Το εγκόλπιο των (επιτυχημένων) πολιτικών

Νέα Πολιτική

του Γιάννη Μαρίνου

Επίκαιρο ανθολόγιο από τα «διδάγματα» του αδίστακτου, αλλά ιδιαίτερα επιτυχημένου καρδινάλιου Μαζαρίνου

Υποκρίνου, Απόκρυπτε, Μην εμπιστεύεσαι κανέναν, Μίλα καλά για όλους και Να προνοείς πριν ενεργήσεις. Αυτά τα πέντε διδάγματα από την ζωή προέκρινε ο καρδινάλιος Μαζαρίνος από την πολυετή θητεία του ως πρωθυπουργός του βασιλέως Λουδοβίκου ΙΔ΄, προκειμένου να κυβερνά ακινδύνως και επιτυχώς ένας πολιτικός ηγέτης. Ελάχιστα γνωστός, όπως ο εξ ίσου επιτυχημένος καρδινάλιος Ρισελιέ, την αντιπαθητική εκδοχή του οποίου γνωρίζει όλος ο κόσμος από το πολυδιαβασμένο μυθιστόρημα του Αλέξανδρου Δουμά «Οι τρεις Σωματοφύλακες», ο διάδοχός του καρδινάλιος Μαζαρίνος πέτυχε να κατακτήσει την εξουσία και κυρίως να την διατηρήσει σταθερά έως και τον πρόωρο θάνατό του (σε ηλικία 59 μόλις ετών). Εκφράζοντας στην πράξη μια σειρά διδαγμάτων από την ζωή, που μπορεί να ξενίζουν, να ενοχλούν ή ακόμα και να εξοργίζουν, αλλά αποδείχθηκαν εξαιρετικά αποτελεσματικά για το ζητούμενο από τον κάθε πολιτικό, δηλαδή όχι μόνο πώς να κατακτήσει την εξουσία, αλλά και πώς εν συνεχεία να την διατηρήσει δια βίου.

Για την κατάκτηση της εξουσίας παραμένει στην αιωνιότητα ευαγγέλιο ο διαβόητος Ηγεμόνας του Μακιαβέλι, που υπήρξε και παραμένει η σύνοψη και το σύμβολο του πολιτικού αμοραλισμού. Για το πώς να την διατηρήσεις φαίνεται ότι είναι αποτελεσματικώτερη η συνταγή του «Εγκολπίου των πολιτικών» του καρδινάλιου Ιούλιου Μαζαρίνου (1602-1661), στο οποίο την συμπύκνωσε χωρίς τις ηθικές αναστολές τις οποίες επέβαλλε ο ιερατικός τίτλος τον οποίον έφερε. Καθώς το εν λόγω πόνημα είναι ελάχιστα γνωστό (μολονότι έχει εκδοθεί και στα Ελληνικά από τον Αντώνη Λιβάνη το 1994, με εκτενή πρόλογο του Μάριου Πλωρίτη, αλλά έχει εξαντληθεί), σκέφθηκα ότι θα ήταν ιδιαίτερα επίκαιρο, λόγω εκλογών, να αναφερθώ σε μερικά από τα πιο αξιοπρόσεκτα διδάγματά του, των οποίων η σατανική σοφία αποδεικνύεται και από την ευδόκιμη μακρόχρονη σταδιοδρομία των πιο πολλών γνωστών πολιτικών μας. Όπως παρατηρεί ο Πλωρίτης, το Εγκόλπιο αυτό έχει όχι μόνον ιστορικό αλλά και πρακτικό ενδιαφέρον, αφού πολλές από τις συνταγές του εξακολουθούν να εφαρμόζονται από πολλούς, είτε ομολογημένα, είτε ανομολόγητα, είτε συνειδητά, είτε ασυνείδητα.

Η χρησιμότητα των συνταγών αυτών θεωρώ ότι είναι ακόμα μεγαλύτερη για εκείνους που αναθέτουν την εξουσία στους πολιτικούς, δηλαδή τους ψηφοφόρους. Καθώς η γνώση τους μπορεί να επιτρέψει σ΄αυτούς να ξεχωρίσουν την δολιότητα των υποψήφιων εξουσιαστών μας, που κρύβεται πίσω από την πιστή εφαρμογή των συνταγών του Μαζαρίνου, όπως άλλωστε και του Μακιαβέλι.

Οι αρχαίοι (στωικοί) έλεγαν: Απέχου (από τα πάθη) και ανέχου (τις κακοπάθειες). Ο Μαζαρίνος λέει: Υπόκρινε και απόκρυβε. Φιλοσοφία όθεν του Εγκολπίου –σχολιάζει ο Πλωρίτης- είναι να μην έχεις άλλη φιλοσοφία παρά την φιλαρχία, ηθική των νόμων να μην έχεις άλλη παρά τον αμοραλισμό, λογική να μην έχεις άλλη παρά τον λόγο της δύναμης. Μοναδικό «καλό» αποτελεί ό,τι είναι καλό για την εξουσία, φτάνει βέβαια η εξουσία να γίνει δική σου και δική σου να μείνει και το δικό σου όφελος νάχει μόνη της έγνοια. Για να το επιτύχεις αυτό, πρέπει να ελέγχεις απόλυτα την πολιτική κατάσταση, αλλά και για να ελέγχεις την πολιτική πρέπει να ελέγχεις τους άλλους. Και για να ελέγχεις τους άλλους πρέπει να ελέγχεις πρώτα και κύρια τον εαυτό σου, αποκρυπτογραφεί ο Πλωρίτης.

Ιδού μερικές κατά γράμμα συνταγές επιτυχίας από τον καρδινάλιο Μαζαρίνο:

Μάθε να επιβλέπεις άγρυπνα όλες σου τις πράξεις και μην χαλαρώνεις ποτέ αυτήν την επαγρύπνηση.

Πρέπει ειδικώτερα να ορίζεις και καθορίζεις κάθε σου κίνηση, στάση, έκφραση, την συμπεριφορά σου, τις χειρονομίες σου, το περπάτημά σου, τα αστεία σου, το φαί, τον ύπνο, το ντύσιμό σου, τα λόγια σου, τις σιωπές σου, τα προφορικά σου και τα γραπτά σου.

Μην εμπιστεύεσαι ποτέ μυστικά σου σε κανέναν, γιατί δεν υπάρχει κανένας που να μην μπορεί κάποια φορά να γίνει εχθρός σου.

Φρόντιζε να μην ξέρει κανένας την γνώμη σου για οποιαδήποτε υπόθεση, ούτε την έκταση των πληροφοριών σου, ούτε με τί ασχολείσαι, ούτε τί φοβάσαι.

Κρύβε το θυμό σου. Μία και μόνη έκρηξη οργής μπορεί να ζημιώσει την φήμη σου τόσο, που όλες οι αρετές σου δεν θα μπορούν να την εξωραΐσουν.

Πρέπει να έχεις πληροφορίες για όλους, να μην εμπιστεύεσαι τα μυστικά σου σε κανέναν, αλλά να κατασκοπεύεις τα μυστικά των άλλων.

Η αρρώστια, το μεθύσι, τα συμπόσια, τα αστεία, τα τυχερά παιχνίδια και τα ταξίδια, όλες οι περιπέτειες όπου η ψυχή χαλαρώνει και ανοίγεται -όπου τα θηρία αφήνουν να παρασυρθούν έξω από το λαγούμι τους-, είναι ευκαιρίες για να μαζέψεις πληροφορίες. Και ο πόνος των άλλων επίσης, προ πάντων όταν αιτία είναι μια αδικία.

(Και μερικές ιδιαίτερα χρήσιμες συνταγές λόγω πρόσφατων εκλογών):

Η κολακεία, η προθυμία, η αφοσίωση, είναι δοκιμασμένα μέσα για να υψωθείς σε ιδανικό υπηρέτη του «Κυρίου» ώσπου να γίνεις κύριος του «Κυρίου».

Μίλα με ύφος απόλυτης ειλικρίνειας, λέγε πως οι λέξεις σου έρχονται αυθόρμητα, από την καρδιά, και πως δεν σκέφτεσαι παρά το γενικό καλό.

Κάνε τον φίλο σε όλους, συζήτα με όλους, ακόμα και με εκείνους που μισείς –θα σου μάθουν πώς να είσαι επιφυλακτικός.

Δίνε δώρα και ιδιαίτερα αν δεν σου κοστίζουν τίποτα, π.χ. προνόμια ή θέσεις (αργομισθίες όπως θα λέγαμε σήμερα). Δίνε υποσχέσεις. Η υπόσχεση είναι ένας τρόπος να μην δίνεις και να πληρώνεις τους ανθρώπους με ωραία λόγια (χορτάσαμε κατά την προεκλογική περίοδο).

Αν θες να έχεις την εύνοια του λαού τάζε υλικά οφέλη, γιατί αυτά τον συγκινούν, όχι οι τιμές και οι δόξες. Να είσαι πάντα ο συνήγορος των αρετών του λαού και να μην αντιστέκεσαι σε ό,τι του αρέσει.

Ασκήσου να παίζεις τα αισθήματα που χρειάζεσαι, ώσπου να εμποτισθείς με αυτά. Μην αποκαλύπτεις σε κανέναν τα πραγματικά σου αισθήματα, αλλά παίζε τον ειλικρινή. Φτιασίδωσε την καρδιά σου όσο και το πρόσωπό σου, τους τόνους της φωνής σου όσο και τις λέξεις σου.

Πρόσεχε, ίσως αυτήν την στιγμή κάποιος σε κοιτάει ή σε ακούει κι εσύ δεν τον βλέπεις.

Και η κατακλείδα από την σταχυολόγηση των διδαγμάτων του Μαζαρίνου:

Πρέπει να γνωρίσεις το κακό για να μπορέσεις να το εμποδίσεις.

Αυτή η τελευταία υπόδειξη υπήρξε το κύριο κίνητρο για να σας παρουσιάσουμε αυτά τα εν πολλοίς πονηρά ή ανήθικα διδάγματα από το «Εγκόλπιο των Πολιτικών». Αν δεν γνωρίζουμε το κακό, πώς θα μπορέσουμε να το εμποδίσουμε; Ιδιαίτερα αυτήν την κρίσιμη για τον τόπο μας περίοδο, όπου τα πάντα παίζονται και η αναμέτρηση του κακού με το καλό δεν έχει όρια, και όπου θα πρέπει να ξεχωρίσεις ποιο είναι το χειρότερο κακό.

*

Αξίζει για την ιστορία να επισημανθεί ότι ο Μακιαβέλι με τον Ηγεμόνα του δεν κατάφερε να επιτύχει τα αξιώματα τα οποία προσδοκούσε, ούτε υπήρξε ιδιαίτερα χρήσιμος για τους άρχοντες Μεδίκους της Φλωρεντίας, τους οποίους υπηρετούσε. Ο πιο επιτυχημένος μαθητής του υπήρξε ο Καίσαρ Βοργίας, ο γιός του διαβόητου Πάπα Αλεξάνδρου Βοργία, ο οποίος όντως ανεδείχθη σε ουσιαστικό ηγεμόνα της Ρώμης και του Βατικανού.

Αντίθετα, ο χαμηλών τόνων, κρυψίνους και πανευφυής Μαζαρίνος, όχι μόνον αναδείχθηκε σε ηγεμόνα της Γαλλίας καθώς έγινε πρωθυπουργός όταν ο βασιλιάς Λουδοβίκος ΙΔ’ ήταν μόλις 4 ετών, αλλά και δίδαξε τον νεαρό βασιλιά πώς να κυβερνά και έμεινε μέχρι τον θάνατό του ο αδιαμφισβήτητος κύριος της Γαλλίας και της πολιτικής της. Αντιμετώπισε επιτυχώς την εξέγερση των φεουδαρχών που τροφοδότησαν επί επτά χρόνια την περίφημη Στάση της Σφενδόνης. Διατήρησε την εξουσία χωρίς να καταφύγει στην βία, ούτε στην επανάσταση, όπως επισημαίνει η βιογράφος του Φλοράνς Ντυπόν, και παρέδωσε στον ενηλικιωθέντα βασιλιά Λουδοβίκο ΙΔ’ τόσο ισχυρή και συγκεντρωμένη εξουσία, ώστε καθοδηγούμενος από τον ευφυή καρδινάλιο-πρωθυπουργό να αναδειχθεί στον βασιλιά Ήλιο, όπως τον χαρακτήρισε η Ιστορία, δηλαδή τον αναμφισβήτητο πλανητάρχη της εποχής του.

Αν οι σύγχρονοι ηγεμόνες του κόσμου (και της Ελλάδας) μελετούσαν το Εγκόλπιο του Μαζαρίνου και επέλεγαν να ξεχωρίσουν τα χρήσιμα διδάγματά του από τα ανήθικα και επιβλαβή, θα μπορούσαν να είναι επιτυχημένοι για τον εαυτό τους, αλλά και για τους λαούς που κυβερνούν. Παραμένει δυστυχώς το ερώτημα αν τα πρώτα μπορούν να επικρατήσουν και να κυριαρχήσουν χωρίς τα δεύτερα. Απάντηση δεν δίνει ούτε το Εγκόλπιο του Μαζαρίνου, ούτε η παγκόσμια Ιστορία, ούτε φυσικά ο συντάκτης της παρούσας ανθολογίας.