε στο κραχ του 1929 και στη Μεγάλη Ύφεση, αλλά πολύ πιο καταστροφική. Ειδικότερα, οι παρακάτω τρεις προβλέψιμες τάσεις μαζί συσσωρεύονται και συντονίζονται μεταξύ τους, σε ένα απειλητικό σύνολο:

(α) η αυτοματοποίηση, η οποία θα αναδιαμορφώσει ολόκληρες οικονομίες, θα ανατρέψει τις αγορές εργασίας και θα αλλάξει εντελώς τους κανόνες του παιχνιδιού σε πολλούς τομείς της οικονομίας,

(β) η γήρανση του πληθυσμού που θα επιβαρύνει όλα τα κοινωνικά συστήματα όπως ποτέ μέχρι σήμερα, απειλώντας να τα διαλύσει εντελώς και

(γ) οι αυξανόμενες ανισότητες στη διανομή των εισοδημάτων, καθώς επίσης των περιουσιακών στοιχείων στις ανεπτυγμένες χώρες – όπου η απόσταση μεταξύ των κερδισμένων και χαμένων του εκσυγχρονισμού και της παγκοσμιοποίησης θα αυξάνεται συνεχώς, με τους κερδισμένους να αποτελούν τη συντριπτική μειονότητα.

Τα 110 χρόνια από την επανάσταση του Χένρι Φορντ

Λανσάροντας το 1908 στις ΗΠΑ το μοντέλο της Φορντ «Τ», ο ιδρυτής της ομώνυμης βιομηχανίας πραγματοποιούσε τη μεγαλύτερη βιομηχανική επανάσταση τού 20ού αιώνα. 

Γράφει ο Α. Παπανδρόπουλος*

Εκείνη την ημέρα του Αυγούστου 1908, ο Χένρι Φορντ(1863-1947) ήταν ανήσυχος. Γνώριζε ότι οι μηχανικοί του είχαν κατασκευάσει ένα περίφημο μοντέλο αυτοκινήτου, το μετέπειτα δημοφιλέστατο «Φορντ Τ». Τον προβλημάτιζε πώς θα λάνσαρε στην αγορά το νέο όχημα και ποιοι τελικώς θα το αγόραζαν. Ανταλλάσσοντας απόψεις με τα στελέχη του, ο Χ. Φορντ είχε μία απλή αλλά φαεινή για την εποχή ιδέα. Είπε στους συνεργάτες του ότι «η φτήνια τρώει τον παρά».

Δίνει έτσι εντολή τα νέα αυτοκίνητα να πωλούνται μόνο με 10% μεικτό κέρδος (αντί για 40% που ήταν το μέχρι εκείνη την ημέρα ποσοστό). Ζήτησε, επίσης, να διπλασιαστούν οι ωρομίσθιες απολαβές των εργατών και να τους δοθεί η δυνατότητα αγοράς αυτοκινήτου, αν το επιθυμούσαν, με πίστωση τεσσάρων ετών και χωρίς προκαταβολή.

Με τις πρωτοβουλίες του αυτές, ο Χένρι Φορντ δρομολογούσε μία πραγματική επανάσταση στους κόλπους του τότε αμερικανικού καπιταλιστικού συστήματος, το οποίο έτσι κι αλλιώς ήταν πολύ πιο προωθημένο και αποτελεσματικό από το αντίστοιχο ευρωπαϊκό. Και τούτο διότι εδραζόταν σε εκατομμύρια μικρο-ιδιοκτήτες/επιχειρηματίες, οι οποίοι ήσαν εφευρετικοί και στο έπακρο καινοτόμοι. Αυτός ήταν και ο λόγος που στην Αμερική του τέλους του 19ου αιώνα ο αγροτικός τομέας ήταν ο περισσότερο προηγμένος και αποδοτικός στον κόσμο.

"Χάνουν" την ταυτότητά τους τα ελληνικά προϊόντα

της Αλεξάνδρας Γκίτση
 
Οι πωλήσεις των προϊόντων με γεωγραφική ένδειξη, -προστατεύονται εντός της ΕΕ και σε τρίτες χώρες με τις οποίες υπάρχουν σχετικές συμφωνίες- ξεπερνούν τα 60 δισ. ευρώ και αντιπροσωπεύουν πάνω από το 6% του τομέα των γεωργικών προϊόντων διατροφής της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Την ίδια στιγμή πάνω από το 15% του συνόλου των τροφίμων και ποτών που εξάγει η ΕΕ σε τρίτες χώρες είναι προϊόντα με γεωγραφική ένδειξη.

Τέτοια προϊόντα είναι το Τσίπουρο Μακεδονίας (σ.σ. από το 2001 αναγνωρισμένο προϊόν ΠΓΕ) το "Ούζο Μακεδονίας" ή Μακεδονικό (σ.σ. προϊόν ΠΓΕ από το 2011) και δεκάδες ελληνικοί οίνοι, και όχι μόνο, που φέρουν το τοπωνύμιο Μακεδονία ή παράγωγά του. Κι όμως ακόμη και αυτά τα προϊόντα, τα οποία προστατεύονται, κινδυνεύουν να χάσουν την ταυτότητά τους. Αφού η συμφωνία της Ελλάδας με την ΠΓΔΜ για το όνομα της τελευταίας, περιπλέκει ακόμη περισσότερο τα πράγματα σε ότι αφορά τις εμπορικές διεθνείς συναλλαγές της Ελλάδας. 

«Παρένθεση» στη βιομηχανία

Από την έντυπη έκδοση της Ναυτεμπορικής

Του Γιάννη Κανουπάκη

jkan@naftemporiki.gr

Για λίγο κράτησε, όπως φαίνεται, η δυναμική των επενδύσεων στον βιομηχανικό τομέα. Η πρόβλεψη για +2% στις δαπάνες, όσον αφορά το σύνολο της μεταποίησης το 2017 σε σχέση με το 2016, θα γυρίσει σε -2,4% φέτος. Μόλις το φθινόπωρο που πέρασε οι εκτιμήσεις έλεγαν +15,4% για το 2018 και μπορεί η αντίστοιχη προπέρσινη πρόβλεψη να έδειχνε +12,1% για το 2017, αλλά δεν κατέληξε και αρνητική στην πορεία...

Ήταν, δε, η πρώτη φορά από το 2008 που πήγαμε σε αύξηση έστω 2 μονάδων, ένα αποτέλεσμα που σύμφωνα με το ΙΟΒΕ συνάδει με την ήπια άνοδο (πέρυσι) του σχηματισμού πάγιου κεφαλαίου σε τρέχουσες τιμές σε μεταλλικά προϊόντα και μηχανήματα κατά 3,0%.

Σημειώνεται ότι βάσει των αποτελεσμάτων της τελευταίας έρευνας, Μαρτίου-Απριλίου 2018, στους περισσότερους μεταποιητικούς κλάδους η επενδυτική δραστηριότητα διευρύνθηκε το 2017, χωρίς όμως να λείπουν και σημαντικοί κλάδοι στους οποίους, κατά την τελευταία εκτίμηση των επιχειρήσεων, η επενδυτική δραστηριότητα μειώθηκε σημαντικά. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, στο μεταξύ, οι πλέον πρόσφατες εκτιμήσεις για την τάση των επενδύσεων το 2017 είναι θετικές, τόσο στην Ευρωζώνη όσο και στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Γιατί απειλείται η ευημερία μας;

Από την έντυπη έκδοση της Ναυτεμπορικής

Tου Αθαν. Χ. Παπανδρόπουλου

Η χαμηλή παραγωγικότητα του τριτογενούς τομέα, δηλαδή των υπηρεσιών, είναι η μεγαλύτερη απειλή για τις αναπτυγμένες οικονομίες και κυρίως για την Ελλάδα. Ο αείμνηστος Πίτερ Ντράκερ, ο μεγάλος φιλόσοφος του μάνατζμεντ και όχι μόνον, είχε γράψει ότι για ένα έθνος ή για μία επιχείρηση η παραγωγικότητα είναι η πραγματική πηγή της ανταγωνιστικότητάς τους. Πάνω απ’ όλα δε, αυτή είναι που επιτρέπει την αύξηση των εισοδημάτων και κατ’ επέκταση την κοινωνική σταθερότητα. Στον σημερινό αναπτυγμένο κόσμο, έτσι, η άνοδος της παραγωγικότητας στα εργοστάσια επέτρεψε την εισοδηματική άνοδο των πληθυσμών και άμβλυνε στο έπακρο τις κοινωνικές συγκρούσεις. Είναι λοιπόν ζωτική ανάγκη η παραγωγικότητα να μεγαλώνει, αν θέλουμε να αποφύγουμε στο μέλλον μία νέα πάλη των τάξεων.

Ο Αθαν. Χ. Παπανδρόπουλος

Με βάση τις σκέψεις αυτές, ο Πίτερ Ντράκερ (1909-2005) παρατηρούσε ότι στον αναπτυγμένο κόσμο οι υπηρεσίες κέρδιζαν έδαφος εις βάρος της βιομηχανίας και της γεωργικής παραγωγής, αλλά είχαν πολύ χαμηλότερη παραγωγικότητα από αυτήν της βιομηχανίας. Πίστευε έτσι ότι η κατάσταση αυτή θα δημιουργούσε κάποια στιγμή νέες κοινωνικές ανισορροπίες, με απρόβλεπτες συνέπειες. Στο πλαίσιο αυτό, ο διάσημος γκουρού του μάνατζμεντ αποτύπωσε τη θεωρία των «εργατών της γνώσης» και τόνιζε ότι η τεχνογνωσία των υπαλλήλων είναι η αφετηρία της παραγωγικότητας και της βελτίωσής της στον τριτογενή κυρίως τομέα.

Εντελώς προφητικά, επίσης, ο Πίτερ Ντράκερ έγραφε ότι αν η δημόσια διοίκηση μιας χώρας δεν υιοθετήσει κανόνες λειτουργίας που να στηρίζονται στη γνώση, στην ταχύτητα και στη βελτίωση της παραγωγικότητας των προσφερόμενων υπηρεσιών, η χώρα αυτή θα καταδικαστεί να φυτοζωεί ή να χρεοκοπήσει. Ακόμα χειρότερα, στον βαθμό που με αντιπαραγωγική και άκαμπτη γραφειοκρατία, λόγω πελατειακής πολιτικής μεταχείρισης, θα αντλεί εκβιαστικά καλύτερες αμοιβές εργασίας από τις αντίστοιχες του παραγωγικού τομέα της οικονομίας, τότε θα μπαίνουν τα θεμέλια ανόδου της ανεργίας και της βαθμιαίας φτωχοποίησης της κοινωνίας.

Τα Σ/Μ Σκλαβενίτης και οι κινεζικοί γίγαντες

analyst

Δεν είναι «άκομψο» να πακετάρουν προϊόντα ξένης προέλευσης τα ελληνικά Σούπερ Μάρκετ; Γιατί να αδιαφορούν για τις θέσεις εργασίας στην Ελλάδα, αφού αυξάνουν την εγχώρια ζήτηση και την κατανάλωση, άρα τις δικές τους πωλήσεις;

του Ιάκωβου Ιωάννου

Επικαιρότητα

Πολλοί Έλληνες, συνειδητοποιώντας πως η αγορά ελληνικών προϊόντων εκ μέρους τους είναι πολύ σημαντική για την οικονομία της χώρας, αφού στηρίζει σημαντικά τις ελληνικές επιχειρήσεις, τις ισχυροποιεί έτσι ώστε να μπορούν να εξάγουν στο εξωτερικό, προκαλεί την αύξηση των επενδύσεων και δημιουργεί θέσεις εργασίας στην Ελλάδα, προσπαθούν πολύ σωστά να τα επιλέγουν στα καθημερινά τους ψώνια.

Εν τούτοις αρκετές φορές παραπλανόνται αγοράζοντας εν αγνοία τους ξένα – όπως στο παράδειγμα του φίλου που μας έγραψε ότι, δεν μπορούσε να φαντασθεί πως προϊόντα με «ιδιωτική ελληνική ετικέτα», με την ονομασία δηλαδή του Σούπερ Μάρκετ και όχι του παραγωγού, θα μπορούσαν να είναι ξένης προέλευσης. Ειδικότερα, αγοράζοντας από το «ΣΜ Σκλαβενίτης» γίγαντες, δεν φαντάσθηκε ποτέ πως θα ήταν κινεζικής προέλευσης (φωτογραφία) – όπως επίσης η φάβα, ενώ παραδόξως το ρύζι ήταν ελληνικό. Γίγαντες όμως; Λείπουν από την Ελλάδα;

Φυσικά το ΣΜ ενέργησε νόμιμα, αφού έγραφε πως είναι ξένης προέλευσης, ενώ πίσω στην ετικέτα αναφερόταν καθαρά πως επρόκειτο για γίγαντες Κίνας! Δεν θα έπρεπε όμως αλήθεια τα ΣΜ και ειδικά αυτά που ανήκουν σε Έλληνες (για παράδειγμα, τα LIDL είναι γερμανικά, ενώ τα ΒΑΣΙΛΟΠΟΥΛΟΣ ολλανδικά-βελγικά), να στηρίζουν επίσης τα ελληνικά προϊόντα και τη χώρα τους; Δεν είναι «άκομψο» να πακετάρουν προϊόντα ξένης προέλευσης, «καλύπτοντας» τα πίσω από τη δική τους ελληνική, μέσω της ιδιωτικής ετικέτας τους; Γιατί να αδιαφορούν για τις θέσεις εργασίας στην Ελλάδα, αφού αυξάνουν την εγχώρια ζήτηση και την κατανάλωση, άρα τις δικές τους πωλήσεις; Πρέπει να διαμαρτύρονται οι ίδιοι οι Έλληνες καταναλωτές, για να σταματήσουν να το κάνουν;

Ξέρουμε τι Παράγουμε και Εξάγουμε;

του Περικλή Γκόγκα*

Τι Πιστεύουμε

Συνηθίζουμε να ακούμε ότι «η Ελλάδα δεν παράγει τίποτα». Στην καλύτερη περίπτωση όταν δεν φτάνουμε σε αυτόν τον επικίνδυνο μηδενισμό, θα ακούσουμε, θα λέμε και θα αναπαράγουμε άκριτα την άποψη ότι «η Ελλάδα είναι μία αγροτική χώρα». Μάλιστα, γίνεται, αν όχι επικίνδυνο, τουλάχιστον παράξενο και ενοχλητικό, όταν αυτή την άποψη αναπαράγουν σε κάθε ευκαιρία οι βουλευτές και οι κυβερνώντες μας. Οι άνθρωποι δηλαδή που έχουμε εκλέξει για να δώσουν λύσεις στα προβλήματα της χώρας και να τη βοηθήσουν να αναπτυχθεί και να προχωρήσει στο μέλλον σε ένα πολύ ανταγωνιστικό διεθνές περιβάλλον. Όταν όμως ούτε αυτοί οι ίδιοι δεν γνωρίζουν τα προβλήματα αλλά και τα πλεονεκτήματα της χώρας μας, πώς περιμένουμε να δώσουμε λύσεις για τα πρώτα και να βασιστούμε στα δεύτερα για την επιτυχημένη ανάπτυξή μας;

Το σχετικό παράδειγμα που δίνω στους φοιτητές μου είναι το εξής: αν εγώ προσωπικά (που αν με ακούσετε θα καταλάβετε ότι δεν έχω καθόλου ταλέντο στο τραγούδι) πιστεύω ότι είμαι πολύ καλός τραγουδιστής και προσπαθήσω να κάνω καριέρα σε αυτό, θα αποτύχω. Όσο και αν προσπαθήσω, όσα χρήματα και αν ξοδέψω για μαθήματα και σπουδές στην Ελλάδα ή το εξωτερικό, ποτέ δεν θα γίνω καλός και η καριέρα μου θα είναι προβληματική. Όσο δεν καταλαβαίνω ποιο είναι το πραγματικό πρόβλημα (η έλλειψη ταλέντου) ποτέ δεν θα καταφέρω να βρω κάτι άλλο στο οποίο είμαι πραγματικά καλός και όπου θα μπορέσω να κάνω μια αποδοτική και ανταγωνιστική καριέρα. Το ίδιο συμβαίνει και με την χώρα μας.

Το success story …επανέρχεται!

Το σχέδιο που με ζήλο υπερασπίζονται όπου βρεθούν και σταθούν οι κυβερνητικοί αξιωματούχοι θα μπορούσε να ονομαστεί και «η επιστροφή του Αντώνη Σαμαρά» ή η «νεκρανάσταση του success story».

ΤΟΥ ΛΕΩΝΙΔΑ ΒΑΤΙΚΙΩΤΗ

Για όποιον έχει ξεχάσει, θυμίζουμε πώς ήταν το αφήγημα της Νέας Δημοκρατίας το 2014: επιτέλους(!) στο βάθος του τούνελ έλαμπε φως, η εποχή των Μνημονίων έφθανε στο τέρμα της και η διαφαινόμενη οικονομική ανάπτυξη θα θεράπευε τις πληγές που άνοιξε η υπαγωγή της Ελλάδας στη μέγγενη των δανειστών το 2010. Οι δρακόντειοι όροι που θα συνόδευαν τη συζητούμενη τότε συμφωνία για ένταξη της Ελλάδας σε μια πιστοληπτική γραμμή του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Σταθερότητας ή τα νέα μέτρα λιτότητας που προέβλεπε το περίφημο πλέον μέιλ Χαρδούβελη προς τους πιστωτές αποτελούσαν ασήμαντες λεπτομέρειες σε σύγκριση με την επιβράδυνση της πτωτικής πορείας ή την αλλαγή κατεύθυνσης που σημείωναν κρίσιμοι οικονομικοί δείκτες.

Το ουσιαστικό ωστόσο ήταν πως οι ποσοτικές αλλαγές δεν προμήνυαν κλείσιμο του κύκλου της κρίσης, δηλαδή επιστροφή στα προ κρίσης δεδομένα. Το σημαντικότερο επίσης ήταν πως οι ορατές – αν και οριακές – αυτές αλλαγές αφορούσαν την οικονομία και μόνο. Στο κοινωνικό επίπεδο οι απώλειες των μισθωτών συνεχίζονταν και παγιώνονταν και η όποια ανάκαμψη συντελούνταν στη βάση των κατακρεουργημένων δικαιωμάτων τους, τα οποία θα συνέχιζαν να είναι σκιά εκείνων του παρελθόντος.

Όπως ακριβώς συμβαίνει και σήμερα, που η χιλιοεπαναλαμβανόμενη αύξηση του ΑΕΠ χρησιμοποιείται άλλοτε σαν βάλσαμο κι άλλοτε σαν πέπλο συγκάλυψης της φτώχειας, της υπερφορολόγησης, της αυξανόμενης εκμετάλλευσης και του ξεπουλήματος της δημόσιας περιουσίας.

Επανάκαμψη της μεταποίησης;

Από την έντυπη έκδοση της Ναυτεμπορικής

Tου Α.Δ.Παπαγιαννίδη

skbllz@hol.gr

Επανέρχεται περιοδικά η συζήτηση για τον ρόλο της βιομηχανίας ως κλάδου -και μάλιστα της μεταποίησης- στο συνολικό αναπτυξιακό πρότυπο στη σημερινή ελληνική πραγματικότητα. Αυτήν τη φορά, όμως, με την παρουσίαση της μελέτης του ΙΟΒΕ «Ο τομέας μεταποίησης στην Ελλάδα: Τάσεις και Προοπτικές», υπάρχει ένα διαφοροποιητικό στοιχείο, σε σχέση με τις πολλές διαδοχικές στρώσεις μελετών που προηγήθηκαν. Είναι το στοιχείο αυτό ότι την πρωτοβουλία/στήριξη είχε η «Ελληνική Παραγωγή», δηλαδή ο προ ολίγων μόλις εβδομάδων δημιουργηθείς (ως αστική μη κερδοσκοπική εταιρεία) φορέας που συγκεντρώνει μερικές μεγάλες βιομηχανίες (ΕΛΒΑΛ, ΧΑΛΚΟΡ, ΑΓΕΤ, Ελ. Λευκόλιθοι, ΕΛΜΙΝ, Επίλεκτος) καθώς και περιφερειακούς Συνδέσμους (Βορείου Ελλάδος, Θεσσαλίας/Κεντρικής Ελλάδος, Πελοποννήσου/Δυτικής Ελλάδος, Αττικής - Πειραιώς).

Το γεγονός ότι η πρωτοβουλία αυτή συμπίπτει με την 110η επέτειο από την ίδρυση του ΣΕΒ (αλλά και τα 10 χρόνια από τη μετονομασία του από Σύνδεσμο Ελληνικών Βιομηχανιών σε Σύνδεσμο Επιχειρήσεων και Βιομηχανιών, αν και στην πρόσφατη Γ.Σ. του Συνδέσμου ο Αλέξης Τσίπρας αναφέρθηκε σε ακόμη παλιότερη/παραδοσιακότερη εκδοχή, «Σύνδεσμος Ελλήνων Βιομηχάνων»...), και ρητώς προβλήθηκε ως μη ανταγωνιστική αλλά συμπληρωματική του ΣΕΒ, αφήνει πίσω τις δικές του αντηχήσεις. Ο καθένας φθάνει στο δικό του συμπέρασμα. Άλλωστε, παρουσιάζοντας τη μελέτη του ΙΟΒΕ, ο γενικός διευθυντής του Νίκος Βέττας θύμισε ότι σ’ αυτό το ακρωνύμιο, ενώ το «Ι» αντί για το αρχικό Ινστιτούτο υποδηλώνει πλέον Ίδρυμα Οικονομικών και Βιομηχανικών Ερευνών, το «Β» του «Βιομηχανικών» συνειδητά παρέμεινε προκειμένου να δείχνει τη συνεχιζόμενη έμφαση του βιομηχανικού κλάδου ως συνιστώσας της οικονομίας...

Η κεφαλαιακή τεχνολογική διάσταση

Ελευθερη Λαικη Αντιστασιακη Συσπειρωση

Του Σίμου Ανδρονίδη

«Θηλάζω θεότητα/ εμένα θηλάζει/ διασκεδάζω την αγάπη κατασκευάζω το μίσος – αποστρέφομαι ενοράσεις και επιπολάζω- μέγιστον άθυρμα» (Νίκος Καρούζος, ‘ΠΛΗΚΤΡΑ’)

Σε ένα ενδιαφέρον άρθρο του ο Αλέξανδρος Γεωργίου αναφέρεται στις νέες τάσεις κεφαλαιοκρατικής ανάπτυξης που αναδύονται διαρκώς, με άξονα την κεφαλαιακή μετατόπιση προς το πεδίο της τεχνολογικής καινοτομίας. Ο συγγραφέας στην ανάλυση του παραθέτει την βάση πάνω στην οποία εδράζεται η τεχνολογική ανάπτυξη-μεγέθυνση των τελευταίων ετών, ή αλλιώς, την διάχυτη τεχνολογική επιτελεστικότητα.

Όπως αναφέρει: «Στη μετά το 1989 εποχή της απελευθέρωσης των αγορών και της «ολοκληρωτικής» νίκης του μοντέλου της καπιταλιστικής δημοκρατίας, ανοίχθηκαν τεράστια πεδία για εκτατική ανάπτυξη του κεφαλαίου σε όλη την υφήλιο με ένα πλεονάζον, ηττημένο και φτηνό εργατικό δυναμικό και διαμορφώθηκε ένα μοντέλο ανάπτυξης βασισμένο στην ένταση της απόσπασης απόλυτης υπεραξίας για πάνω από το μισό πλανήτη. Αυτό το μοντέλο ανάπτυξης για μερίδες του κεφαλαίου φαίνεται να φτάνει στα όρια του μετά την κρίση του 2007, με αποτέλεσμα να αναζητείται ένα νέο παραγωγικό υπόδειγμα. Όταν ακόμα και η νεοφιλελεύθερη διαχείριση της κρίσης αποτυγχάνει, συντελείται εκ νέου η στροφή προς την καινοτομία και την τεχνολογική αλλαγή. Όπως δε προαναφέρθηκε, σε αυτή τη στροφή παίζει καθοριστικό ρόλο η οικονομική πολιτική έρευνας και ανάπτυξης των ΗΠΑ στη  διάρκεια της προεδρίας Ομπάμα, η οποία σηματοδοτεί μια στροφή από την ανοιχτά πολεμική βιομηχανία προς την πληροφορική και τις τεχνολογίες αυτοματοποίησης – είναι χαρακτηριστικό, μάλιστα,  ότι κατά την προεκλογική εκστρατεία του 2012, ο Ομπάμα βασίστηκε κατά κόρον σε τεχνικές εξόρυξης δεδομένων για την βέλτιστη καμπάνια του».[1]

Φρόυντ και ανάταξη της οικονομίας

Του Δημήτρη Λακασά*

Σε μια Ελλάδα που μέρα με τη μέρα στροβιλίζεται στην κρίση, την ανεργία και την υπερφορολόγηση και οι αναπτυξιακές προοπτικές είναι στάσιμες χρειαζόμαστε ξανά ένα νέο Εθνικό αναπτυξιακό μοντέλο.

Για να μειωθεί το έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών της χώρας μας, θα πρέπει να ανακατευθύνει ένα μεγάλο μέρος της παραγωγής / πόρων της από τα μη εμπορεύσιμα στα διεθνώς εμπορεύσιμα αγαθά. Ο στόχος είναι η να αυξηθούν τα εγχώρια παραγόμενα αγαθά καθώς και η ενίσχυση υποκατάστασης εισαγωγών με ελληνικής παραγωγής προϊόντων γεγονός που θα συμβάλει ουσιαστικά στην αύξηση της απασχόλησης. Αυτό απαιτεί επανάκτηση της χαμένης ανταγωνιστικότητας των ελληνικών προϊόντων και καλλιέργεια μιας κουλτούρας εξωστρέφειας.

Επιπλέον, σε μια εσωτερική αγορά που συρρικνώνεται διαρκώς, ο δρόμος προς τα έξω είναι αναπόφευκτος. Η Εθνική μας οικονομία πρέπει να βασιστεί κυρίως στις παραγωγικές και εξαγωγικές της δυνατότητες. Το τετράπτυχο παραγωγή- εξαγωγές – τουρισμός- ναυτιλία είναι οι μόνοι πυλώνες που είναι ικανές να δημιουργήσουν έναν νέο αναπτυξιακό κύκλο  . Διαφορετικά είναι αδύνατο η επιχείρηση να διεκδικήσει μερίδιο στις διεθνείς αγορές.

Πώς καταστρέψαμε την πρωτογενή μας παραγωγή και πώς θα αναστήσουμε το ελληνικό brand name

Του Δημήτρη Κουρέτα*

Το 1980 το ποσοστό της πρωτογενούς παραγωγής στο ΑΕΠ ήταν 25% και της μεταποίησης 15%. Το 1983 τα ποσοστά έγιναν 19% και 14% αντίστοιχα. Το 1987, 11% και 15% αντίστοιχα. Εκεί παρέμειναν μέχρι το 2000. Μετά σιγά-σιγά άλλαξαν και σήμερα είναι πρωτογενής 3% και μεταποίηση 6%. Δηλαδή, τη δεκαετία 1981-1990 σημειώθηκε ραγδαία πτώση του ΑΕΠ της γεωργίας με μέσο ετήσιο ρυθμό -7,8%, τάση που αναστράφηκε μερικά την περίοδο 1991-1999, οπότε σημειώθηκε μέση ετήσια αύξηση 2,6%. Συνολικά όμως, για τη 19ετία ‘80-’99, η μέση ετήσια μεταβολή του ΑΕΠ του πρωτογενούς τομέα κινήθηκε στα επίπεδα του -3,0%, καθορίζοντας την πτωτική τάση του τομέα.

Λένε πολλοί σήμερα: E και; Και τι έγινε;

Διαβάστε χαρακτηριστικά από μια ομιλία του υπουργού Γεωργίας Στέφανου Τζουμάκα στο ΙΣΤΑΜΕ το 1998: Έλεγε ο Τζουμάκας: «Φέτος ο προϋπολογισμός είναι 15 τρισεκατομμύρια. Απ' αυτά έχουμε τα δέκα. Τα δέκα θα τα διαθέσουμε ως εξής: τρία τρισεκατομμύρια για χρεολύσια από τα προη­γούμενα δάνεια του κράτους, τρία τρισεκατομμύρια για τόκους των δάνειων αυτών. Έξι, λοιπόν, τρις για χρεολύσια και τόκους, που δανείζονταν οι προηγούμενες κυβερνή­σεις και έδιναν μέσα από το κράτος ενισχύσεις. Τρία τρισεκατομμύρια θα πάνε για μισθούς και για συντάξεις στο Δημόσιο. Και θα μείνει ένα τρισεκατομμύριο για να κάνει πολιτική η κυβέρνηση στην παιδεία, στην εκπαί­δευση, στον πολιτισμό, στα δημόσια έργα, σε όλες τις άλλες δραστηριότητες, στην άμυνα. Σε ό,τι άλλο διαμορφώνεται στο ελληνικό κράτος.Και επειδή δεν μπορούμε με ένα τρισεκατομμύριο να κάνουμε πολιτική, θα δανει­στούμε άλλα πέντε τρισεκατομμύρια σε ομόλογα, σε συνάλλαγμα, για να μπορέσουμε να εκτελέσουμε τον προϋπολογισμό».