 |
Η Ευρώπη ως συλλογική πολιτική μορφή ζωής έχει χάσει τον προσανατολισμό της | ΕUROKINISSI / ΧΡΗΣΤΟΣ ΜΠΟΝΗΣ
|
Από τότε που ιδρύθηκε η ευρωζώνη ή ορθότερα από τότε που η Οικονομική και Νομισματική Ενωση (ΟΝΕ) με την εισαγωγή του κοινού νομίσματος, του ευρώ, μετασχηματίστηκε σε ευρωζώνη, η Ευρωπαϊκή Ενωση (Ε.Ε.) εγκλωβίστηκε σε μια γραφειοκρατική δίνη και έπεσε σε μια τεχνοκρατική παγίδα. Τη διαπίστωση αυτή κάνουν όλοι οι Ευρωπαίοι στοχαστές και οι ίδιοι οι πολιτικοί δεν διστάζουν να παραδεχτούν ότι η Ευρώπη έχει παγιδευτεί.
Η παγίδα στην οποία έχει πέσει η Ευρώπη ανιχνεύεται σε δύο μείζονες συγκροτησιακές διαστάσεις της: πρώτον, στην πολιτική της και δεύτερον στη συνειδησιακή της.
Η Ευρώπη ως συλλογική πολιτική μορφή ζωής έχει χάσει τον προσανατολισμό της. Διανύουμε τη δεύτερη δεκαετία του 21ου αιώνα και οι πολίτες σε όλες τις ευρωπαϊκές κοινωνίες αισθάνονται ότι βρίσκονται σ’ ένα πολιτικό κενό.
Δύο αιώνες έχουν περάσει από τις πρώτες δεκαετίες του 19ου αιώνα, όταν στην ευρωπαϊκή ήπειρο άρχισε σταδιακά να «κατασκευάζεται» η νεωτερική πολιτική μορφή ζωής στην οποία και εμείς ως πολίτες σήμερα ζούμε και όμως αισθανόμαστε ότι οι πολιτικοί θεσμοί (Κοινοβούλιο, κόμματα, εκλογές, κράτος δικαίου, κοινωνικό κράτος κ.ά.), στον βαθμό που δεν καθίστανται υπόθεση συνειδησιακής υπεράσπισης, αντιμετωπίζονται ως «φυσικά φαινόμενα».
Το δεύτερο σημείο παρακμής της Ευρώπης αναφέρεται στην ίδια την αυτοσυνείδησή της, η οποία, κατά τον Husserl, συγκροτείται ως «ιστορική αλληλουχία ελλόγων στόχων», πράγμα που σημαίνει ότι η Ευρώπη ως πολιτική συλλογικότητα σε παγκόσμιο επίπεδο αναλαμβάνει να σκέπτεται και να πράττει ορθολογικά για λογαριασμό του καθολικού ανθρώπου, της οικουμένης.
Οπότε το ερώτημα που τίθεται διατυπώνεται ως εξής: Πώς μπορεί μια Ευρώπη, η οποία έχει αναλάβει να διεκπεραιώνει ένα τόσο μεγαλεπήβολο έργο παιδείας και αγωγής της ανθρωπότητας να το επιτελεί, όταν η ίδια ως οντότητα καθίσταται ένας γραφειοκρατικός και τεχνοκρατικός μηχανισμός κατά το πρότυπο της ευρωζώνης;
Πριν από μερικές εβδομάδες δύο ερευνητικά κέντρα προβληματισμού και σκέψης (το Glienicker Gruppe στο Βερολίνο και το Eiffel Group στο Παρίσι) σε πολύμηνες κοινές διαβουλεύσεις τους επεξεργάστηκαν όλα τα εμπειρικά δεδομένα της ευρωπαϊκής κρίσης και ανέλυσαν ειδικότερα την «ελληνική περίπτωση». Στις δύο αυτές ερευνητικές ομάδες συμμετέχουν κορυφαίοι επιστήμονες από όλες τις κοινωνικές και πνευματικές επιστήμες και όχι μόνον φυσιοκράτες οικονομολόγοι.
Στην πλειονότητά τους είναι επιστήμονες οι οποίοι αυτοπροσδιορίζονται ως στοχαστές και διανοούμενοι, πράγμα που σημαίνει ότι δεν εγκλωβίζονται στην ειδίκευσή τους, αλλά διακρίνονται για τον καθολικό και τον οικουμενικό στοχασμό τους. Είχα την ευκαιρία το κύριο αυτό επιστημολογικό χαρακτηριστικό να το διαπιστώσω, επειδή συμμετείχα ως προσκεκλημένος ομιλητής σε μία από τις διασκέψεις τους.
Προσφάτως οι δύο αυτές ερευνητικές ομάδες συνόψισαν τα πορίσματά τους σ’ ένα κείμενο, το οποίο δημοσιεύτηκε στον ευρωπαϊκό και τον διεθνή Τύπο. Σε αυτό αποτυπώνεται με σαφήνεια ο πολιτικός και ο επιστημολογικός προσανατολισμός της ορθολογικής έρευνας της ίδιας της Ευρώπης. Θα αναφέρω δύο αποσπάσματα.
Το ένα απευθύνεται προς την πλευρά των εταίρων-δανειστών: «Πρέπει να δεχτούμε πως κάθε ευρωπαϊκή χώρα που αντιμετωπίζει μια τόσο βαθιά κρίση, όπως η Ελλάδα, δικαιούται αλληλεγγύη και συνεχή στήριξη». Και το άλλο προς την ελληνική πλευρά: «Η Ελλάδα πρέπει να δεσμευτεί σε οικονομικές μεταρρυθμίσεις (…) οι οποίες περιλαμβάνουν μία ανεξάρτητη φορολογική αρχή, ένα φιλόδοξο πρόγραμμα ιδιωτικοποιήσεων, μεταρρύθμιση του συνταξιοδοτικού, ώστε να καταστεί μακροπρόθεσμα βιώσιμο…».
Δημιουργείται η εντύπωση ότι το κείμενο λειτουργεί ως διαιτητής ανάμεσα στις δύο πλευρές που διαπραγματεύονται. Μπορεί ενδεχομένως να συμβαίνει και αυτό. Εκείνο όμως που επιτυγχάνεται έχει να κάνει με ό,τι οι ίδιες οι ιδέες έχουν ως έργο να επιτελέσουν. Οι ιδέες «φτιάχνουν» τα πράγματα.
Ο κόσμος και η πραγματικότητα αλλάζει με τις ιδέες και τα ερμηνευτικά σχήματα. Οι είκοσι διανοούμενοι των δύο αυτών ερευνητικών κέντρων είναι πεπεισμένοι ότι η ευρωπαϊκή κρίση και η ειδική «ελληνική περίπτωση» αποτελούν ιστορική ευκαιρία για έναν αναστοχασμό σχετικά με την πορεία της Ευρωπαϊκής Ενωσης.
Στο πρόσφατο αυτό κείμενό τους όχι μόνο διακηρύσσουν χωρίς περιστροφές ότι πρέπει «να βοηθήσουν την Ελλάδα» οι θεσμοί, αλλά θέτουν το μείζον ζήτημα της «πολιτικής τιμής του ευρώ», πράγμα που σημαίνει ότι επιτέλους όλοι οι εμπλεκόμενοι στην «κατασκευή» των ευρωπαϊκών θεσμών θα πρέπει να επανεξετάσουν τον απεγκλωβισμό της Ευρωπαϊκής Ενωσης από τη γραφειοκρατική ευρωζώνη και την επανένταξή της στην πολιτική Ευρώπη.
Η επικείμενη σύνοδος κορυφής του Ιουνίου 2015 προσφέρεται ως μια ευκαιρία να συζητήσουν οι ηγέτες των κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ενωσης τη δυνατότητα μετασχηματισμού της ευρωζώνης σε «Ενωση του ευρώ». Αυτό σημαίνει να αποκτήσει το ευρώ ως χρήμα πολιτική τιμή, δηλαδή να καταστεί πράγμα που θα μπορεί να ενσωματωθεί ως εγγενές στοιχείο στον καθημερινό κοινωνικό βιόκοσμο των Ευρωπαίων πολιτών και δεν θα είναι απλώς ένα ξένο ανταλλακτικό εργαλείο στις συναλλακτικές επαφές.
Οσο η ανθρώπινη ζωή είναι υπόθεση των Ευρωπαίων ηγετών, τόσο η δική μας η ζωή θα καθίσταται δικό τους έργο. Η ζωή μας επιτέλους πρέπει να γίνει υπόθεση όλων των Ευρωπαίων πολιτών.
*καθηγητής Πολιτικής Φιλοσοφίας και Αισθητικής Θεωρίας στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου