Πούτιν και Ερντογάν

Νέα Πολιτική

του Μελέτη Μελετόπουλου*

Ασφαλώς και δεν επρόκειτο να πέσει ο Πούτιν στην παγίδα που του έστησε ο Ερντογάν, δηλαδή να χάσει την ψυχραιμία του και να απαντήσει στην κατάρριψη του ρωσσικού μαχητικού με μία εξ ίσου βίαιη ενέργεια, συρόμενος σε σύγκρουση με το ΝΑΤΟ και πιθανώς τις ΗΠΑ. Η αντίδραση του Πούτιν θα είναι προσεκτικά σχεδιασμένη και χειρουργική. Θα εκτυλιχθεί σε πολλά επίπεδα και διαδοχικά στάδια. Και θα είναι ασύμμετρη.

Το πρώτο βήμα ήταν ο βομβαρδισμός τουρκικού κομβόι εντός συριακού εδάφους. Αλλά ακολούθησε κάτι πολύ χειρότερο: οι καταιγιστικές καταγγελίες από την ρωσσική κυβέρνηση, ότι η οικογένεια Ερντογάν εμπλέκεται σε εμπόριο πετρελαιοειδών με το χαλιφάτο. Στην ουσία, με τις καταγγελίες αυτές, ο Πούτιν αποδομεί τα υπολείμματα εμπιστοσύνης που είχαν απομείνει ανάμεσα στην Δύση και στην Τουρκία. Καταρρίπτει την προσπάθεια του Ερντογάν να εμφανισθεί αν όχι ως υπερασπιστής των δυτικών συμφερόντων στην Εγγύς Ανατολή, τουλάχιστον ως διαμεσολαβητής μεταξύ της Δύσης και του ισλαμικού κόσμου. Και εξωθεί την Τουρκία στο αντίθετο προς την Δύση στρατόπεδο.

Άλλωστε, οι μη αποκρυπτόμενες προθέσεις του Ερντογάν δεν συνάδουν με τα δυτικά συμφέροντα. Ο Ερντογάν ουδόλως ενδιαφέρεται να οδηγήσει την Τουρκία σε έναν ρόλο οργανικού μέλους του δυτικού κόσμου, κάτι που άλλωστε θα απαιτούσε ριζική κοινωνιολογική και πνευματική μετάλλαξη της τουρκικής κοινωνίας, που ούτε ο Κεμάλ δεν επέτυχε. Αντιθέτως ο Ερντογάν φιλοδοξεί να αναβιώσει την πάλαι ποτέ διαλάμψασα Οθωμανική Αυτοκρατορία, και μάλιστα της περιόδου κατά την οποία αυτή ήταν υπερδύναμη και ηγέτις των απανταχού μουσουλμάνων. 

Το πρόβλημα είναι ότι η κινητήρια δύναμη, η ίδια η raison d’ etre της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, ήταν η αντιπαράθεση με τον «κόσμο των απίστων». Άλλωστε, ολόκληρη η τουρκική ιστορία είναι μία σειρά συνεχών πολέμων με την Ευρώπη. Και όταν το 1683 αυτοί οι πόλεμοι τερματίστηκαν με την συντριβή των Οθωμανών στα τείχη της Βιέννης, το οθωμανικό κράτος έχασε την αίσθηση «ιερής αποστολής» που μέχρι τότε το διακατείχε και παρήκμασε.

Αυτά ανασύρει και επικαιροποιεί ο Πούτιν, απευθυνόμενος στην διεθνή κοινή γνώμη και στα δυτικά κέντρα αποφάσεων. Κάτι που αποτελεί πλήγμα εις βάρος της Τουρκίας του Ερντογάν πολύ βαθύτερο από μία στρατιωτική απάντηση.

*Διδάκτωρ Οικονομικών και Κοινωνικών Επιστημών Πανεπιστημίου Γενεύης (Δημοσιεύθηκε στον Ελεύθερο Τύπο).