Ο δρόμος προς τη βιομηχανική ανάπτυξη και ο ΣΕΒ

του Μάκη Ανδρονόπουλου

«Ο δρόμος προς την ευημερία και την κοινωνική συνοχή περνάει από μια ισχυρή μεταποιητική βάση, που προσθέτει σημαντική αξία, την ταχύτερη ανάπτυξη παραγωγικών δικτύων με επιχειρήσεις όλων των μεγεθών γύρω από τη μεταποίηση» επισημαίνει ο Σύνδεσμος Ελληνικών Βιομηχανιών (ΣΕΒ) στο SPECIAL REPORT για τη Μεταποίηση, τονίζοντας ότι «η απασχόληση στην μεταποίηση είναι κυρίως πλήρους απασχόλησης και με ψηλότερες αμοιβές (περίπου +25%)» κάνοντας ταυτόχρονα αντίστιξη με τη μερική απασχόληση που στο σύνολο της ευρωπαϊκής οικονομίας ανέρχεται στο 20,3%, ενώ στη μεταποίηση στο 7,6%.

Με την εξαίρεση ότι κάποιοι θα έβαζαν πρώτα την «κοινωνική συνοχή» από την απρόσωπη ευημερία, η θέση αυτή είναι προφανής, όπου άλλωστε και η στρατηγική που εισηγείται ο ΣΕΒ για την «ανάπτυξη της μεταποίησης και των αλυσίδων αξίας που υποστηρίζει μπορεί – και πρέπει – να γίνει παράλληλα με την πλήρη αξιοποίηση των σημαντικών δυνατοτήτων που προσφέρουν άλλοι κλάδοι στην οικονομία, όπως είναι ενδεικτικά για τη χώρα μας ο τουρισμός και το εμπόριο».

Εμείς εδώ όμως θα θυμηθούμε ότι η ελληνική βιομηχανία υπέφερε από την πολιτική ραφιών και των προϊόντων ιδιωτικής ετικέτας των μεγάλων αλυσίδων σούπερ μάρκετ. Το φαινόμενο έχει υποχωρήσει κάπως λόγω της κρίσης. Παρά την αισθητή αποβιομηχάνιση (ποιος ξεχνάει τις αρπαχτές των Κοινοτικών Πλαισίων Στήριξης που έμειναν βιομηχανικά κουφάρια στη βόρεια Ελλάδα) και παρ’ ότι σήμερα η μεταποίηση δυσκολεύεται να βρει ταχύ βηματισμό βελτίωσης της συνεισφοράς της στο ΑΕΠ από 9,6% στο 12%, παραμένει σημαντική με 85% συμμετοχή στις εξαγωγές προϊόντων (90% με καύσιμα), με 12% βελτίωση το 2018 (στο 17% με καύσιμα) και πάνω από 220 εξαγωγικούς προορισμούς. Επίσης με επενδύσεις πάνω από 26 δισ. ευρώ ακόμα και μέσα στην κρίση (2008+), ενώ οι επενδύσεις μηχανολογικού εξοπλισμού το 2018 αυξήθηκαν 16% σε σχέση με το 2017.

Θεσμικές προοπτικές στον χώρο της μεταποίησης

του Αντώνη Δ. Παπαγιαννίδη

Όταν, πριν κάποιους μήνες, η σημερινή Κυβέρνηση αποφάσισε να αναβαθμίσει την παρουσία στην Βόρεια Ελλάδα/την Θεσσαλονίκη - με την δημιουργία Γραφείου Πρωθυπουργού στην πόλη, με την ανάθεσή του σε δυναμικό στοιχείο, της νέας γενιάς, την 29χρονη Κατερίνα Νοτοπούλου - τα περισσότερα σχόλια υπήρξαν ρηχά. Όταν στην μηντιακή έρημο που, για νάμαστε ειλικρινείς, περιβάλλει την σημερινή διακυβέρνηση και μετά τις αστοχίες του διαγωνισμού για τις τηλεοπτικές άδειες άρχισε να γίνεται φανερό ότι ο μόνος ισχυρός πόλος στήριξης θα ήταν Βορειοελλαδίτικης προέλευσης, πάλι τα σχόλια ρηχά (για ΠΑΟΚ και για Πόντιους) γύρω από την δραστηριοποίηση Ιβάν Σαββίδη/Αρτούρ Νταβιντιάν. Ακόμη και όταν το ΑΠΘ απόκτησε έδρες Ποντιακών και Ρωσικών σπουδών, η δε ιδιωτικοποίηση ΟΛΘ (δια της Belterra) “έδεσε” με γαλλική συμμετοχή, η συγκέντρωση αυτή ενδείξεων μονιμότερης δραστηριοποίησης προσπεράστηκε από τους περισσότερους. 

Θα προτείναμε σε όσους θέλουν να προσέξουν λίγο περισσότερο τα επερχόμενα - και σ’ αυτά, σπεύδουμε να πούμε, συγκαταλέγεται η μεθεπόμενη εκλογική αναμέτρηση με σύστημα ψιλο-απλής αναλογικής: μόνον οι πλέον άκριτοι στην ΝΔ και στην Κεντρο(αντι)Αριστερά παραμυθιάζονται με δυνατότητα επαναφοράς της ενισχυμένης με …200 ψήφους στην επόμενη Βουλή! - να κρατήσουν στον νου τους το κλίμα στο πρόσφατο Thessaloniki Summit. Όπου, για να φτάσουμε εξ αρχής σε ένα προχωρημένο συμπέρασμα, είδαμε να διαγράφεται μια προοπτική ανάδειξης του εργοδοτικού συνδικαλισμού της Βόρειας και Κεντρικής Ελλάδας (ο ΣΒΒΕ ήταν ο διοργανωτής του Summit, αλλά δεν μένουμε σ’ αυτό μόνον) σε “θεσμικό συνομιλητή” της Κυβέρνησης στα ζητήματα βιομηχανικής πολιτικής.

Η ελληνική μεταποίηση και τα βασικά της προβλήματα.

του Κώστα Μελά

Η ελληνική μεταποίηση βρίσκεται σε δύσκολη θέση πρωταρχικά για τον εξής λόγο: η χρησιμοποιούμενη τεχνολογία ανήκει σε αυτό που θα ονομάζαμε μέση τεχνολογία. Αυτό στις σημερινές συνθήκες σημαίνει ότι , απέχει πολύ από τις προηγμένες τεχνολογίες που χρησιμοποιούν οι αναπτυγμένες χώρες της Δύσης (αλλά και ορισμένες αναδυόμενες οικονομίες  σε επιλεγμένους  τομείς) ενώ παράλληλα δέχεται σοβαρές πιέσεις από τις αναδυόμενες οικονομίες  που πλέον έχουν ενσωματώσει σε σημαντικό βαθμό τεχνολογίες μέσου επιπέδου ενώ λόγω των σαφούς χαμηλότερου εργασιακού κόστους αποκτούν σημαντικά πλεονεκτήματα. Χαρακτηριστικά είναι τα στοιχεία της Γραφικής παράστασης 1.

Γραφική παράσταση 1.

Διάρθρωση των εξαγωγικών αγαθών ανάλογα με το τεχνολογικό περιεχόμενο

 

Επανάκαμψη της μεταποίησης;

Από την έντυπη έκδοση της Ναυτεμπορικής

Tου Α.Δ.Παπαγιαννίδη

skbllz@hol.gr

Επανέρχεται περιοδικά η συζήτηση για τον ρόλο της βιομηχανίας ως κλάδου -και μάλιστα της μεταποίησης- στο συνολικό αναπτυξιακό πρότυπο στη σημερινή ελληνική πραγματικότητα. Αυτήν τη φορά, όμως, με την παρουσίαση της μελέτης του ΙΟΒΕ «Ο τομέας μεταποίησης στην Ελλάδα: Τάσεις και Προοπτικές», υπάρχει ένα διαφοροποιητικό στοιχείο, σε σχέση με τις πολλές διαδοχικές στρώσεις μελετών που προηγήθηκαν. Είναι το στοιχείο αυτό ότι την πρωτοβουλία/στήριξη είχε η «Ελληνική Παραγωγή», δηλαδή ο προ ολίγων μόλις εβδομάδων δημιουργηθείς (ως αστική μη κερδοσκοπική εταιρεία) φορέας που συγκεντρώνει μερικές μεγάλες βιομηχανίες (ΕΛΒΑΛ, ΧΑΛΚΟΡ, ΑΓΕΤ, Ελ. Λευκόλιθοι, ΕΛΜΙΝ, Επίλεκτος) καθώς και περιφερειακούς Συνδέσμους (Βορείου Ελλάδος, Θεσσαλίας/Κεντρικής Ελλάδος, Πελοποννήσου/Δυτικής Ελλάδος, Αττικής - Πειραιώς).

Το γεγονός ότι η πρωτοβουλία αυτή συμπίπτει με την 110η επέτειο από την ίδρυση του ΣΕΒ (αλλά και τα 10 χρόνια από τη μετονομασία του από Σύνδεσμο Ελληνικών Βιομηχανιών σε Σύνδεσμο Επιχειρήσεων και Βιομηχανιών, αν και στην πρόσφατη Γ.Σ. του Συνδέσμου ο Αλέξης Τσίπρας αναφέρθηκε σε ακόμη παλιότερη/παραδοσιακότερη εκδοχή, «Σύνδεσμος Ελλήνων Βιομηχάνων»...), και ρητώς προβλήθηκε ως μη ανταγωνιστική αλλά συμπληρωματική του ΣΕΒ, αφήνει πίσω τις δικές του αντηχήσεις. Ο καθένας φθάνει στο δικό του συμπέρασμα. Άλλωστε, παρουσιάζοντας τη μελέτη του ΙΟΒΕ, ο γενικός διευθυντής του Νίκος Βέττας θύμισε ότι σ’ αυτό το ακρωνύμιο, ενώ το «Ι» αντί για το αρχικό Ινστιτούτο υποδηλώνει πλέον Ίδρυμα Οικονομικών και Βιομηχανικών Ερευνών, το «Β» του «Βιομηχανικών» συνειδητά παρέμεινε προκειμένου να δείχνει τη συνεχιζόμενη έμφαση του βιομηχανικού κλάδου ως συνιστώσας της οικονομίας...

Η προσπάθεια «επαναφοράς» της μεταποίησης

του Αντώνη Δ. Παπαγιαννίδη

Σε πρώτη προσέγγιση, η μελέτη του ΙΟΒΕ με αντικείμενο "ο τομέας της μεταποίησης στην Ελλάδα: Τάσεις και Προοπτικές"  που παρουσιάστηκε χθες (με αναφορά στην υποστήριξη της Πρωτοβουλίας "Ελληνική Παραγωγή", άλλωστε με εισαγωγικές παρατηρήσεις του Μιχ. Στασινόπουλου της ΒΙΟΧΑΛΚΟ /Ομίλου Στασινόπουλου), είναι μια προσπάθεια ανάδειξης  της συνεισφοράς του κλάδου - τόσο σε τοπικό επίπεδο (η "Ελληνική παραγωγή" συγκεντρώνει κυρίως περιφερειακούς Συνδέσμους: Β. Ελλάδας, Θεσσαλίας, Πελοποννήσου, Αττικής) όσο και σύνολο χώρας, και τούτο από πλευράς  ΑΕΠ, απασχόλησης, εξαγωγών.

Άμα σκάψει κανείς λίγο βαθύτερα, γρήγορα φτάνει στο "αίτημα" να επανέλθει η συζήτηση για την βιομηχανία στο κέντρο της συζήτησης για το αυριανό αναπτυξιακό πρότυπο, φεύγοντας από τα στερεότυπα που (όπως ακριβώς  παρατήρησε ο Μιχ. Στασινόπουλος, "σπάζοντας" την παράδοση αποχής του Ομίλου από το προσκήνιο) θεώρησαν την βιομηχανία ως "παρελθόν που παρήλθε ανεπιστρεπτί"! Η πάλι ως θέμα "δεύτερης η τρίτης προτεραιότητας", που αρκετές φορές αγνοήθηκε ακόμη και σε μελέτες-προτάσεις ανάπτυξης που παρέκαμπταν την βιομηχανία.

Στην δική του εισαγωγική παρουσίαση, ο Νίκος Βέττας του ΙΟΒΕ εξήγησε με τον συνηθισμένο αποφθεγματικό (και όμως επεξηγηματικό/πειστικό τρόπο...) ότι οι λόγοι που κάνουν την μεταποίηση sine qua non κάθε συζήτηση για την Ελληνική οικονομία είναι:

Συρρρίκνωση-ρεκόρ του μεταποιητικού τομέα τον Ιούλιο

Τα στοιχεία της έρευνας του Ιουλίου υπέδειξαν δριμεία συρρίκνωση της παραγωγής στην Ελλάδα λόγω της πρωτοφανούς υποχώρησης των νέων παραγγελιών και των δυσκολιών αγοράς πρώτων υλών. Ο κύριος εποχικά προσαρμοσμένος Δείκτης Υπευθύνων Προμηθειών της Markit για τον τομέα μεταποίησης στην Ελλάδα (PMI ) –μέγεθος το οποίο δίνει τη γενική εικόνα των επιχειρησιακών συνθηκών– έκλεισε στις 30,2 μονάδες, σημαντικά ασθενέστερος από το σημείο μηδενικής μεταβολής των 50,0 μονάδων και στα χαμηλότερα επίπεδα που έχουν καταγραφεί σε όλη την ιστορία της έρευνας.

Συρρίκνωση-ρεκόρ καταγράφηκε σε όλες περίπου τις μεταβλητές που εξετάζονται από την έρευνα, συμπεριλαμβανομένης της παραγωγής, των νέων παραγγελιών, της απασχόλησης και των αποθεμάτων. Οι χρόνοι παράδοσης προμηθειών επιμηκύνθηκαν εξίσου με ρυθμό-ρεκόρ.  Η εντονότερη υποχώρηση της παραγωγής καταγράφηκε στον τομέα παραγωγής κεφαλαιουχικών αγαθών, ενώ υπήρξε επίσης έντονη συρρίκνωση στην παραγωγή ενδιάμεσων και καταναλωτικών αγαθών. Η πρόσφατη μείωση της παραγωγής ήταν η έβδομη σε ισάριθμους συνεχείς μήνες.

Διττή ήταν η κύρια αιτία της συρρίκνωσης της παραγωγής: αφενός οι απαιτήσεις παραγωγής περιορίστηκαν καθώς οι νέες παραγγελίες μειώθηκαν κατακόρυφα, και αφετέρου οι κατασκευαστές αντιμετώπισαν δυσκολίες στην αγορά υλικών και ημικατεργασμένων αγαθών για τη χρησιμοποίησή τους στην παραγωγική διαδικασία. 

Η μόνιμη και διαχρονική ανάγκη αύξησης του εύρους της μεταποιητικής βάσης

Του Κώστα Μελά

Διαχρονικά στην Ελλάδα γινόταν προσπάθειες να ακολουθηθούν τα αναπτυξιακά πρότυπα των αναπτυγμένων χωρών αλλά πάντοτε με μεγάλη χρονική υστέρηση και χωρίς  τις απαιτούμενες βασικές προϋποθέσεις για την επιτυχία του επιδιωκόμενου σκοπού. Το γεγονός αυτό  οδηγούσε είτε σε αποτυχίες,  είτε στην εμφάνιση υβριδιακών  μορφωμάτων που γρήγορα απαξιώνονταν. Το αποτέλεσμα ήταν η ανάπτυξη να βασιστεί κυρίως σε συγκυριακές επιλογές και σε ad hoc αποφάσεις.

 Είναι γνωστόν σε όλους οι επιπτώσεις που είχε στην αναπτυξιακή προοπτική των χωρών η εξάρτησή τους από λίγες πηγές εισοδημάτων, αντί μιας ευρείας γκάμας μεταποιημένων προϊόντων που κατευθύνονται σε διαφορετικές αγορές. Η αυξημένη μεταβλητότητα των εσόδων από λίγους κλάδους εξαγωγής λόγω «καθήλωσης» της  εξειδίκευσης των συγκεκριμένων  οικονομιών μόνο σε αυτούς τους κλάδους, σε αντίθεση με τη συγκριτική σταθερότητα των εσόδων χωρών που έχουν έσοδα από ένα διαφοροποιημένο καλάθι προϊόντων και εξαγωγών, καταγράφεται  ως σημαντική και αρνητική επίπτωση για αυτές τις οικονομίες.

Το σημείο αυτό πρέπει να το προσέξουν όσοι υποστηρίζουν ένα οικονομικό υπόδειγμα  το οποίο καθιστά  τον ελληνικό τουρισμό βαριά  βιομηχανία της χώρας  περιορίζοντας την ανάπτυξη της ελληνικής οικονομίας στο «κτίσιμο ξενοδοχείων και εστιατορίων».

Σημειώσεις για την μεταποίηση στην ελληνική οικονομία.

του Κώστα Μελά

Η απουσία συγκροτημένου πλαισίου για την επιδιωκόμενη ανάπτυξη της ελληνικής οικονομίας επιτρέπει , κυρίως στις πολιτικές δυνάμεις της χώρας και σε τακτά χρονικά  διαστήματα, να επικαλούνται ως αναπτυξιακούς μοχλούς  είτε  ότι επικρατεί στο διεθνές περιβάλλον (πχ σήμερα είναι οι νεοφυείς επιχειρήσεις ) είτε ότι συγκυριακά παρουσιάζει μια σχετική δυναμική (πχ. ο τομέας του τουρισμού ο οποίος ειρήσθω εν παρόδω βρίσκεται στο επίπεδο του 2008 ως προς τον αριθμό των επισκεπτών αλλά και του ύψους των εσόδων).

Είναι γνωστόν σε όσους ασχολούνται με τη θεωρία της οικονομικής ανάπτυξης οι επιπτώσεις που είχε στην αναπτυξιακή προοπτική των χωρών η εξάρτησή τους από λίγες πηγές εισοδημάτων, αντί μιας ευρείας γκάμας μεταποιημένων προϊόντων που κατευθύνονται σε διαφορετικές αγορές. Η αυξημένη μεταβλητότητα των εσόδων από λίγους κλάδους εξαγωγής λόγω «καθήλωσης» της  εξειδίκευσης των συγκεκριμένων  οικονομιών μόνο σε αυτούς τους κλάδους, σε αντίθεση με τη συγκριτική σταθερότητα των εσόδων χωρών που έχουν έσοδα από ένα διαφοροποιημένο καλάθι προϊόντων και εξαγωγών, καταγράφεται  ως σημαντική και αρνητική επίπτωση για αυτές τις οικονομίες.

Το σημείο αυτό πρέπει να το προσέξουν όσοι υποστηρίζουν ένα οικονομικό υπόδειγμα  το οποίο καθιστά  τον ελληνικό τουρισμό βαριά  βιομηχανία της χώρας  περιορίζοντας την ανάπτυξη της ελληνικής οικονομίας στο «κτίσιμο ξενοδοχείων και εστιατορίων».