Στρατηγικά τεκτονικές ζώνες ανατολικά του Αιγαίου

του Παναγιώτη Ήφαιστου

Τελευταία πολλές θέσεις για τον ρόλο της Ελλάδας στην περιφέρειά μας και την υψηλή δήθεν στρατηγική της Ελλάδας θυμίζουν έντονα τις φωνασκίες της δεκαετίας του 1990 όταν πολλοί εκτέθηκαν προβλέποντας ένα ανθόσπαρτο μεταψυχροπολεμικό πλανήτη. Όχι μόνο συχνά υποδηλώνεται άγνοια για τις στρατηγικές εξελίξεις αλλά και παραβλέπονται οι κατευνασμοί στα Βαλκάνια, η παράλειψη άσκησης των δικαιωμάτων του ελληνικού κράτους που απορρέουν από τις πρόνοιες του διεθνούς δικαίου της θάλασσας και η εγκατάλειψη της Κυπριακής Δημοκρατίας εν μέσω πλέον εμπράγματων ενεργειών του ολοένα και πιο απειλητικού και αναθεωρητικού τουρκικού κράτους.

Στην πραγματικότητα, εν μέσω στρατηγικής ανυπαρξίας και ολοένα μεγαλύτερης συρρίκνωσης των συντελεστών ισχύος οι κίνδυνοι για το ελληνικό κράτος και τον Ελληνισμό της Κύπρου αυξάνονται. Αυτό γιατί όσο προχωρούμε βαθύτερα στον πολυπολικό 21ο αιώνα μέσα στην θυελλώδη δίνη της διεθνούς πολιτικής αναμενόμενα και αναπόδραστα συναντώνται και συμπλέκονται ολοένα περισσότερα αίτια αστάθειας.

Οι μεγάλες ανακατανομές ισχύος που προκάλεσε η πτώση της Σοβιετικής Ένωσης προκάλεσαν κενά ισχύος και συγκρούσεις επαναπροσδιορισμού των πλανητικών και περιφερειακών ισορροπιών. Επιπλέον, ο υπερβολικός και εν πολλοίς ανορθολογικός μεταψυχροπολεμικός επεμβατισμός στη Μέση και Μείζονα Ανατολή που οδήγησε στην άναρχη κατεδάφιση πολλών κρατών –και αυτό παρ’ ολίγο να συμπεριελάμβανε και την Αίγυπτο– έπληξε τον αναγκαίο και μη εξαιρετέο πολιτικό και στρατηγικό ορθολογισμό ο οποίος, ακριβώς, απορρέει από το οργανωμένο και συγκροτημένο κράτος.

Καλώς ήλθατε στον «μετα-δυτικό» κόσμο

iskra

του Pierre Haski

Πώς να ονομάσουμε ​την εποχή μας; Μετά το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, έχουμε γνωρίσει τον «Ψυχρό Πόλεμο», τη «μεταψυχροπολεμική εποχή» και στη συνέχεια τον «μονοπολικό κόσμο», την «αμερικανική υπερδύναμη». Και τώρα;

Οι αναλυτές διστάζουν ανάμεσα στο «τέλος του Ψυχρού Πολέμου» και την ανάδυση ενός «πολυπολικού κόσμου» που σύντομα θα είναι διπολικός (ΗΠΑ-Κίνα). Η πιο σωστή έκφραση όμως θα ήταν αναμφίβολα ο «μετα-δυτικός κόσμος». Γιατί αν υπάρχει ένα θεμελιώδες δεδομένο αυτής της ιστορικής περιόδου, είναι το τέλος του μονοπωλίου της δυτικής εξουσίας. Δεν έγινε από τη μια μέρα στην άλλη και δεν το συνειδητοποιήσαμε παρά σταδιακά.

Η χρηματοπιστωτική κρίση του 2008 οδήγησε έτσι στην G20, καθώς από την αρχή αυτής της δεκαετίας δεν ήταν πια δυνατόν να αγνοηθούν οι «αναδυόμενες» χώρες, οι περίφημες Brics (Βραζιλία, Ρωσία, Ινδία, Κίνα, Νότια Αφρική), για τις οποίες η τράπεζα Goldman Sachs ανέφερε ότι είναι οι χώρες με την ισχυρότερη ανάπτυξη στον νέο αιώνα. Επρόκειτο όμως ακόμη για την οικονομία, όχι για την πολιτική διακυβέρνηση.

25 Δεκεμβρίου 1991, το τέλος της Σοβιετικής Ένωσης, όχι της ιστορίας…

Νέα Πολιτική

του Χρήστου Ζιώγα*

Τα Χριστούγεννα του 1991 συντελέστηκε το τελευταίο κοσμοϊστορικό γεγονός  του, ούτως ή άλλως, σημαντικού 20^ου αιώνα. Τα 24 έτη που έχουν μεσολαβήσει από την πτώση της κραταιής Σοβιετικής Ένωσης αποτελούν μια επαρκή περίοδο για να τοποθετηθούμε βάσιμα επί ορισμένων ζητημάτων.

Η πολιτική του Μιχαήλ Γκορμπατσώφ αποσκοπούσε πέραν από  τις αναγκαίες μεταρρυθμίσεις στο εσωτερικό της χώρας και στην άμβλυνση της αμερικανοσοβιετικής αντιπαράθεσης. Εν τέλει, το όλο εγχείρημα απελευθέρωσε εθνικές και κοινωνικές δυνάμεις που οδήγησαν στη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης και την ανάδειξη 15 διάδοχων κρατών. Η κατάρρευση του σοβιετικού κράτους δεν αποτέλεσε μια τυπική, με ιστορικούς όρους, στρατιωτική ήττα μιας χώρας που προσαρμόστηκε στα τετελεσμένα της ισχύος ούτε καν μια διπλωματική αναδίπλωση βάσει των νέων συσχετισμών, αν και στην πρώτη φάση ομοίαζε με μια τέτοια κατάσταση. Η παύση της ΕΣΣΔ σήμαινε και το τέλος της κομμουνιστικής κοσμοθεωρίας, η οποία επιδίωκε για περισσότερα από 70 έτη να αναμορφώσει την κοινωνία και το άτομο, καθορίζοντας ανεπίστρεπτα την πορεία της ανθρώπινής ιστορίας. 

Το συγκεκριμένο γεγονός διαφοροποίησε τη δομή ισχύος του διεθνούς συστήματος από διπολική, ως έκφανση του ανταγωνισμού ΗΠΑ–ΕΣΣΔ, σε μονοπολική εφ’ όσον οι Ηνωμένες Πολιτείες αποτελέσαν το μοναδικό κράτος που δύνατο να ασκήσει εξωτερική πολιτική πλανητικών διαστάσεων, ικανότητα που διατηρεί μέχρι και σήμερα. Η νέα κατάσταση πραγμάτων δεν σήμαινε όμως μεταβολή της φύσης του διεθνούς συστήματος η οποία παραμένει κρατοκεντρική. Χώρες όπως η Κίνα, η Ιαπωνία, η Ρωσσία, η Ινδία κι άλλες σε μικρότερο βαθμό βελτιώνουν διαρκώς τις παραμέτρους των συντελεστών ισχύος τους, και παρουσιάζουν μια ποικιλία χαρακτηριστικών συνεργασίας και αντιπαράθεσης τόσο στις  μεταξύ τους σχέσεις όσο και με τις ΗΠΑ. Ένα τέταρτο του αιώνα μετά το τέλος του ψυχρού πολέμου, το διεθνές σύστημα βρίσκεται σε μεταβατική φάση όσον αφορά τις σχέσεις μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων οι οποίες τείνουν προς μια πιο ισόρροπη αποτύπωση, όπου οι ΗΠΑ θα παραμείνουν και στο ορατό μέλλον ως primus inter pares.

Ο Ψυχρός Πόλεμος συνεχίζεται…

Το Ποντίκι

του Ξενοφώντος Μπρουντζάκη

 Ένα ακόμα ελληνικό παράδοξο

Η μεταπολεμική περίοδος και, κυρίως, οι μετεμφυλιακές εξελίξεις στη χώρα μας αποτελούν ίσως την πιο δυσεπίλυτη ιστορική περίοδο της σύγχρονης Ελλάδας, για αρκετούς λόγους. Κυρίως, θα λέγαμε, διότι κυριαρχούν ακόμα οι βιωματικές εντυπώσεις, πράγμα που σημαίνει ότι κυριαρχεί ο έντονος συναισθηματισμός στην επιστημονική ιστορική εποπτεία. Επίσης, μέσα από μια σειρά ελληνικών ιδιαιτεροτήτων και στερεότυπων, κυριάρχησε στην ιστορική εντύπωση η πολιτική χρήση και εκμετάλλευση της ιστορίας, πράγμα που δυσχεραίνει ιδιαίτερα την πρόσληψή της. Μια σειρά επικολυρικών, στην πλειονότητά τους, μύθων σχετικών με την Κατοχή και τον Εμφύλιο κατακλύζουν το σύγχρονο θυμικό μας, το παρόν μας, μέχρι που ανακαλύψαμε έκπληκτοι το 2011 από ομάδες αλλοφρόνων διαδηλωτών – αλλά με πιστοποιημένη ιστορική συνείδηση – ότι «η χούντα δεν τελείωσε το ’73!» (και προφανώς και δεν έπεσε το 1973, αλλά στις 23 Ιουλίου του 1974 για την ακρίβεια)…

Πράγματι, αν συλλογιστεί κανείς τι ακούγεται σχετικά με την Κατοχή και τον Εμφύλιο, δύσκολα μπορεί να πιστέψει ότι περάσαμε από την εποχή των μύθων στην ιστορική περίοδο. Υπαινιχθήκαμε ότι η πολιτική εκμετάλλευση του Εμφυλίου στη χώρα μας ξεπέρασε κάθε όριο. Αυτός ο ιστορικός παραλογισμός δημιούργησε έναν εκτεταμένο κοινωνικό παραλογισμό που έφτασε στα χρόνια της μνημονιακής περιόδου σε παροξυσμικές εκφράσεις. Στις διάφορες πλατείες, σεληνιασμένοι διαδηλωτές απαιτούσαν από τους «ναζιστές» εταίρους μας όχι μόνο να μας χαρίσουν τα δανεικά αλλά και να μας δανείσουν εκ νέου! Ωστόσο, η βαθειά σχιζοφρένεια εδράζεται στο ότι δεν είχαν πρόβλημα να λάβουμε μερικά ακόμα δισ. «ναζιστικών» χρημάτων…

Οι ψυχροπολεμικές δεκαετίες 1950 – 1960

Το Ποντίκι

Η σχέση της Ελλάδας με τις βαλκανικές χώρες 

Μέρος Β΄

 

του Ξενοφώντος Μπρουντζάκη

Η έλλειψη κοινών συνόρων με τη Ρουμανία υπήρξε ο κυριότερος λόγος των καλών σχέσεων μεταξύ των δυο χωρών, πράγμα που δεν διαταράχτηκε από το γεγονός ότι η Ρουμανία βρισκόταν υπό τον απόλυτο έλεγχο της ΕΣΣΔ και στο έδαφος της εγκαταστάθηκαν χιλιάδες Έλληνες πολιτικοί πρόσφυγες. Μετά τον θάνατο του δικτάτορα Στάλιν, οι σχέσεις των δυο χωρών βελτιώθηκαν ακόμα περισσότερο. Στην ουσία, ωστόσο, οι δυο χώρες δεν είχαν να λύσουν δύσκολα προβλήματα.

 

Η ελληνορουμανική φιλία

Το 1954 υπέγραψαν μια διμερή εμπορική συμφωνία και αμέσως μετά άρχισαν εντατικές συζητήσεις σχετικά με τους Έλληνες πολίτες που εκδιώχτηκαν από τη Ρουμανία στη διάρκεια του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου. Το 1956 έφτασε στην Αθήνα και ο πρώτος πρέσβης της Ρουμανίας. Στη συνέχεια το Βουκουρέστι, εκμεταλλευόμενο το αντιαμερικανικό κλίμα που επικρατούσε τότε στην ελληνική κοινωνία λόγω του Κυπριακού, έκανε μια προσπάθεια να εμπλέξει την Αθήνα σε διαπραγματεύσεις για την αποπυρηνικοποίηση των Βαλκανίων. Το 1960 οι δυο χώρες συνδέονται αεροπορικά. Ταυτόχρονα, στο κλίμα καλών σχέσεων γίνεται μια προσπάθεια για συνεργασία των δυο χωρών στον τομέα της εξόρυξης πετρελαίου, η οποία τελικά δεν στέφθηκε από επιτυχία. Ωστόσο, στη συνέχεια, οι οικονομικές σχέσεις των δυο χωρών αναπτύχθηκαν εντυπωσιακά. Ανάμεσα στις συμφωνίες ήταν και η καταβολή αποζημιώσεως από τη Ρουμανία 3,5 εκατομμυρίων δολαρίων για τις περιουσίες των Ελλήνων πολιτών που είχαν εθνικοποιηθεί, κλείνοντας οριστικά αυτήν την εκκρεμότητα.

 

Οι ψυχροπολεμικές δεκαετίες 1950 – 1960 - Η σχέση της Ελλάδας με τις βαλκανικές χώρες - Μέρος Α΄

Το Ποντίκι

του Ξενοφώντος Μπρουντζάκη

Στη διάρκεια της δεκαετίας του ’40, η Ελλάδα βρέθηκε αντιμέτωπη με τη γερμανική κατοχή και τον εμφύλιο σπαραγμό που ακολούθησε. Από τη μια καταστράφηκε ολοσχερώς το μεγαλύτερο μέρος των υποδομών της χώρας κι από την άλλη ο εθνικός διχασμός σημάδεψε ανεξίτηλα το μέλλον της. Αυτή ήταν συνοπτικά η τραγική εσωτερική πραγματικότητα την οποία η Ελλάδα της δεκαετίας του ’50 κλήθηκε να αντιμετωπίσει.

Από την άλλη, στο εξωτερικό είχε δημιουργηθεί μια νέα τάξη πραγμάτων, με νέες συνθήκες, απέναντι στις οποίες η χώρα καλείτο να τοποθετηθεί: να αναπροσαρμόσει τη διπλωματική της πολιτική εκεί που χρειαζόταν και να αναζητήσει συμμαχίες στις διεθνείς σχέσεις της. Μετά τη λήξη του Εμφυλίου η Ελλάδα ήταν η μόνη χώρα της Βαλκανικής (με μόνη εξαίρεση το κομμάτι της ευρωπαϊκής Τουρκίας) στην οποία δεν είχε επιβληθεί κομουνιστικό καθεστώς. Αυτό και μόνο την καθιστούσε πολύτιμο σύμμαχο της Δύσης, μιας και στα βόρεια σύνορά της τα κομμουνιστικά καθεστώτα της Αλβανίας, της Γιουγκοσλαβίας, της Βουλγαρίας και της Ρουμανίας βρίσκονταν υπό την επιρροή και τον έλεγχο της Μόσχας. Στα Βαλκάνια, λοιπόν, η Ελλάδα αποτελούσε τη μοναδική χώρα - εκπρόσωπο του δυτικού κόσμου. Καθοριστικό ρόλο έπαιξε, όπως είδαμε και στο προηγούμενο σημείωμά μας, η ένταξή της στο ΝΑΤΟ το 1952.

Ο υπαρκτός από βορράν κίνδυνος

Η Ευρώπη του μύθου και της αλήθειας

iskra

του Πέτρου Μηλιαράκη* 

ΟΝΤΑΣ σε θερινές διακοπές και αποφορτισμένος ήδη από την κόπωση της εργασίας μου, στο πλαίσιο αναστοχασμού καταγράφεται το παρόν κείμενο. Αντικείμενο σύντομης αναφοράς είναι ακριβώς η Ευρώπη του μύθου και της αλήθειας. Ας καταγραφούν λοιπόν τα εξής:

Ο μύθος

Η Ευρώπη είναι υπόθεση ελληνική. Η Ευρώπη ήταν μια γυναίκα πολύ όμορφη. Ήταν η κόρη του Αγήνορα και της Τηλεφάσας. Για την ομορφιά της δε, την ερωτεύτηκε ο Δίας και την άρπαξε με τη μορφή ταύρου. Ο Δίας, προκειμένου να υφαρπάσει την Ευρώπη μεταμορφώθηκε σε ένα λευκό εύσωμο και δυνατό ταύρο. Την πλησίασε, εκείνη γοητεύθηκε και αποφάσισε να ιππεύσει επί του ταύρου. Τότε όμως ο ταύρος ανέπτυξε αστραπιαία ταχύτητα και διασχίζοντας τις θάλασσες συνοδευόμενος από Τρίτωνες και Νειριήδες έφθασε στην Κρήτη. Με τον ερχομό του όμως στην Κρήτη, ο Δίας επανήλθε στην κανονική του μορφή. Έτσι πήρε την Ευρώπη από το χέρι και την ανέβασε στο Δικταίο Άνδρο. Ωστόσο, το Δικταίο Άνδρο που έχει βάθος 1025 μέτρα και βρίσκεται στο όρος Δίχτη, είναι ο τόπος, όπου (σύμφωνα και πάλι με τη μυθολογία), γεννήθηκε ο Δίας, ο Θεός των Θεών. Εκεί δε κατέφυγε η Ρέα για να τον γεννήσει. Έτσι, η Ευρώπη επανήλθε στο μέρος όπου γεννήθηκε ο Δίας. Η σχέση του Δία με την Ευρώπη και ο έρωτάς τους, ήταν καρποφόρος. Από τη σχέση τους αυτή προέκυψε ο Μίνωας, ο Ραδάμανθυς και ο Σαρπηδόνας… Ας εγκαταλείψουμε όμως τη μυθολογία και ας έρθουμε στην πραγματικότητα.

Η ακροδεξιά ανάγνωση της ιστορίας και ο νέος Ψυχρός Πόλεμος

του Γιώργου Λυκοκάπη 

Πριν δύο χρόνια, τον Αύγουστο του 2016 απεβίωσε ένας από τους πιο αμφιλεγόμενους ιστορικούς της Γερμανίας, ο Ερνστ Νόλτε, ο θεωρούμενος «πρύτανης» της αναθεωρητικής σχολής. Το πλούσιο συγγραφικό του έργο περιλαμβάνει μελέτες για τον φασισμό και ευρύτερα για την περίοδο του Μεσοπολέμου.

Το 1987 ο γερμανικός Τύπος δημοσίευσε ένα άρθρο του που προκάλεσε έντονες αντιδράσεις. Συγκρίνεται με τον σάλο που είχε προκαλέσει στη Γαλλία ο Ροζέ Γκαροντύ με το βιβλίο του «Θεμελιώδεις μύθοι της ισραηλινής πολιτικής». Ο Νόλτε δεν περιορίστηκε στην ταύτιση του ναζισμού με τον κομμουνισμό. Υποστήριξε πως ο εθνικοσοσιαλισμός ήταν μία αντίδραση στην «υπαρξιακή απειλή» της επανάστασης των μπολσεβίκων στη Ρωσία. Κατά τον Γερμανό ιστορικό δεν θα υπήρχε το Άουσβιτς, αν δεν είχαν προηγηθεί τα σταλινικά γκουλάγκ.

Εκείνη την περίοδο, στη Γερμανία ξεκίνησε η «μάχη των ιστορικών» με αφορμή το αιρετικό κείμενο του Νόλτε. Γερμανοί ιστορικοί και φιλόσοφοι, όπως ο Χάμπερμας, με μία σειρά δημοσιεύσεων αντέκρουσαν τις θέσεις του. Τον κατηγόρησαν ότι υποβάθμιζε τη φρίκη του Ολοκαυτώματος και ότι σχετικοποιούσε τα ναζιστικά εγκλήματα, συγκρίνοντάς τα με π.χ. με τον λιμό που προκάλεσε ο Στάλιν στην Ουκρανία.

Πολλά κόμματα της ευρωπαϊκής Ακροδεξιάς εμπνεύστηκαν από τη θεωρία του Νόλτε. Οι αρχηγοί τους συγκρίνουν την εξόντωση των Εβραίων με τα θύματα των σταλινικών εκκαθαρίσεων, ή ακόμα και με τους νεκρούς που προκάλεσε ο βομβαρδισμός της Δρέσδης από την αεροπορία των Συμμάχων. Σύμφωνα με αυτούς δόθηκε υπερβολική δημοσιότητα στο Ολοκαύτωμα, καθώς όλες οι πλευρές ήταν υπεύθυνες για εγκλήματα πολέμου κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Το Άουσβιτς και το Νταχάου ήταν «μία λεπτομέρεια της ιστορίας», όπως είχε δηλώσει σε συνέντευξη του ο Ζαν Μαρίν Λεπέν.

Ψυχρός πόλεμος στο χρώμα του χρήματος

του Βαγγέλη Σαρακινού

Δασμούς στις εισαγωγές προϊόντων αξίας 34 δισεκ. δολαρίων επέβαλαν εκατέρωθεν οι ΗΠΑ και η Κίνα, με το Πεκίνο να κατηγορεί την Ουάσινγκτον ότι ξεκίνησε τον «μεγαλύτερο εμπορικό πόλεμο» που υπήρξε ποτέ. Μουδιασμένη παρακολουθεί τις εξελίξεις η ΕΕ, ενώ την ίδια ώρα η Μόσχα απαντά δυναμικά.

Ο Αμερικανός πρόεδρος, από τις αρχές του 2018 εξαπέλυσε έναν εμπορικό πόλεμο, επιβάλλοντας δασμούς σε καναδικά, ευρωπαϊκά και κινεζικά προϊόντα, κυρίως χάλυβα και αλουμινίου, με την αιτιολογία ότι  υπάρχει μεγάλη ανισορροπία στο διεθνές εμπόριο, που αποβαίνει τελικά σε βάρος των ΗΠΑ. Βλέποντας όμως το ιδιαίτερα αρνητικό ισοζύγιο με το Πεκίνο, προχώρησε στην επιβολή πρόσθετων δασμών 25% σε κινεζικά προϊόντα αξίας 34 δισεκ. δολαρίων, οι οποίοι ενεργοποιήθηκαν το πρωί της Παρασκευής.

Λίγες ώρες μάλιστα πριν την εκπνοή της προθεσμίας, ο Αμερικανός πρόεδρος ανέβασε και άλλο την ένταση, προειδοποιώντας το Πεκίνο ότι οι ΗΠΑ μπορεί τελικά να στοχοποιήσουν κινεζικά προϊόντα που θα υπερβαίνουν σε αξία τα 500 δισεκ. δολάρια ή θα αγγίζουν σχεδόν το συνολικό ποσό των αμερικανικών εισαγωγών από την Κίνα κατά την διάρκεια του 2017.

Γερμανία-Ρωσία: το φάσμα του νέου Ψυχρού Πολέμου

του Κώστα Μελά

Η Γερμανία γνωρίζει ότι δεν μπορεί να αποξενωθεί από τη Ρωσία. Οι Γερμανοί πιστεύουν πως η Ρωσία μπορεί να δώσει απαντήσεις σε κάποια από τα προβλήματα της χώρας τους. Μπορεί με τρόπο αξιόπιστο να τους τροφοδοτεί με σχετικά φθηνή ενέργεια. Επίσης, είναι μια δυνητική αγορά για τις εξαγωγές τους που αναζητούν εναλλακτικές λύσεις στις στάσιμες αγορές της ΕΕ.

Σχέση μεταξύ Γερμανίας και Ρωσίας υφίσταται μεν, αλλά είναι, στην καλύτερη περίπτωση, ατελής και δύσκολη όπως δήλωσε και ο νέος υπουργός Εξωτερικών της Γερμανίας Χάικο Μάας. Υπό την ηγεσία του Πούτιν, η Μόσχα ξεκίνησε πολιτική και οικονομική διείσδυση σε χώρες των Βαλκανίων, αλλά και τις Κεντρικής Ευρώπης, στις οποίες υπάρχει παραδοσιακά ρωσική επιρροή. Επίσης βελτιώνει συνεχώς την αμυντική της ισχύ και παρεμβαίνει όλο και περισσότερο σε περιφερειακά προβλήματα.

Αυτό αντιτίθεται στους στρατηγικούς στόχους της Γερμανίας. Η βασική επιτακτική ανάγκη του Βερολίνου είναι η διατήρηση της οικονομικής του ισχύος, η οποία εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις εξαγωγές, και η οποία χρειάζεται να μεταφρασθεί σε γεωπολιτική ισχύ.

Προκειμένου να επιτευχθούν αυτοί οι στόχοι μερίδα του κατεστημένου της Γερμανίας αντιλαμβάνεται ότι πρέπει να βελτιωθούν οι σχέσεις με τη Ρωσία.

Ψυχρός Πόλεμος 2.0;

Μετά τις απελάσεις δεκάδων διπλωματών και από τις δύο πλευρές, Δύση και Ρωσία μοιάζουν να ισορροπούν σε τεντωμένο σκοινί. Προετοιμαζόμαστε για έναν δεύτερο Ψυχρό Πόλεμο; Ποιος είναι ο πραγματικός λόγος της έντασης;

της Μαργαρίτας Λιβιεράτου

Οι προειδοποιήσεις έρχονται από παντού. Ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες εξέφρασε την προηγούμενη εβδομάδα την ανησυχία ότι οι ρωσοαμερικανικές σχέσεις επιδεινώνονται σε τέτοιο βαθμό που η κατάσταση είναι «παρόμοια» με τα όσα έζησε ο κόσμος στη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου.

Ο Αντόνιο Γκουτέρες κάλεσε Μόσχα και Ουάσινγκτον να αποκαταστήσουν τους διαύλους επικοινωνίας με στόχο να αποφευχθεί περαιτέρω επιδείνωση της κατάστασης.

«Στη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου υπήρχαν μηχανισμοί επικοινωνίας και ελέγχου προκειμένου να αποφευχθεί μια κλιμάκωση των επεισοδίων, να διασφαλιστεί ότι τα πράγματα δεν θα βγουν εκτός ελέγχου. Αυτοί οι μηχανισμοί δεν υπάρχουν πια», προειδοποίησε ο γενικός γραμματέας, προφανώς ανήσυχος για την κατάσταση.

          Την άποψη του Γκουτέρες φαίνεται να συμμερίζεται και ο Ρώσος πρεσβευτής στην Αυστραλία Γκριγκόρι Λογκνίνοβ ο οποίος προειδοποίησε ότι, αν η Δύση συνεχίσει αυτές «τις μεροληπτικές» επιθέσεις εναντίον της χώρας του, ο κόσμος θα εισέλθει σε μια νέα «ψυχροπολεμική κατάσταση».

          Ο Λογκνίνοβ πρόσθεσε αναφορικά με την υπόθεση της δηλητηρίασης του Ρώσου πρώην πράκτορα Σεργκεί Σκριπάλ στη Βρετανία: «Δεν έχουμε στοιχεία. Οι Βρετανοί επιμένουν να αρνούνται να δώσουν στοιχεία. Έχουν αρνηθεί να ακολουθήσουν τις διατάξεις και το πρωτόκολλο της Διεθνούς Σύμβασης για την Απαγόρευση των Χημικών Όπλων».

ΝΕΟ-ΜΑΚΑΡΘΙΣΜΟΣ: Ο ΨΥΧΡΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ ΑΠΕΙΛΕΙ ΤΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ

Του Δημήτρη Κωνσταντακόπουλου

Η απόπειρα δολοφονίας ενός Ρώσου πρώην διπλού πράκτορα και της κόρης του στη Βρετανία, με νευροπαραλυτικό αέριο, ήταν το τελευταίο από μια σειρά επεισοδίων που οδηγούν ταχύτατα σε πολύ σοβαρή επιδείνωση του όλου κλίματος στις σχέσεις Δύσης και Ρωσίας, που θυμίζει πια, όλο και περισσότερο, τις χειρότερες στιγμές του Ψυχρού Πολέμου, με τις εκατέρωθεν κατηγορίες να δίνουν και να παίρνουν, συνοδευόμενες και από αντίστοιχες στρατιωτικές κινητοποιήσεις συμβατικών και πυρηνικών δυνάμεων.

Και στις Ηνωμένες Πολιτείες η ατμόσφαιρα επιβαρύνεται και εσωτερικά πάρα πολύ, με τον θόρυβο και τις ανακρίσεις περί την εικαζόμενη ανάμειξη της Ρωσίας στις αμερικανικές προεδρικές εκλογές του 2016.

Δεν έχουμε φτάσει εκεί, αλλά το κλίμα και στις ΗΠΑ και στη Δυτική Ευρώπη αρχίζει, σε μερικές περιπτώσεις, να θυμίζει περίοδο Μακαρθισμού. Είναι χαρακτηριστικό ότι πρόσφατα κατηγορήθηκε ο ίδιος ο αρχηγός του Βρετανικού Εργατικού Κόμματος Τζέρεμι Κόρμπιν, αξιωματικής αντιπολίτευσης στη χώρα, που μάλιστα προηγείται των Τόρις στις δημοσκοπήσεις, ότι συναντήθηκε με κάποιον υποτιθέμενο σοβιετικό κατάσκοπο προ δεκαετιών.

Ένας μικρός μολυσμένος παράδεισος

Outside the Wall

Κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, οι ΗΠΑ πραγματοποίησαν δοκιμές πυρηνικών κάπου, μακριά από τα δικά τους εδάφη. Η πιο πάνω φωτογραφία δείχνει ένα παραδεισένιο νησί, που μπορεί να δείχνει ειδυλλιακό αλλά πρόκειται για το σκηνικό μιας σκοτεινής πραγματικότητας, την καταστροφική ιστορία ενός νησιού που εκλάπη από τους ανθρώπους του και βασανίστηκε από πυρηνικές δοκιμές.

 

Κρατήρας που ανοίχτηκε μετά από τις δοκιμές της βόμβας υδρογόνου των Αμερικανών

Τα θύματα των Αμερικανών

Για πάνω από 2.000 χρόνια, μια ειρηνική κοινότητα ιθαγενών ζούσε στο απομακρυσμένο παράδεισο νησάκι Ατόλη Μπικίνι, τμήμα των νησιών της Μικρονησίας στον Ειρηνικό Ωκεανό. Μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, ο στρατός των ΗΠΑ πλησίασε τους 167 νησιώτες και τους ρώτησε αν ήταν διατεθειμένοι να εγκαταλείψουν το νησί τους προσωρινά έτσι ώστε οι ΗΠΑ να αρχίσουν δοκιμές ατομικών βομβών «για το καλό της ανθρωπότητας και για το τέλος όλων των πολέμων». Όντας υπό την κατοχή από τους Ιάπωνες κατά τη διάρκεια και των δύο παγκοσμίων πολέμων, η παθητική, μη μαχητική κοινότητα πίστεψε εύκολα τους αξιόπιστους -σύμφωνα με τα λόγια τους- τελευταίους επισκέπτες τους.

1950 – 1953: ο «ξεχασμένος» πόλεμος της Κορέας (γ’ μέρος)

Νέα Πολιτική

του Στάθη Καραπάνου*

Ο πόλεμος της Κορέας αναφέρεται συχνά από τους ιστορικούς ως «ξεχασμένος» διότι, παρά τα πέντε εκατομμύρια των θυμάτων (νεκροί και τραυματίες) που φέρει ο απολογισμός του, το τέλος των συγκρούσεων δεν ανέδειξε κάποιον νικητή μεταξύ των δύο παρατάξεων –Βόρεια Κορέα και Κίνα από τη μία, Νότια Κορέα και ΗΠΑ από την άλλη. Παρά την ιστορική λήθη στην οποία βρίσκεται κατά κάποιο τρόπο βυθισμένος, ο πόλεμος της Κορέας δεν υπήρξε ένας απλός εμφύλιος ανταρτοπόλεμος, αλλά ένας συμβατικός πόλεμος κατά τη διάρκεια του οποίου χρησιμοποιήθηκε κάθε είδους, διαθέσιμος την εποχή εκείνη, πολεμικός εξοπλισμός, πλην της ατομικής βόμβας.

Επιπλέον, ο πόλεμος της Κορέας, αν και ιστορικά συμπιεσμένος μεταξύ του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου και του Πολέμου του Βιετνάμ, έθεσε σε σοβαρό κίνδυνο τις ισορροπίες του Ψυχρού Πολέμου, αφού το ενδεχόμενο ενός γενικευμένου πολέμου μεταξύ Κίνας και ΗΠΑ, το οποίο εύκολα θα πυροδοτούσε και την αναμέτρηση της Σοβιετικής Ένωσης με την Ατλαντική Συμμαχία στην Ευρώπη, φάνταζε κάθε άλλο παρά μακρινό.

Η απόφαση του Μάο να αναμετρηθεί με την τότε ισχυρότερη στρατιωτική δύναμη του πλανήτη πάρθηκε τόσο για λόγους εσωτερικής όσο και εξωτερικής πολιτικής. Από τη μία, το 1950, το Κομμουνιστικό Κόμμα της Κίνας βρισκόταν ακόμη σε φάση εδραίωσης της εξουσίας του, μετά τον κινεζικό εμφύλιο, οπότε ο πόλεμος της Κορέας συνέβαλε καταλυτικά στην νομιμοποίησή του στα μάτια του κινεζικού λαού –οι επιτυχίες κατά τη διάρκεια των συρράξεων αναδείχθηκαν συγκριτικά με την ταπείνωση που είχε υποστεί η Κίνα τον προηγούμενο αιώνα από τις δυτικές δυνάμεις και την Ιαπωνία. Από την άλλη, ο πόλεμος εναντίον των ΗΠΑ αύξησε το κύρος της Κίνας εντός της διεθνούς κομμουνιστικής κοινότητας και εξασφάλισε την στήριξη και τον στρατιωτικό ανεφοδιασμό εκ μέρους της Σοβιετικής Ένωσης.

1950 – 1953: ο «ξεχασμένος» πόλεμος της Κορέας (γ’ μέρος)

Νέα Πολιτική

του Στάθη Καραπάνου*

Ο πόλεμος της Κορέας αναφέρεται συχνά από τους ιστορικούς ως «ξεχασμένος» διότι, παρά τα πέντε εκατομμύρια των θυμάτων (νεκροί και τραυματίες) που φέρει ο απολογισμός του, το τέλος των συγκρούσεων δεν ανέδειξε κάποιον νικητή μεταξύ των δύο παρατάξεων –Βόρεια Κορέα και Κίνα από τη μία, Νότια Κορέα και ΗΠΑ από την άλλη. Παρά την ιστορική λήθη στην οποία βρίσκεται κατά κάποιο τρόπο βυθισμένος, ο πόλεμος της Κορέας δεν υπήρξε ένας απλός εμφύλιος ανταρτοπόλεμος, αλλά ένας συμβατικός πόλεμος κατά τη διάρκεια του οποίου χρησιμοποιήθηκε κάθε είδους, διαθέσιμος την εποχή εκείνη, πολεμικός εξοπλισμός, πλην της ατομικής βόμβας.

Επιπλέον, ο πόλεμος της Κορέας, αν και ιστορικά συμπιεσμένος μεταξύ του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου και του Πολέμου του Βιετνάμ, έθεσε σε σοβαρό κίνδυνο τις ισορροπίες του Ψυχρού Πολέμου, αφού το ενδεχόμενο ενός γενικευμένου πολέμου μεταξύ Κίνας και ΗΠΑ, το οποίο εύκολα θα πυροδοτούσε και την αναμέτρηση της Σοβιετικής Ένωσης με την Ατλαντική Συμμαχία στην Ευρώπη, φάνταζε κάθε άλλο παρά μακρινό.

Η απόφαση του Μάο να αναμετρηθεί με την τότε ισχυρότερη στρατιωτική δύναμη του πλανήτη πάρθηκε τόσο για λόγους εσωτερικής όσο και εξωτερικής πολιτικής. Από τη μία, το 1950, το Κομμουνιστικό Κόμμα της Κίνας βρισκόταν ακόμη σε φάση εδραίωσης της εξουσίας του, μετά τον κινεζικό εμφύλιο, οπότε ο πόλεμος της Κορέας συνέβαλε καταλυτικά στην νομιμοποίησή του στα μάτια του κινεζικού λαού –οι επιτυχίες κατά τη διάρκεια των συρράξεων αναδείχθηκαν συγκριτικά με την ταπείνωση που είχε υποστεί η Κίνα τον προηγούμενο αιώνα από τις δυτικές δυνάμεις και την Ιαπωνία. Από την άλλη, ο πόλεμος εναντίον των ΗΠΑ αύξησε το κύρος της Κίνας εντός της διεθνούς κομμουνιστικής κοινότητας και εξασφάλισε την στήριξη και τον στρατιωτικό ανεφοδιασμό εκ μέρους της Σοβιετικής Ένωσης.

1950 – 1953: ο «ξεχασμένος» πόλεμος της Κορέας (β’ μέρος)

Νέα Πολιτική

του Στάθη Καραπάνου*

Η σταθεροποίηση, τον Απρίλιο του 1951, της γραμμής του μετώπου μεταξύ Κίνας και ΗΠΑ στο ύψος του 38^ου παραλλήλου της κορεατικής χερσονήσου, έκρινε τελικώς τους πολιτικούς στόχους όλων των εμπλεκομένων δυνάμεων. Ίσως, οι Αμερικανοί, μετά την αποτελεσματική προέλαση των στρατευμάτων τους έως τα κινεζικά σύνορα, τον Οκτώβρη του προηγούμενου έτους, να είχαν λάβει υπ’ όψιν τους την πιθανότητα ενοποίησης της Κορέας. Έξι μήνες αργότερα, ο Λευκός Οίκος είχε εγκαταλείψει κάθε τέτοιου είδους ιδέα. Με παρόμοιο τρόπο, Κινέζοι, Σοβιετικοί και Βορειοκορεάτες, οι οποίοι είχαν δηλώσει ως στόχο τους την απέλαση των ΗΠΑ από την χερσόνησο και την δημιουργία μίας ενωμένης, κομμουνιστικής Κορέας, άρχισαν να παραμελούν αυτό το ενδεχόμενο. Ο Στάλιν θα είχε σίγουρα προτιμήσει οι ΗΠΑ να είχαν κρατήσει ανοιχτό το μέτωπο στην Ασία, μειώνοντας τις δυνατότητες εμπλοκή τους στην Ευρώπη, αναγκάστηκε όμως να δεχθεί τη θέση των Κινέζων συμμάχων του, οι οποίοι επωμιζόντουσαν το μεγαλύτερο βάρος του πολέμου. Οι δύο αντίπαλες πλευρές άρχισαν έτσι να αναζητούν διπλωματικές οδούς για να διαπραγματευτούν την επίλυση των συρράξεων.

Οι διαπραγματεύσεις χαρακτηρίστηκαν από επικίνδυνες τριβές, κωλυσιεργία, διακόπηκαν επανειλημμένως και τελικώς κράτησαν πάνω από δύο χρόνια. Σε αυτό το μεσοδιάστημα, ο Στάλιν συνέχισε να προσπαθεί να πείσει τον Μάο πως δεν έπρεπε να βιαστεί να φτάσει σε μια συμφωνία. Στις ΗΠΑ, από την άλλη, κέρδιζαν ολοένα και περισσότερο έδαφος οι φωνές εκείνες που ήθελαν γενικευμένο πόλεμο κατά της Κίνας, με τη βοήθεια του Τσιανγκ Κάι Σεκ –τον ηττημένο του κινεζικού εμφυλίου πολέμου-, ο οποίος θα ήταν καθόλα πρόθυμος να συμμετάσχει στη μάχη. Αφού ο Τρούμαν είχε πρώτα περιθωριοποιήσει τον Στρατηγό Μακάρθουρ για τις επιθετικές του διαθέσεις, ο ίδιος μελέτησε το ενδεχόμενο βομβαρδισμού της Κίνας και των σινο-σοβιετικών βάσεων στη Σιβηρία, έκανε όμως πίσω. Όπως και να ‘χει, κατά τη διάρκεια του 1952, οι ΗΠΑ εντατικοποίησαν τους βομβαρδισμούς στη Βόρεια Κορέα με σκοπό να αναγκάσουν τον εχθρό να φτάσει πιο εύκολα σε έναν συμβιβασμό.

1950 – 1953: ο «ξεχασμένος» πόλεμος της Κορέας (α’ μέρος)

Νέα Πολιτική

του Στάθη Καραπάνου*

Η απομονωμένη δικτατορία της Βορείου Κορέας είναι ένα «ενεργό ηφαίστειο» στην περιοχή της Ανατολικής Ασίας, το οποίο κάθε τόσο δραστηριοποιείται με μικρές εκρήξεις για να θυμίσει την παρουσία του και να ανοίξει διαύλους επικοινωνίας σε διπλωματικό επίπεδο. Στις 7 Φεβρουαρίου η Πιονγκγιάνγκ πραγματοποίησε νέα δοκιμαστική εκτόξευση βαλλιστικού πυραύλου μεγάλου βεληνεκούς. Η Νότια Κορέα και η Ιαπωνία προχώρησαν σε σκληρές οικονομικού τύπου κυρώσεις, ενώ αναζωπυρώθηκαν οι διαφωνίες μεταξύ ΗΠΑ και Κίνας, μοναδικού συμμάχου του καθεστώτος, για το ποιά μέτρα πρέπει να ληφθούν από το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ. Με αφορμή αυτές τις νέες εντάσεις, χρήσιμο είναι να θυμηθεί κανείς τον ρόλο των ΗΠΑ στην κορεατική χερσόνησο και το γεγονός ότι στο συγκεκριμένο σημείο του πλανήτη διαδραματίστηκε η θερμότερη στιγμή του Ψυχρού Πολέμου, οδηγώντας Κίνα και ΗΠΑ σε έναν πόλεμο με απολογισμό πέντε περίπου εκατομμυρίων νεκρών.

Το 1910, η Ιαπωνική Αυτοκρατορία ενέταξε την Κορέα στην επικυριαρχία της. Μετά το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου και την συντριβή της Ιαπωνίας, η Κορέα χωρίστηκε πρόχειρα σε δύο τμήματα, το βόρειο υπό τον έλεγχο της Σοβιετικής Ένωσης και το νότιο υπό τον Έλεγχο των ΗΠΑ. Οι διαπραγματεύσεις για την επανένωση απέτυχαν και ως αποτέλεσμα το 1948 δημιουργήθηκαν δύο ξεχωριστές κυβερνήσεις.

Economist: Πιο σιδερόφρακτα από την περίοδο του Ψυχρού Πολέμου τα σύνορα της Ευρώπης

Νέα Κρήτη

Η Ευρώπη σύντομα θα έχει περισσότερα φυσικά εμπόδια στα εθνικά της σύνορα από την περίοδο του Ψυχρού Πολέμου, αναφέρει σε άρθρο του ο Economist.

Η όξυνση της προσφυγικής κρίσης τους τελευταίους μήνες, σε συνδυασμό με τη συνεχιζόμενη διένεξη στην Ουκρανία πυροδότησε μια τεράστια εκστρατεία «περίφραξης» των ευρωπαϊκών συνόρων με φράκτες και τείχη από τη Μεσόγειο μέχρι την ανατολική Ευρώπη.

Στις 15 Σεπτέμβρη η Ουγγαρία ολοκλήρωσε την κατασκευή ενός φράκτη κατά μήκος των συνόρων της με τη Σερβία, που αποτελούσαν βασική πύλη εισόδων προσφύγων προς την ΕΕ.

Μέσα σε μερικές ώρες, περισσότεροι από 60 άνθρωποι συνελήφθησαν προσπαθώντας να διασχίσουν τον φράκτη. Ο Ουγγρικός φράκτης αποτελεί την πιο πρόσφατη από μια σειρά αντίστοιχες περιπτώσεις με φράκτες για τον περιορισμό της μετανάστευσης στα νότια σύνορα της ΕΕ.

Στα μέσα της δεκαετίας του 1990 η Ισπανία περίφραξε τα σύνορα του θύλακα που διατηρεί στο Μαρόκο, ενώ το 2012 Βουλγαρία και Ελλάδα περιέφραξαν τα σύνορά τους με την Τουρκία. Τις τελευταίες μέρες υπάρχουν πληροφορίες ότι τον ίδιο δρόμο θα ακολουθήσει και η Ρουμανία. Η δε Ουκρανία κατασκευάζει ήδη φράκτη καθ' όλο το μήκος των συνόρων της με τη Ρωσία. Ακόμα και οι βαλτικές χώρες ανακοίνωσαν την πρόθεσή τους να περιφράξουν τα σύνορά τους με τη Ρωσία. Κίνηση που θα μετέτρεπε τη Λευκορωσία στη μόνη χώρα με μη περιφραγμένα σύνορα στον άξονα Βαλτική - μαύρη Θάλασσα.

Το «Δόγμα Τρούμαν» και η πολιτική της «ανάσχεσης» ως καταλύτες του Ψυχρού Πολέμου

Νέα Πολιτική

του Λυγκούρη Σπύρου*

Στις αρχές του 1947 ο Ελληνικός Εμφύλιος Πόλεμος (1946-1949) έμπαινε σιγά σιγά στην θερμή του φάση και εξελισσόταν και ένα από τα πρώτα πεδία έντασης της αναδυόμενης  ψυχροπολεμικής αναμέτρησης. Η σύγκρουση μεταξύ των φιλοδυτικών κυβερνητικών δυνάμεων και του αντάρτικου της κομμουνιστικής Αριστεράς αποτελούσε εκτός από μάχη για την εξουσία και μία διαμάχη δύο «Κόσμων», όπως αυτοί είχαν αρχίσει ήδη να συγκροτούνται.  Σε αυτή την αναμέτρηση η ελληνική περίπτωση επρόκειτο να αποτελέσει ένα πεδίο, όπου η υψηλή στρατηγική της μίας από τις δύο υπερδυνάμεις, της αμερικανικής, θα τεθεί για πρώτη φορά σε επίσημη δοκιμή. Παρακάτω θα γίνει αυτό πιο κατανοητό.

Από την περίοδο της Κατοχής, ήδη, η βρετανική πολιτική έδειξε ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την μεταπολεμική μοίρα της χώρας. Αυτό έγινε περισσότερο εμφανές από τα μέσα του 1943, οπότε και η διαφαινόμενη προέλαση του Κόκκινου Στρατού προμήνυε την μοίρα των υπολοίπων βαλκανικών κρατών. Η επιθυμία της Μεγάλης Βρεταννίας, και δη του Τσώρτσιλ, να διατηρήσουν την Ελλάδα υπό την δική τους σφαίρα επιρροής διαφάνηκε κατά τα Δεκεμβριανά του 1944, οπότε και ισχυρές βρεταννικές δυνάμεις μεταφέρθηκαν εσπευσμένα από το ιταλικό μέτωπο, για να ενισχύσουν την κυβέρνηση εθνικής ενότητας του Γεωργίου Παπανδρέου. Το τέλος, όμως, του πολέμου βρίσκει την κραταιά αυτοκρατορία σε φάση μερικής υποχώρησης ή τουλάχιστον αδυναμίας να συνεχίσει να ενισχύει την ελληνική ελίτ απέναντι στην συνεχιζόμενη ανάφλεξη του εσωτερικού μετώπου, εφόσον παρά την Συμφωνία της Βάρκιζας και την παράδοση των όπλων του Ε.Λ.Α.Σ η δυναμική των στρωμάτων, που ριζοσπαστικοποιήθηκαν την περίοδο της Κατοχής, δεν είχε ακόμη υποχωρήσει.

Η Ύφεση του Ψυχρού Πολέμου (1959-1960) και το αδιέξοδο του Κωνσταντίνου Καραμανλή

Νέα Πολιτική

του Λυγκούρη Σπύρου*

Η περίοδος μετά τον θάνατο του ηγέτη της Ένωσης Σοβιετικών Σοσιαλιστικών Δημοκρατιών (Ε.Σ.Σ.Δ), Ιωσήφ Στάλιν, στις 5 Μαρτίου 1953 θα φέρει το τέλος της μεγάλης περιόδου έντασης του Ψυχρού Πολέμου (1947-1953) και μαζί θα επιφέρει και νέες οπτικές και θεωρήσεις της τιτάνιας διαμάχης μεταξύ των δύο Υπερδυνάμεων. Η νέα ηγετική ομάδα του Πολίτμπιρο υπό τον Νικήτα Σεργκιέγιεβιτς Χρουτσόφ (1894-1971) θα αμφισβητήσει στην πράξη μερικές από τις βασικές στρατηγικές της προηγούμενης ηγεσίας. Το 1956 κατά την διάρκεια του 20^ου Συνεδρίου του Κ.Κ.Σ.Ε (Κομμουνιστικό Κόμμα Σοβιετικής Ένωσης) ο Νικήτα Χρουτσόφ θα προωθήσει την πολιτική της «αποσταλινοποίησης» ως μια επιθυμία ρήξης με την περίοδο της σταλινικής διακυβέρνησης. Ειδικά ο μνημειώδης λόγος του στις 25 Φεβρουαρίου στα πλαίσια του Συνεδρίου «Περί της προσωπολατρείας και των συνεπειών της» θα προκαλέσει σοκ στις τάξεις των απανταχού κομμουνιστών, καθώς παρουσιάζει την εικόνα ενός Ιωσήφ Στάλιν, που επέβαλλε ένα δικτατορικό καθεστώς μέσα στο ίδιο του το κόμμα προς επίτευξη ιδιοτελών σκοπών. Όσον αφορά το εξωτερικό πεδίο, η νέα ηγεσία θα επανεξετάσει τις στρατηγικές της «συνασπισμιακής αυτάρκειας» (περί μηδενικών ανταλλαγών και οικονομικών σχέσεων με τον Δυτικό Κόσμο) και του «Δόγματος Ζντάνωφ», το οποίο όριζε την ύπαρξη δύο Κόσμων, του Καπιταλιστικού και του Σοσιαλιστικού, των οποίων η τελική σύγκρουση είναι περίπου αναπόφευκτη. Η ύπαρξη του Δόγματος Ζντάνωφ  θεωρείται ως αποτέλεσμα της ανάγκης άμυνας της Σοβιετικής Ένωσης απέναντι στις λογικές του Σχεδίου Μάρσαλ και αποτέλεσε την βασική στρατηγική του σοσιαλιστικού στρατοπέδου τα πρώτα χρόνια του Ψυχρού Πολέμου.