Παραγωγή πλούτου από την ελληνική φαρμακοβιομηχανία

analyst

Η Ελληνική φαρμακοβιομηχανία έχει σημαντική αύξηση τζίρου και εξαγωγών, παρά τις δυσμενείς συνθήκες στην Ελλάδα. Απασχολεί άτομα υψηλού μορφωτικού επιπέδου και παρέχει καλές αμοιβές – επίσης, μόνιμες θέσεις εργασίας. Είναι ένα τομέας με υφιστάμενη δραστηριότητα που συμπεριλαμβάνεται στα κρατικά σχέδια χρηματοδότησης της καινοτομίας – οπότε μπορεί να αποτελέσει σημαντικό μέρος της παραγωγικής ανασυγκρότησης.  Κάθε ένα ευρώ που θα επενδυθεί, θα αυξήσει το ΑΕΠ κατά 3,9 € – ενώ μία θέση εργασίας δημιουργεί συνολικά ακόμα 4,7 θέσεις εργασίας αλλού. Με βάση τους πολλαπλασιαστές, μια επένδυση 300 εκ. € θα προσθέσει 1,2 δις € στο ΑΕΠ και 11.000 θέσεις εργασίας συνολικά. Αν τα μισά από αυτά δοθούν για Έρευνα, θα δημιουργηθούν ως 5.000 θέσεις εργασίας μόνο στον τομέα της έρευνας.

.

Ανάλυση

Ο κλάδος της φαρμακοβιομηχανίας και συμπληρωμάτων παρουσιάζει σημαντική άνθηση τα τελευταία χρόνια, παρά την κρίση. Αυτό οφείλεται στην καινοτομία και στην εξαγωγική δραστηριότητα – ειδικά στον κλάδο των γενοσήμων.

Παραγωγή

Η παραγωγή του κλάδου φαρμάκου στην Ελλάδα ανήλθε σε 954 εκ. € το 2017 και είναι σχετικά σταθερή στα χρόνια της κρίσης – ενώ έχει αυξηθεί σημαντικά σε σχέση με την προηγούμενη δεκαετία. Το 2000 ή παραγωγή ήταν μόνο 337 εκ. €. Η παραγωγή αυτή προέρχεται σε μεγάλο βαθμό από Ελληνικές εταιρίες.

Βιομηχανία, οικονομική ανάπτυξη και συνθήκες ζωής

Από την έντυπη έκδοση της Ναυτεμπορικής

Tων Κωνσταντίνου Ζοπουνίδη,

Καθηγητής Πολυτεχνείο Κρήτης Επίτιμος διδάκτορας ΑΠΘ Ακαδημαϊκός, Βασιλική Ακαδημία Οικονομικών και Χρηματοοικονομικών Distinguished Research Professor, Audencia Business School, Γαλλία

Αιμίλιου Γαλαριώτη,

Καθηγητής Διευθυντής Έρευνας Audencia Business School (EQUIS, AMBA, AACSB) Αντιπρόεδρος της Γαλλικής Εταιρείας Χρηματοοικονομικής (French Finance Association)

Μαριάννας Εσκαντάρ,

Mcs Μεταπτυχιακή φοιτήτρια, MBA Μέλος του Εργαστηρίου Financial Engineering Πολυτεχνείο Κρήτης

Ο Κωνσταντίνος Ζοπουνίδης

Η συνεισφορά της βιομηχανίας στην οικονομική ανάπτυξη διαιρέθηκε διά δύο, μερικές φορές διά τρία, μέσα στο σύνολο των πλούσιων χωρών από το 1970. Για μερικούς αυτό είναι φυσιολογικό, όπως μια πεταλούδα βγαίνει από τη χρυσαλλίδα, έτσι και η οικονομία περνά αυθόρμητα από το εργοστάσιο στο γραφείο. Για άλλους, η αποβιομηχανοποίηση εξηγείται από μια πολιτική επιλογή: μετεγκατάσταση των εργαστηρίων των επιχειρήσεων προς τις χώρες του Νότου όπου το κόστος είναι πιο φθηνό. Θεωρώντας ότι η βιομηχανία παραμένει μια από τις κυριότερες πηγές απασχόλησης, η επανεκκίνησή της δημιουργεί διάφορα προβλήματα τεχνικά, κοινωνικά, περιβαλλοντικά. Ο νόμος των αγορών μπορεί να επιφέρει αξιόπιστες απαντήσεις;

Βιομηχανία, Υπηρεσίες

ΙΟΒΕ: Πέφτει απότομα ο πήχης για τις επενδύσεις στη βιομηχανία

Τι αποκαλύπτει η έρευνα του ΙΟΒΕ

Η οικονομική πολιτική στο σύνολό της, η φορολογία κερδών, η διαθεσιμότητα και το κόστος κεφαλαίων παραμένουν σταθερά οι περισσότερο αποτρεπτικοί παράγοντες των επενδύσεων, αναφέρει στο δελτίο Έρευνα Επενδύσεων στη Βιομηχανία, στο δίμηνο Μαρτίου – Απριλίου του τρέχοντος έτους, του ΙΟΒΕ.  Στην αρχική πρόβλεψη της περασμένης έρευνας, για το 2019, αναμενόταν άνοδος, ιδιαίτερα ισχυρή, κατά 31,5%, αλλά πλέον αναμένεται ελαφρά πτώση. 

Σύμφωνα με την έρευνα οι επενδυτικές δαπάνες στο σύνολο της μεταποίησης το 2018 μειώθηκαν κατά 6,9% σε σχέση με τις δαπάνες του 2017, όταν κατά την προηγούμενη έρευνα (Οκτωβρίου – Νοεμβρίου) προβλεπόταν για πέρυσι σημαντική ενίσχυση των επενδύσεων, της τάξης του 27,3%

Βάσει των εκτιμήσεων της πρόσφατης έρευνας, το 2018 σε αρκετούς μεταποιητικούς κλάδους η επενδυτική δραστηριότητα διευρύνθηκε. Όμως, υπάρχουν και σημαντικοί κλάδοι στους οποίους η επενδυτική δραστηριότητα μειώθηκε. Συγκεκριμένα, από τις βασικές βιομηχανίες, στον κλάδο Μη Μεταλλικών Ορυκτών σημειώθηκε άνοδος της τάξης του 83,3%, ενώ αντιθέτως, στα Χημικά, σημειώθηκε υποχώρηση της τάξης του 4,7%.

Στα Τρόφιμα – Ποτά – Καπνός, κλάδος με σημαντικό ειδικό βάρος που επηρεάζει σε μεγάλο βαθμό και το σύνολο της βιομηχανίας, οι εκτιμήσεις των επιχειρήσεων καταλήγουν σε μείωση των επενδυτικών δαπανών κατά 21,9%. Σε ό,τι αφορά την τάση σε άλλους βιομηχανικούς κλάδους, η επενδυτική δαπάνη πέρυσι εκτιμάται ότι μειώθηκε κατά 87,7% στην Ένδυση – Υπόδηση και αυξήθηκε κατά 65,1% στην Κλωστοϋφαντουργία.

Γιατί η Ελλάδα δεν έγινε ποτέ βιομηχανική χώρα

Σε 750 σελίδες, ο Αντώνης Κεφαλάς και οι συνεργάτες του στη συγγραφή του βιβλίου «Πτυχές εκβιομηχάνισης 1945-2010: Μια ιστορία» , παρουσιάζουν τους μύθους περί βιομηχανίας και την ελληνική πραγματικότητα. 

Γράφει ο Αθ. Χ. Παπανδρόπουλος

Όταν ο εκλεκτός συνάδελφος Αντώνης Κεφαλάς μου πρότεινε να πάρω μέρος στη συγγραφή του βιβλίου για την ελληνική βιομηχανία στην Ελλάδα, αποδέχθηκα την πρόταση υπό έναν όρο: να ρίξουμε φως στην αντιβιομηχανική φιλολογία και να δούμε αν η χώρα μπορεί από καταναλωτική με δανεικά να γίνει παραγωγική με επενδύσεις.

Αυτό σημαίνει έτσι ότι είναι ζωτική ανάγκη η αλλαγή του παραγωγικού μοντέλου της χώρας, κάτι που αποτελεί μέγα ζητούμενο της εποχής μας. Στο ζητούμενο αυτό όμως υπάρχει μια προϋπόθεση, σημαντική κατά τη γνώμη μας, που είναι η κυρίαρχη αντίληψη στην Ελλάδα για την παραγωγή.

Δύσκολα τα πράγματα στο επίπεδο αυτό. Η αντιπαραγωγική, η αντιβιομηχανική και η αντιεπιχειρηματική νοοτροπία είναι βαθιά ριζωμένες στην Ελλάδα και κατά τη γνώμη μας, πρόκειται για μια από τις βασικότερες αιτίες των επτά πτωχεύσεων που γνώρισε η χώρα από το 1821 και μετά.

Κατά τον Αντώνη Κεφαλά, η... εχθρότητα απέναντι στη βιομηχανία έχει τόσο ιστορικές, όσο και πιο σύγχρονες ιδεολογικό -πολιτικές καταβολές. Παράλληλα όμως, ειδικά στην ελληνική περίπτωση, σχετίζεται και την τεράστια αντίσταση που συνάντησε στην Ελλάδα η είσοδος και διάδοση του δυτικο-ευρωπαϊκού διαφωτισμού.

Ο δρόμος προς τη βιομηχανική ανάπτυξη και ο ΣΕΒ

του Μάκη Ανδρονόπουλου

«Ο δρόμος προς την ευημερία και την κοινωνική συνοχή περνάει από μια ισχυρή μεταποιητική βάση, που προσθέτει σημαντική αξία, την ταχύτερη ανάπτυξη παραγωγικών δικτύων με επιχειρήσεις όλων των μεγεθών γύρω από τη μεταποίηση» επισημαίνει ο Σύνδεσμος Ελληνικών Βιομηχανιών (ΣΕΒ) στο SPECIAL REPORT για τη Μεταποίηση, τονίζοντας ότι «η απασχόληση στην μεταποίηση είναι κυρίως πλήρους απασχόλησης και με ψηλότερες αμοιβές (περίπου +25%)» κάνοντας ταυτόχρονα αντίστιξη με τη μερική απασχόληση που στο σύνολο της ευρωπαϊκής οικονομίας ανέρχεται στο 20,3%, ενώ στη μεταποίηση στο 7,6%.

Με την εξαίρεση ότι κάποιοι θα έβαζαν πρώτα την «κοινωνική συνοχή» από την απρόσωπη ευημερία, η θέση αυτή είναι προφανής, όπου άλλωστε και η στρατηγική που εισηγείται ο ΣΕΒ για την «ανάπτυξη της μεταποίησης και των αλυσίδων αξίας που υποστηρίζει μπορεί – και πρέπει – να γίνει παράλληλα με την πλήρη αξιοποίηση των σημαντικών δυνατοτήτων που προσφέρουν άλλοι κλάδοι στην οικονομία, όπως είναι ενδεικτικά για τη χώρα μας ο τουρισμός και το εμπόριο».

Εμείς εδώ όμως θα θυμηθούμε ότι η ελληνική βιομηχανία υπέφερε από την πολιτική ραφιών και των προϊόντων ιδιωτικής ετικέτας των μεγάλων αλυσίδων σούπερ μάρκετ. Το φαινόμενο έχει υποχωρήσει κάπως λόγω της κρίσης. Παρά την αισθητή αποβιομηχάνιση (ποιος ξεχνάει τις αρπαχτές των Κοινοτικών Πλαισίων Στήριξης που έμειναν βιομηχανικά κουφάρια στη βόρεια Ελλάδα) και παρ’ ότι σήμερα η μεταποίηση δυσκολεύεται να βρει ταχύ βηματισμό βελτίωσης της συνεισφοράς της στο ΑΕΠ από 9,6% στο 12%, παραμένει σημαντική με 85% συμμετοχή στις εξαγωγές προϊόντων (90% με καύσιμα), με 12% βελτίωση το 2018 (στο 17% με καύσιμα) και πάνω από 220 εξαγωγικούς προορισμούς. Επίσης με επενδύσεις πάνω από 26 δισ. ευρώ ακόμα και μέσα στην κρίση (2008+), ενώ οι επενδύσεις μηχανολογικού εξοπλισμού το 2018 αυξήθηκαν 16% σε σχέση με το 2017.

Η εγχώρια βιομηχανία τροφίμων και οι νέες προκλήσεις

Εντυπωσιακές οι εισηγήσεις στη ΓΣ του ΣΕΒΤ για το μέλλον της οικονομίας, την παραγωγική της βάση, αλλά και για το αύριο της χώρας, στην αυγή της ψηφιακής εποχής και της τεχνητής νοημοσύνης. 

Γράφει ο Αθ. Χ. Παπανδρόπουλος

Όσοι είχαν την τύχη να παρακολουθήσουν την επίσημη εκδήλωση με την οποία έκλεισε η τελευταία Γενική Συνέλευση του Συνδέσμου Ελληνικών Βιομηχανιών Τροφίμων (Σ.Ε.Β.Τ.), σίγουρα θα πρέπει να έφυγαν πλουσιότεροι σε γνώσεις και σε κεντρίσματα γύρω από την πολυκύμαντη εποχή μας και τις πολύπλοκες πτυχές της.

Διότι όλοι οι ομιλητές στο πάνελ που έγινε, ανέπτυξαν θέματα που βοηθούν στην ερμηνεία της σημερινής κατάστασης της οικονομίας, αλλά ταυτόχρονα αποτελούν και εργαλεία διερεύνησης του μέλλοντος. Ένα μέλλον εξάλλου που έρχεται στο προσκήνιο πρώτον με μεγάλη ταχύτητα και δεύτερον, με τρόπο ορμητικό και άρα ανατρεπτικό. Είμαστε έτσι, όλοι, μάρτυρες μιας νέας εποχής, που όσοι αρνούνται να την καταλάβουν, τόσο το χειρότερο γι’ αυτούς.

Προφανώς δε, έχουν ήδη χάσει το παιχνίδι, το οποίο δυστυχώς δεν επαναλαμβάνεται. Ας μελετήσουν κάποιοι γιατί από τις 50 μεγαλύτερες και ισχυρότερες εταιρείες του κόσμου στην ετήσια κατάταξη του περιοδικού Fortune το 1999, οι 20 σήμερα δεν φιγουράρουν στη σχετική λίστα, ενώ οι έξι έχουν πτωχεύσει, και αμέσως θα καταλάβει ποιες είναι μερικές από τις διαστάσεις της εποχής μας.

Και αυτές τις τελευταίες, στην εκδήλωση του ΣΕΒΤ, πολύ γλαφυρά και πειστικά τις περιέγραψαν δύο ομιλητές, οι κ.κ. Αριστοτέλης Παντελιάδης, διευθύνων σύμβουλος του ομίλου Metro, και Κυριάκος Σαμπατακάκης, επικεφαλής της ελληνικής θυγατρικής της Accenture, μιας εταιρείας παροχής συμβουλευτικών υπηρεσιών σε θέματα υψηλής τεχνολογίας, αξιοποίησης δεδομένων και τεχνητής νοημοσύνης σήμερα.

Όταν η βιομηχανία προειδοποιεί

Όπως επισημαίνει σε τελευταία μελέτη του ο Σύνδεσμος Επιχειρήσεων και Βιομηχανίας (ΣΕΒ), «…η Ελλάδα παράγει και εξάγει, αλλά όχι όσο θα μπορούσε. Κατά συνέπεια η συνεισφορά των βιομηχανικών μας εξαγωγών στο παγκόσμιο εμπόριο είναι πενιχρότατη, οι δε συνολικές ελληνικές εξαγωγές δεν αντιπροσωπεύουν παρά μόνον ποσοστό 0,18%. Ακόμα χειρότερα, το ποσοστό αυτό παραμένει καθηλωμένο δεκαετίες τώρα, εξέλιξη που από μόνη της λέει πολλά.

Από την έντυπη έκδοση της Ναυτεμπορικής

Του Αθαν. Χ. Παπανδρόπουλου

Δυστυχώς για τους ειδικούς της απο-ανάπτυξης, μετά το προπατορικό αμάρτημα, τα αγαθά κόποις κτώνται. Τα δένδρα του Κήπου της Εδέμ με τα μήλα και λοιπά χυμώδη φρούτα, για να έχουν καρπούς πρέπει κάποιος να βάλει το χεράκι του. Στον δε σημερινό κόσμο, για να μπορούν κάποιοι να συνταξιοδοτούνται στα 50 τους και να εργάζονται… με την ησυχία τους, είναι ανάγκη κάποιοι άλλοι να κάνουν επενδύσεις.

Υπό αυτή την έννοια, η αλυσίδα της οικονομίας δεν είναι διόλου απλή υπόθεση και στην εποχή μας τα πράγματα γίνονται ακόμη πιο πολύπλοκα.

Ο Αθαν. Χ. Παπανδρόπουλος

Και την πολυπλοκότητα αυτή, τον τελευταίο καιρό την επισημαίνουν οι πιο παρεξηγημένοι παραγωγοί πλούτου στη χώρα μας, οι βιομήχανοι. Αυτοί είναι που αντιπροσωπεύουν το 10% του παραγομένου Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος (ΑΕΠ) και το ποσοστό αυτό θέλουν να το ανεβάσουν γιατί η μεταποίηση έχει μια μοναδική ικανότητα να παράγει προστιθέμενη αξία. Η βιομηχανία επίσης ανοίγει αγορές και αυτή είναι που τονώνει την εξωστρέφεια μέσω της προώθησης επώνυμων προϊόντων. «Η Ελλάδα έχει τεράστιες δυνατότητες στον τομέα αυτό», μας λέει ο κ. Νίκος Καραγεωργίου, πρόεδρος του Ελληνικού Συνδέσμου Βιομηχανικής Επώνυμων Προϊόντων (ΕΣΒΕΠ). Προσθέτει δε ότι μόνο μέσω της επώνυμης ζήτησης η ελληνική παραγωγή μπορεί να… τοποθετηθεί και μονιμοποιηθεί στις ξένες αγορές.

ΕΒΕΠ: Περί τα 18 δισ. ευρώ θα κέρδιζε η ελληνική οικονομία αν αντιμετώπιζε τα προβλήματα στη ναυπηγοεπισκευή

Εάν αντιμετωπίζονταν άμεσα τα προβλήματα, που υφίστανται στη ναυπηγοεπισκευή και τον εφοδιασμό πλοίων, η ελληνική οικονομία θα μπορούσε να καρπωθεί ξανά τα 18 δισ. ευρώ του παρελθόντος.

Αυτό αναφέρθηκε χθες σε εκδήλωση στο Εμπορικό και Βιομηχανικό Επιμελητήριο Πειραιά με θέμα: "Συζήτηση για το μέλλον της Βιομηχανίας - Industry 4.0".

Ο πρόεδρος και ο αντιπρόεδρος του ΕΒΕΠ Βασίλης Κορκίδης και Δημήτρης Μαθιός τόνισαν ότι, έχουμε την ανάγκη στήριξης της ελληνικής βιομηχανίας, με εξωστρέφεια και μόνιμες επενδυτικές πρωτοβουλίες, ώστε η Ελλάδα να παρακολουθήσει τις ευρωπαϊκές επιδιώξεις αύξησης της συμμετοχής της βιομηχανίας στο 12% -15% κοντά δηλαδή στον μ.ο. του Α.Ε.Π. της ΕΕ.

Η ανάπτυξη, όπως υπογραμμίστηκε, θα πρέπει πλέον να τροφοδοτηθεί από τις δυνάμεις του ιδιωτικού τομέα. Και θα πρέπει να στηριχθεί σε νέους κλάδους και δραστηριότητες, με εξωστρεφή, καινοτόμο προσανατολισμό και υψηλότερη προστιθέμενη αξία.

Πώς η Κίνα παγίδευσε τη Γερμανία

Η επιλογή του Βερολίνου να επικεντρωθεί στη μείωση του χρέους, το έφερε σε δυσμενή θέση απέναντι στον κινεζικό ανταγωνισμό. Η υστέρηση στην τεχνολογία και ο ρόλος της αυτοκινητοβιομηχανίας. Τι δείχνει η περίπτωση της Huawei.

Του Wolfgang Munchau

To μεγαλύτερο γεωπολιτικό ζήτημα για την Ευρωπαϊκή Ένωση αυτή τη στιγμή, και ειδικά για τη Γερμανία, είναι οι μελλοντικές σχέσεις με την Κίνα. Την περασμένη εβδομάδα, γερμανικό επιχειρηματικό περιοδικό μετέδωσε πως ανώτατος αξιωματούχος της καγκελαρίας της Άνγκελα Μέρκελ επισκέφτηκε την Κίνα, για να εξετάσει το ενδεχόμενο σύναψης μιας συμφωνίας αντι-κατασκοπείας.

Οι συμφωνίες αυτές είναι τελείως τυπικές. Ο λόγος της επίσκεψης ήταν η προσφορά που έχει καταθέσει η Huawei, o κινεζικός κολοσσός των τηλεπικοινωνιών, για την πέμπτη γενιά αδειών κινητής τηλεφωνίας στη Γερμανία (όπου αναμένεται να εκδοθεί απόφαση κάποια στιγμή αυτόν τον μήνα). Μια συμφωνία αντι-κατασκοπείας θα επέτρεπε στη Γερμανία να παριστάνει ότι η Κίνα δεν αποτελεί απειλή για την ασφάλεια της χώρας.

H οικονομική σχέση ανάμεσα στις δύο χώρες έχει ενδιαφέρον. Η Γερμανία έχει αμφίθυμη στάση απέναντι στην Κίνα. Χρειάζεται την κινεζική τεχνολογία, όπως και της Huawei. Οι Γερμανοί πάροχοι κινητής τηλεφωνίας είναι ιδιαίτερα θετικοί απέναντι στην προσφορά της Huawei για το δίκτυο 5G, επειδή χρησιμοποιούν ήδη εξοπλισμό της κινεζικής εταιρείας στα δίκτυά τους.

Η αναγέννηση ευρωπαϊκών βιομηχανικών πρωταθλητών

Από την έντυπη έκδοση της Ναυτεμπορική

Tου Ιωάννη Παπαδόπουλου, 

αναπληρωτής καθηγητής στο Τμήμα Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών του Πανεπιστημίου Μακεδονίας.

skbllz@hol.gr

Η αρχική ΕΟΚ γεννήθηκε με βάση έναν οικονομικό φιλελευθερισμό που πίστευε πως αρκούν η ενιαία αγορά και οι οικονομίες κλίμακος που αυτή θα έφερνε, η αντιμονοπωλιακή νομοθεσία και η απαγόρευση των κρατικών ενισχύσεων προς τις επιχειρήσεις για να αναπτυχθούν οι ευρωπαϊκές βιομηχανίες. Μέχρι και τη δεκαετία του 1980, όσο ακόμα ίσχυαν κάποιοι περιορισμοί στις διεθνείς μετακινήσεις κεφαλαίων και υπήρχαν συναλλαγματικοί κίνδυνοι λόγω της ύπαρξης πολλών εθνικών νομισμάτων, αυτή η φιλοσοφία λίγο-πολύ λειτούργησε. Όμως από τη δεκαετία του 1990, οπότε και η παγκοσμιοποίηση άρχισε να σαρώνει όλο τον πλανήτη (πλην ελαχίστων εξαιρέσεων) και η Κίνα άρχισε να αναδύεται ως οικονομική δύναμη, τα πράγματα άρχισαν να αλλάζουν. Οι εισροές και εκροές επενδυτικών κεφαλαίων στην Ευρώπη απελευθερώθηκαν σχεδόν ολοκληρωτικά, τη στιγμή που η Κίνα γινόταν αποδεκτή στον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου το 2001 χωρίς να πάψει ουσιαστικά να προστατεύει τις δημόσιες προμήθειές της απ’ τον διεθνή ανταγωνισμό και να επιδοτεί μαζικά αυτές που το σύγχρονο Μανδαρινάτο θεωρεί ως στρατηγικής σημασίας εξαγωγικές βιομηχανίες. Από το 2017 και έπειτα, η πάλαι ποτέ υπέρμαχος του ελεύθερου εμπορίου Αμερική έκανε μια απότομη στροφή στον προστατευτισμό υπό τον Ντόναλντ Τραμπ, μη διστάζοντας να βάλει μονομερώς δασμούς σε βιομηχανικά προϊόντα προερχόμενα ακόμα και από συμμαχικές χώρες.

Ο  Ιωάννης Παπαδόπουλος

Το αποτέλεσμα αυτών των εξελίξεων είναι ότι η διεθνής οικονομία σήμερα μοιάζει ολότελα διαφορετική από αυτήν του 1957, έτος εκκίνησης των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων. Ωστόσο, οι ευρωπαϊκοί κανόνες που διέπουν τον ανταγωνισμό και τη βιομηχανική πολιτική δεν έχουν αλλάξει αισθητά από εκείνη την εποχή. Έτσι καταλήξαμε στο παράδοξο να απαγορεύονται, για παράδειγμα, συγχωνεύσεις ευρωπαϊκών βιομηχανιών προκειμένου να μη μειωθεί το επίπεδο του ανταγωνισμού στην Ενιαία Αγορά, τη στιγμή που οι κινεζικές και ρωσικές επιχειρήσεις είναι ελεύθερες να συσσωρεύσουν όσο κεφάλαιο επιθυμούν με πολιτική στήριξη της καθεστηκυίας τάξης τους, να κάνουν τεράστιες οικονομίες κλίμακος μειώνοντας έτσι τα λειτουργικά τους κόστη, και να διεισδύουν ολοένα και περισσότερο στην ευρωπαϊκή αγορά μέσω εξαγορών ιδιωτικών εταιρειών και ιδιωτικοποιήσεων δημοσίων επιχειρήσεων. Η Γενική Διεύθυνση Ανταγωνισμού της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, πιστή στο μάντρα του ελεύθερου και ανόθευτου ανταγωνισμού μεταξύ μεσαίων ως επί το πλείστον επιχειρήσεων, δεν επέτρεπε παρά μόνο κατ’ εξαίρεση την κρατική ενίσχυση βιομηχανικών τομέων και τη δημιουργία, μέσω συγχωνεύσεων, ευρωπαϊκών «βιομηχανικών πρωταθλητών». 

Ανάπτυξη: Όπως άλλοτε, έτσι και τώρα;

των Σάββα Ρομπόλη και Βασίλη Μπέτση

Μετά τη δεκαετή (2008-2018) οικονομική και κοινωνική περιπέτεια της ελληνικής οικονομίας, στον δημόσιο επιστημονικό και πολιτικό διάλογο, αναδεικνύεται με έμφαση η αναγκαιότητα αλλαγής του παραγωγικού προτύπου της δανειακής ανάπτυξης, της εισαγόμενης «έτοιμης» εκβιομηχάνισης και των «ενδιάμεσων δραστηριοτήτων» (υπηρεσίες, εμπόριο, τουρισμός, οικοδομή).

Και αυτό γιατί, οδήγησε, μεταξύ των άλλων, στην παραγωγική απαξίωση, με την έννοια ότι στις αρχές της δεκαετίας του 2010 η ελληνική οικονομία παρήγε μόνο το 27% των προϊόντων που κατανάλωνε και κατά γενική ομολογία, στην πρόσφατη οικονομική κρίση και ύφεση.

Έτσι, η συντελούμενη παραγωγική και τεχνολογική αποδιάρθρωση της ελληνικής οικονομίας, η οποία συνιστά τη γενεσιουργό αιτία του παραγωγικού και κοινωνικού ελλείμματος της χώρας, λειτούργησε από την άποψη της κατανομής των πόρων προς όφελος, κυρίως, των τουριστικών δραστηριοτήτων καθώς και της ανάπτυξης του τριτογενούς και κατασκευαστικού-οικοδομικού τομέα. Πρόκειται για τομείς, εντός των οποίων αναπτύχθηκε με ιδιαίτερους ρυθμούς (50% της οικονομικής δραστηριότητας) η παραοικονομία και η φοροδιαφυγή.

ΙΟΒΕ: Επιδείνωση του κλίματος στον βιομηχανικό κλάδο

Επιδείνωση καταγράφηκε τον Σεπτέμβριο στον βιομηχανικό κλάδο της Ελλάδας, όπως προκύπτει από τα στοιχεία του Ιδρύματος Οικονομικών και Βιομηχανικών Ερευνών.

Συγκεκριμένα, ο δείκτης επιχειρηματικών προσδοκιών διαμορφώθηκε στις 104,5 μονάδες έναντι 105,9 μονάδων τον Αύγουστο, με την πτώση να οφείλεται στα ζητήματα προστατευτισμού και επιβολής δασμών, τα οποία διαμορφώνουν ένα περιβάλλον αβεβαιότητας και αναδιάταξης του παγκόσμιου ανταγωνισμού.

«Πρόκειται για μια αρκετά ρευστή περίοδος για το παγκόσμιο εμπόριο, που επηρεάζει τις εξωστρεφείς ελληνικές βιομηχανίες, με τρόπο που δεν μπορεί ακόμα να αξιολογηθεί με ακρίβεια» εξηγεί αναλυτικά το ΙΟΒΕ.

Άλλωστε, οι εξαγωγές εξακολουθούν να στηρίζουν δυναμικά την εγχώρια μεταποίηση, καθώς αυτές (σ.σ. εξαγωγές) των βιομηχανικών προϊόντων κινήθηκαν τον Ιούλιο ανοδικά κατά 19,5%.

Από τις βασικές μεταβλητές του δείκτη προσδοκιών στη βιομηχανία, το αρνητικό ισοζύγιο των εκτιμήσεων για τις παραγγελίες και τη ζήτηση βελτιώθηκε ελαφρώς, όπως και το ισοζύγιο στις προβλέψεις για την παραγωγή τους προσεχείς μήνες, με το δείκτη όμως, στις εκτιμήσεις για τα αποθέματα να φανερώνει διόγκωσή τους .

Νέες βιομηχανίες και νέα... μυαλά

Είναι επείγουσα και ζωτική η ανάγκη να μπει η χώρα στη νέα εποχή της μεταποίησης, αλλά με διαφορετική παραγωγική αντίληψη. Η εύστοχη ανάλυση του ΣΕΒ. 

Γράφει ο Α. Παπανδρόπουλος

Αν κάποιοι νοσταλγοί του χρεοκοπημένου παρελθόντος πιστεύουν ότι η ελληνική οικονομία θα πάρει τα πάνω της με εισαγωγική κατανάλωση και επίπεδες εμπορικές δραστηριότητες, κάνουν σοβαρότατο λάθος.

Η οικονομία της χώρας έχει ανάγκη από εγχώρια παραγωγή, έντονα εξωστρεφή, που σημαίνει ότι πρέπει να ενισχυθεί η μεταποίηση -όχι όμως μίας ξεπερασμένης εποχής. Αυτή τελείωσε τα ψωμιά της.

Η σύγχρονη μεταποιητική δραστηριότητα είναι πέρα για πέρα διαφορετική και κινείται από νέους συντελεστές παραγωγής πλούτου. Οι βιομηχανίες του μέλλοντος δεν έχουν καμιά απολύτως σχέση με τις καμινάδες του χθες. Ρομπότ, βιοεπιστήμες, κωδικοποίηση του χρήματος, ψηφιακά συστήματα, δεδομένα (big data) και τεχνητή νοημοσύνη αποτελούν τις νέες ανατροπές σε ένα πρωτόγνωρο περιβάλλον το οποίο, λόγω της ταχύτατης μεταλλαγής του, προκαλεί και νέου τύπου ανισότητες. Αυτές ακριβώς που τροφοδοτούν και τους σύγχρονους λαϊκισμούς.

Από την άλλη πλευρά, ο δρόμος της νέας μεταποίησης απαιτεί και μεγάλους χώρους ελευθερίας. Αυτούς ακριβώς που τροφοδοτούν εμπνεύσεις και νέες μορφές παραγωγικής νεωτερικότητας. Κατά συνέπεια, η νέα μεταποίηση θέλει και ένα «άλλο» κράτος. Και αυτό, στη χώρα μας, αποτελεί μείζον πρόβλημα.

Η βιομηχανία τροφίμων θρέφει την ανάπτυξη

Είναι ο μεταποιητικός κλάδος με την πιο αξιόλογη συμμετοχή σε ευρωπαϊκές πλατφόρμες και κοινοτικά προγράμματα έρευνας και ανάπτυξης, που διανοίγουν νέες προοπτικές για την ελληνική οικονομία. 

Γράφει ο Ε. Καλούσης

Με κύκλο εργασιών που πλησιάζει τα 15 δισεκατομμύρια ευρώ, η ελληνική βιομηχανία τροφίμων και ποτών κατέχει την πρώτη θέση στην αξία παραγωγής στη μεταποίηση της χώρας, με ποσοστό που φθάνει το 25% του συνόλου. Επίσης, καλύπτει το 8% του ΑΕΠ της χώρας, προφέροντας εργασία σε 360.000 άτομα. Έτσι, τα είδη διατροφής απασχολούν το 30,8% του συνολικού ελληνικού εργατικού δυναμικού, κατέχοντας επίσης από πλευράς εξαγωγών την πρώτη θέση μετά τα πετρελαιοειδή.

Από τα παραπάνω ποσοτικά στοιχεία γίνεται αντιληπτό ότι ο κλάδος έχει ζωτική σημασία για την ελληνική οικονομία και ανάλογο είναι βέβαια και το κοινωνικό του βάρος. Κατά συνέπεια, οι επιχειρήσεις του κλάδου και ο Σύνδεσμος που τις εκπροσωπεί έχουν πλήρη συναίσθηση της οικονομικής και κοινωνικής ευθύνης τους -και αυτός είναι ο λόγος που βλέπουν πάντα το αύριο, παρά τις δυσκολίες τού σήμερα.

Εχοντας έτσι αίσθηση ευθύνης, ο Σύνδεσμος Ελληνικών Βιομηχανιών Τροφίμων και Ποτών (ΣΕΒΤ), ως καταξιωμένος κοινωνικός εταίρος, παρακολουθεί τις εξελίξεις στην οικονομία και στους τεχνολογικούς μετασχηματισμούς και συμμετέχει ενεργά στο ευρωπαϊκό γίγνεσθαι, εκεί όπου καθημερινά λαμβάνονται αποφάσεις ζωτικής σημασίας για το μέλλον του κλάδου. Είναι γνωστό ότι ο δρόμος για επιτυχία και επιβίωση στο σημερινό επιχειρηματικό τοπίο περνά υποχρεωτικά μέσα από την καινοτομία, την αειφόρο ανάπτυξη και τη δια βίου κατάρτιση του ανθρώπινου δυναμικού.

«Παρένθεση» στη βιομηχανία

Από την έντυπη έκδοση της Ναυτεμπορικής

Του Γιάννη Κανουπάκη

jkan@naftemporiki.gr

Για λίγο κράτησε, όπως φαίνεται, η δυναμική των επενδύσεων στον βιομηχανικό τομέα. Η πρόβλεψη για +2% στις δαπάνες, όσον αφορά το σύνολο της μεταποίησης το 2017 σε σχέση με το 2016, θα γυρίσει σε -2,4% φέτος. Μόλις το φθινόπωρο που πέρασε οι εκτιμήσεις έλεγαν +15,4% για το 2018 και μπορεί η αντίστοιχη προπέρσινη πρόβλεψη να έδειχνε +12,1% για το 2017, αλλά δεν κατέληξε και αρνητική στην πορεία...

Ήταν, δε, η πρώτη φορά από το 2008 που πήγαμε σε αύξηση έστω 2 μονάδων, ένα αποτέλεσμα που σύμφωνα με το ΙΟΒΕ συνάδει με την ήπια άνοδο (πέρυσι) του σχηματισμού πάγιου κεφαλαίου σε τρέχουσες τιμές σε μεταλλικά προϊόντα και μηχανήματα κατά 3,0%.

Σημειώνεται ότι βάσει των αποτελεσμάτων της τελευταίας έρευνας, Μαρτίου-Απριλίου 2018, στους περισσότερους μεταποιητικούς κλάδους η επενδυτική δραστηριότητα διευρύνθηκε το 2017, χωρίς όμως να λείπουν και σημαντικοί κλάδοι στους οποίους, κατά την τελευταία εκτίμηση των επιχειρήσεων, η επενδυτική δραστηριότητα μειώθηκε σημαντικά. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, στο μεταξύ, οι πλέον πρόσφατες εκτιμήσεις για την τάση των επενδύσεων το 2017 είναι θετικές, τόσο στην Ευρωζώνη όσο και στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Μειώνει τις εκπομπές CO2η βιομηχανία τροφίμων

Από την έντυπη έκδοση της Ναυτεμπορικής

Του Αθαν. Χ. Παπανδρόπουλου

«Στο νέο παραγωγικό πρότυπο η βιομηχανία τροφίμων καλείται να παίξει πρωτεύοντα ρόλο, με ιδιαίτερη έμφαση στην προστασία του περιβάλλοντος, στην ασφάλεια των τροφίμων και στην προώθηση της έρευνας και ανάπτυξης» μας λέει ο Ούγγρος επίτροπος Τίμπορ Ναβράκσις (Tibor Navracsics), υπεύθυνος για θέματα Παιδείας και Νεότητας. Πλην όμως, ως πρώην υπουργός Εξωτερικού Εμπορίου και Βιομηχανίας στη χώρα του (2014), γνωρίζει πολύ καλά ποιον ρόλο παίζουν σήμερα στην παραγωγή και τη διάθεση προϊόντων η καινοτομία, η επαναληπτική έρευνα και η αντίληψη της νέας οικονομικής πραγματικότητας. 

Ο Αθαν. Χ. Παπανδρόπουλος

Με αφετηρία αυτές τις αρχές, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ρίχνει μεγάλο βάρος στην προσαρμοστικότητα των οικονομιών στις προκλήσεις της παγκοσμιοποίησης, υπό όρους βιώσιμης ανάπτυξης - ήτοι, ανάπτυξη με κοινωνική συνοχή και σεβασμό στο περιβάλλον. 

Στο πλαίσιο αυτό, όπως τονίζει η κ. Βάσω Παπαδημητρίου, γενική διευθύντρια του Συνδέσμου Ελληνικών Βιομηχανιών Τροφίμων (ΣΕΒΤ), ο ελληνικός κλάδος στις παραγωγικές δράσεις και πρωτοβουλίες του λαμβάνει όλο και περισσότερο υπ’ όψιν του την ενίσχυση της επιχειρηματικότητας και ανταγωνιστικότητας, την καταπολέμηση της ανεργίας και την ενίσχυση της κοινωνικής αλληλεγγύης, την προστασία των φυσικών αποθεμάτων της χώρας και τη μείωση των πιέσεων από ανθρώπινες δραστηριότητες.

Ποια βιομηχανική πολιτική χρειάζεται η Ελλάδα

Γράφει ο Μάκης Ανδρονόπουλος  – 

Η μεταπολιτευτική Ελλάδα δεν απέκτησε ουσιαστικά ποτέ βιομηχανική πολιτική, με εξαίρεση δύο περιόδους: πρώτον με τους σχεδιασμούς καθετοποίησης ορισμένων κλάδων επί Κωνσταντίνου Καραμανλή (ΕΛΕΜΒΕ, αναπτυξιακές τράπεζες κ.ά.) και δεύτερον, στα πρώτα χρόνια του ΠΑΣΟΚ, με τα έξι κλαδικά σχέδια του Κωστή Βαΐτσου.

Όταν άρχισαν τα ΚΠΣ (Κοινοτικά Πλαίσια Στήριξης, δηλαδή κοινοτικά χρηματοδοτικά προγράμματα), υπό την καθοδήγηση του ΣΕΒ και υπό την επιρροή του νεοφιλελευθερισμού, επικράτησε η άποψη ότι δεν χρειάζονται εξειδικευμένες πολιτικές. Χρειάζονται μόνο οριζόντια μέτρα, καθώς είναι η αγορά που καθορίζει τους τομείς πραγματοποίησης επενδύσεων.

Στην πραγματικότητα, ο ΣΕΒ μπλόκαρε τα πάντα για λογαριασμό των ισχυρών μελών του που προέρχονταν από τα μέταλλα και τις κατασκευές. Έτσι, τα συμφέροντα αυτά αντλούσαν χρήματα από το Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων, αλλά και από τα ΚΠΣ που επίσης ήλεγχαν. Υπενθυμίζεται ότι ο κλάδος των κατασκευών, σύμφωνα με τις μελέτες της περιόδου 1985-2005 ήταν αυτός που παρήγαγε το συντριπτικό ποσοστό του «μαύρου ΑΕΠ». Αυτό βόλευε τα κόμματα που έπαιρναν χορηγίες και τους υπουργούς που έγραφαν ανάπτυξη με το αζημίωτο.

Γιατί απειλείται η ευημερία μας;

Από την έντυπη έκδοση της Ναυτεμπορικής

Tου Αθαν. Χ. Παπανδρόπουλου

Η χαμηλή παραγωγικότητα του τριτογενούς τομέα, δηλαδή των υπηρεσιών, είναι η μεγαλύτερη απειλή για τις αναπτυγμένες οικονομίες και κυρίως για την Ελλάδα. Ο αείμνηστος Πίτερ Ντράκερ, ο μεγάλος φιλόσοφος του μάνατζμεντ και όχι μόνον, είχε γράψει ότι για ένα έθνος ή για μία επιχείρηση η παραγωγικότητα είναι η πραγματική πηγή της ανταγωνιστικότητάς τους. Πάνω απ’ όλα δε, αυτή είναι που επιτρέπει την αύξηση των εισοδημάτων και κατ’ επέκταση την κοινωνική σταθερότητα. Στον σημερινό αναπτυγμένο κόσμο, έτσι, η άνοδος της παραγωγικότητας στα εργοστάσια επέτρεψε την εισοδηματική άνοδο των πληθυσμών και άμβλυνε στο έπακρο τις κοινωνικές συγκρούσεις. Είναι λοιπόν ζωτική ανάγκη η παραγωγικότητα να μεγαλώνει, αν θέλουμε να αποφύγουμε στο μέλλον μία νέα πάλη των τάξεων.

Ο Αθαν. Χ. Παπανδρόπουλος

Με βάση τις σκέψεις αυτές, ο Πίτερ Ντράκερ (1909-2005) παρατηρούσε ότι στον αναπτυγμένο κόσμο οι υπηρεσίες κέρδιζαν έδαφος εις βάρος της βιομηχανίας και της γεωργικής παραγωγής, αλλά είχαν πολύ χαμηλότερη παραγωγικότητα από αυτήν της βιομηχανίας. Πίστευε έτσι ότι η κατάσταση αυτή θα δημιουργούσε κάποια στιγμή νέες κοινωνικές ανισορροπίες, με απρόβλεπτες συνέπειες. Στο πλαίσιο αυτό, ο διάσημος γκουρού του μάνατζμεντ αποτύπωσε τη θεωρία των «εργατών της γνώσης» και τόνιζε ότι η τεχνογνωσία των υπαλλήλων είναι η αφετηρία της παραγωγικότητας και της βελτίωσής της στον τριτογενή κυρίως τομέα.

Εντελώς προφητικά, επίσης, ο Πίτερ Ντράκερ έγραφε ότι αν η δημόσια διοίκηση μιας χώρας δεν υιοθετήσει κανόνες λειτουργίας που να στηρίζονται στη γνώση, στην ταχύτητα και στη βελτίωση της παραγωγικότητας των προσφερόμενων υπηρεσιών, η χώρα αυτή θα καταδικαστεί να φυτοζωεί ή να χρεοκοπήσει. Ακόμα χειρότερα, στον βαθμό που με αντιπαραγωγική και άκαμπτη γραφειοκρατία, λόγω πελατειακής πολιτικής μεταχείρισης, θα αντλεί εκβιαστικά καλύτερες αμοιβές εργασίας από τις αντίστοιχες του παραγωγικού τομέα της οικονομίας, τότε θα μπαίνουν τα θεμέλια ανόδου της ανεργίας και της βαθμιαίας φτωχοποίησης της κοινωνίας.

Η έξοδος από τα Μνημόνια και η νέα «μεγάλη ιδέα»

του Κωνσταντίνου Μπίτσιου  – 

Η οξύτατη κρίση που βιώνουμε από το 2010 ήταν το επιστέγασμα μιας περιόδου που έδωσε μεν στην Ελλάδα ανάπτυξη, αλλά ταυτόχρονα καλλιέργησε και εδραίωσε πολλές στρεβλώσεις και παθογένειες. Η ανάπτυξη ήταν σε μεγάλο βαθμό πλασματική. Στηρίχθηκε κυρίως στον δανεισμό και σε δημοσιονομικά ελλείμματα που τροφοδοτούσαν την κατανάλωση και μάλιστα κατά κανόνα την κατανάλωση εισαγομένων προϊόντων.

Αν τα δάνεια είχαν διοχετευθεί σε παραγωγικές επενδύσεις, αυτές θα είχαν δημιουργήσει πραγματικό πλούτο, ο οποίος θα είχε στηρίξει την υγεία και των δημόσιων οικονομικών και του τραπεζικού και του ασφαλιστικού συστήματος. Κοινώς δανειζόμασταν για να τροφοδοτήσουμε μία ευημερία, η οποία δεν είχε τις προϋποθέσεις να είναι βιώσιμη.

Η μήτρα αυτής της στρεβλής ανάπτυξης ήταν βαθιά πολιτική. Εδραζόταν στις πελατειακές σχέσεις, στην αναξιοκρατία, στην απουσία ελέγχου και στη επέκταση της διαφθοράς. Αυτά τα νοσηρά φαινόμενα διάβρωσαν αξίες και αρχές, ακύρωσαν το Κράτος Δικαίου, εμπόδισαν τις αναπτυξιακές δυνατότητες της χώρας, κράτησαν καθηλωμένη και απαξίωσαν την παραγωγική βάση της Ελλάδας.

Οι επιχειρήσεις πλήρωσαν βαρύ τίμημα, εξαιτίας της πολιτικής και της οικονομικής αβεβαιότητας, καθώς και των αναταράξεων που ακολούθησαν. Η Ελλάδα μπήκε σε ένα δύσκολο μονοπάτι προσαρμογής. Ο καθείς, μπορεί να κάνει την κριτική του, τόσο για τον γιατρό όσο και για τη θεραπεία.

Οι αντοχές και το μέλλον της βιομηχανίας τροφίμων

Πώς ξεκίνησε ο κλάδος στις αρχές του 20ού αιώνα με τρεις μεταποιητικές εταιρείες και έγινε πρώτη δύναμη στη χώρα. Τα μεγάλα ονόματα των προηγούμενων δεκαετιών, τα κρίσιμα ορόσημα και οι νέες προκλήσεις. 

Γράφει ο Αθαν. Χ. Παπανδρόπουλος

Η ελληνική βιομηχανία δεν έχει πίσω της την παράδοση της αντίστοιχης ευρωπαϊκής και η ανάπτυξή της δεν στηρίχθηκε στις ίδιες ακριβώς αρχές. Αυτός είναι και ο λόγος που τα προβλήματα της εγχώριας βιομηχανίας δεν υπήρξαν τα ίδια με τα αντίστοιχα στη βιομηχανική Ευρώπη. Υπό αυτή την έννοια, η ελληνική βιομηχανική ανάπτυξη παρουσιάζει πολλές ιδιαιτερότητες -που κάποιοι όχι μόνο δεν θέλουν να δουν αλλά επιμελώς αποκρύπτουν.

Στα 100 χρόνια ανάπτυξης της εγχώριας βιομηχανίας, πάντως, ο κλάδος των ειδών διατροφής έπαιξε σημαντικό ρόλο και σήμερα κατέχει δεσπόζουσα θέση στην ελληνική μεταποίηση. Επειδή λοιπόν εορτάζεται η Παγκόσμια Ημέρα Διατροφής, μία ιστορική αναφορά στον κλάδο θεωρούμε ότι επιβάλλεται.

Η ελληνική βιομηχανία ειδών διατροφής αρχίζει συστηματικά να αναπτύσσεται από την είσοδο της χώρας στον 20ό αιώνα και μετά. Η ανάπτυξη αυτή διαφέρει αισθητά από την αντίστοιχη ευρωπαϊκή, γεγονός που οφείλεται σε πολλούς παράγοντες, όπως η έλλειψη κεφαλαίων, η περιορισμένη βιομηχανική κουλτούρα και, βεβαίως, η αποκοπή της Ελλάδας από τη βιομηχανική επανάσταση λόγω τουρκοκρατίας.

Στο σύνολο του μεταποιητικού τομέα, ο κλάδος της διατροφής απέκτησε μεγάλο ειδικό βάρος τη δεκαετία του 1920. Μέχρι το 1918, είχαν ιδρυθεί μόνον τρεις ανώνυμες εταιρείες διατροφής, έναντι 33 στον υπόλοιπο μεταποιητικό τομέα. Στη συνέχεια, την περίοδο 1919-1923, ιδρύθηκαν τέσσερις ανώνυμες εταιρείες διατροφής, έναντι 46 στον υπόλοιπο μεταποιητικό τομέα. Συνολικά, δηλαδή, μέχρι το 1923 ιδρύθηκαν επτά ανώνυμες εταιρείες διατροφής επί συνόλου 85 ανώνυμων μεταποιητικών εταιρειών.