Νέα Πολιτική
του Χρήστου Ζιώγα*
Διαχρονικά τα ηγεμονικά σχήματα του σύγχρονου διακρατικού, αλλά και πρότερου, διεθνούς συστήματος προϋπέθεταν την ικανότητα και την επιθυμία ενός δρώντα να καταστεί ηγεμόνας στην ολότητα ή σε μια περιφέρειά του. Καθ’ όλη τη διάρκεια της τελευταίας εβδομάδας επιχειρείται να αποσαφηνιστούν οι λόγοι που η Τουρκία προέβη στην κατάρριψη του ρωσσικού αεροσκάφους σουχόι 24 στον εναέριο χώρο της Συρίας.
Δύσκολα, πλέον, δύναται κάποιος να υποστηρίξει βάσιμα πως η Τουρκία δεν ακολουθεί αναθεωρητική εξωτερική πολιτική. Το δόγμα των «μηδενικών προβλημάτων», το οποίο ενσαρκώνει την εν λόγω πολιτική, επιδιώκει την οικοδόμηση μιας περιφερειακής ηγεμονίας, αξιώνοντας την αποδοχή από τις γειτονικές χώρες των βασικών στρατηγικών στοχοθεσιών της Τουρκίας, με αντάλλαγμα ειρηνικές διμερείς σχέσεις. Η μέχρι τώρα πορεία της συγκεκριμένης πολιτικής δεν έχει στεφθεί με ιδιαίτερη επιτυχία αν αναλογιστούμε τις εξόχως προβληματικές σχέσεις με το Ισραήλ, την Αίγυπτο, την Ελλάδα και το Ιράκ, τις ανύπαρκτες διπλωματικές επαφές με την Αρμενία και την Κύπρο και φυσικά τον αποσταθεροποιητικό της ρόλο στη Συρία.
Κοινός τόπος στις σχέσεις της Άγκυρας με τα όμορα κράτη είναι η αξίωση της να καταστεί περιφερειακός ηγεμόνας. Η Τουρκία με την κατάρριψη του ρωσσικού βομβαρδιστικού επιδίωξε να αποτρέψει τις δρομολογηθείσες εξελίξεις ακυρώνοντας την υπό σύσταση συμμαχία εναντίον του Ισλαμικού Κράτους, η οποία προέκυψε μετά τις τρομοκρατικές επιθέσεις στο ρωσσικό πολιτικό αεροσκάφος στην Αίγυπτο και το Παρίσι. Η εξάλειψη του ΙΚ ανατρέπει τους σχεδιασμούς της τουρκικής διπλωματίας στη Συρία και ταυτόχρονα καταδεικνύει και τα όρια των τουρκικών δυνατοτήτων. Αν η Τουρκία είχε τη βεβαιότητα για τις στρατιωτικές της ικανότητες και ήταν διατεθειμένη να υποστεί το κόστος της επέμβασης, θα είχε εμπλακεί με χερσαίες δυνάμεις στη Συρία, κατά το προηγούμενο διάστημα που μαινόταν ο εμφύλιος, πριν το πράξει η Ρωσσία. Στο βαθμό λοιπόν που δεν επενέβη ενεργότερα χρησιμοποιούσε το ΙΚ τόσο για να ανατρέψει το Άσσαντ όσο και να πολεμήσει τους Κούρδους. Με τη κατάρριψη του αεροσκάφους η Άγκυρα αποσκοπούσε στην αποδόμηση της συμμαχίας έναντι του ΙΚ καθώς και την εμπλοκή του ΝΑΤΟ και των ΗΠΑ μέσω της κλιμάκωσης με τη Ρωσσία.
Είναι γεγονός ότι παρά την ιδιαίτερα προκλητική πράξη της Άγκυρας η Ρωσσία επέδειξε στρατηγική διορατικότητα διότι δεν κλιμάκωσε στρατιωτικά, παρά μόνο διπλωματικά και οικονομικά, αλλά παράλληλα ενίσχυσε τις στρατιωτικές της δυνατότητες στην περιοχή και συνεχίζει την εκπλήρωση των αντικειμενικών της στόχων. Προς αποφυγήν παρεξηγήσεων αυτό που κάποιοι υπουργοί άμυνας της χώρας μας ονόμαζαν «στρατηγική ψυχραιμία» -η οποία αφορούσε την αδυναμία διαχείρισης της απειλής χρήσης βίας εκ μέρους της Τουρκίας έτσι ώστε να αποτρέψει την άσκηση των κυριαρχικών μας δικαιωμάτων στο Αιγαίο και την ανατολική Μεσόγειο- δεν έχει καμμία σχέση με τη ρωσσική στάση. Αν κλιμάκωνε στρατιωτικά η Μόσχα θα οδηγούσε σε ενεργότερη εμπλοκή των ΗΠΑ και του ΝΑΤΟ, κατάσταση που θα λειτουργούσε υπέρ της Τουρκίας. Επομένως η Ρωσσία συνεχίζει την πολιτική της στη Συρία με αποφασιστικότητα παρά την πρόκληση της Τουρκίας η οποία σκοπό είχε να μεταβάλλει τη διαμορφωθείσα κατάσταση. Η Άγκυρα παρά την παρακινδυνευμένη πράξη της απέτυχε στην στόχευσή της δηλαδή την αποσύνθεση της συμμαχίας εναντίον του ΙΚ και την ενεργότερη συμμετοχή της Δύσης εναντίον της Ρωσσίας.
Η αναφορά του τούρκου Α/ΓΕΑ πως η Τουρκία θα σταματήσει τις πτήσεις στον συριακό εναέριο χώρο καταμαρτυρά την αδυναμία της γείτονος να έρθει σε ευθεία αντιπαράθεση με τη Ρωσσία δίχως τη συμμαχική κάλυψη. Αναμφίβολα η Τουρκία έχει διευρυμένες επιθυμίες, πεπερασμένες όμως ικανότητες, κατάσταση που αποτυπώνεται κι ως χάσμα μεταξύ επιθυμίας και ικανότητας ή ανάμεσα των ασύμμετρων ικανοτήτων της εν σχέσει με τη Ρωσσία.
Η πολιτική κυριαρχία του Ερντογάν στο εσωτερικό, του αναπτέρωσε τις ελπίδες πραγματοποίησης των επιζητήσεών του και στο εξωτερικό. Οι ηγεμονικές φιλοδοξίες όμως όσο μεγαλύτερες, τόσο και πειστικότερες οφείλουν να είναι. Η αξιοπιστία όπως όλοι γνωρίζουμε συνίσταται στην συμφωνία λόγων και πράξεων˙ στις διεθνείς σχέσεις, λόγω της ιδιαίτερης φύσης τους, οι κρατικές πολιτικές συναρτώνται με την ισχύ, δηλαδή την ικανότητα του Α να ελέγξει τη συμπεριφορά του Β. Το περιστατικό της προηγούμενης εβδομάδος υποδηλώνει πως η Τουρκία είναι διατεθειμένη να χρησιμοποιεί στρατιωτικά μέσα για την ευόδωση των πολιτικών στόχων της. Το ψαλίδισμα των τουρκικών φιλοδοξιών δεν αναιρεί τις τουρκικές προθέσεις ανάδειξης της Άγκυρας σε περιφερειακό ηγεμόνα, τις οποίες επιδιώκει να προωθήσει, κυρίως προς τις ΗΠΑ, ως λύση στο πρόβλημα της περιφερειακής σταθερότητας.
*Διδάκτωρ Διεθνών Σχέσεων
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου