Η Ευρώπη σε τροχιά κοινωνικής παρακμής – Πως θα είναι το 2070

των Σάββα Ρομπόλη και Βασίλη Μπέτση

Είναι πλέον προφανές ότι στα τέλη της τρέχουσας δεκαετίας, κυρίαρχα χαρακτηριστικά, μεταξύ των άλλων, που σηματοδοτούν την πορεία της σταδιακής κοινωνικής αποσύνθεσης στην Ευρώπη, είναι η διεύρυνση των ανισοτήτων, της φτωχοποίησης του πληθυσμού και η εγκαθίδρυση διαφόρων κατηγοριών δυϊσμού (π.χ. οικονομικός-κοινωνικός δυϊσμός, δυϊσμός ευρωπαϊκών-περιφερειακών ανισοτήτων, διεύρυνση του εισοδηματικού χάσματος πλουσίων-φτωχών κρατών-μελών καθώς και τμημάτων του πληθυσμού, κ.λ.π.).

Έτσι, στην πορεία αυτή απέκτησε δυναμική, όπως προκύπτει εκ του αποτελέσματος, η θεσμοποίηση της Ευρώπης των πολλαπλών ταχυτήτων, του κοινωνικού dumping και του αθέμιτου ανταγωνισμού, καθώς και η πλήρης αποδυνάμωση, της πολιτικά, δημοκρατικά και κοινωνικά ισχυρής και ενιαίας Ευρώπης. Στις συνθήκες αυτές, ο ισχυρισμός της Συνόδου Κορυφής στο Γκέτεμποργκ της Σουηδίας (17/11/2017) ότι η υιοθέτηση του «ευρωπαϊκού πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων» θα συμβάλλει στον περιορισμό του ανησυχητικού πλέον, για την συνεκτική προοπτική της ΕΕ, διευρυμένου κοινωνικού ελλείμματος, καθίσταται, ουτοπικός και παραπλανητικός.

Κι΄αυτό γιατί η στρατηγική επιλογή νεοφιλελεύθερης έμπνευσης της κοινωνικής αποσύνθεσης της Ευρώπης, όπως προκύπτει εκ του αποτελέσματος, αποτέλεσε και αποτελεί, μεταξύ των άλλων, θεμελιώδη συνιστώσα της μετάβασης της ευρωπαϊκής οικονομίας από το βιομηχανικό υπόδειγμα (τρίτη βιομηχανική επανάσταση) στο τεχνοοικονομικό υπόδειγμα (τέταρτη βιομηχανική επανάσταση).

Στο τελευταίο δεσπόζει η εισαγωγή και η αλληλεπίδραση των τεχνολογικών συστημάτων παραγωγής, του αυτοματισμού, της ψηφιακής τεχνολογίας, της ρομποτικής, της τεχνητής νοημοσύνης, της νανοτεχνολογίας, κ.λ.π. στην παραγωγική διαδικασία και τις εργασιακές σχέσεις. Έτσι, στην πορεία αυτής της τεχνολογικής μετάβασης, η ασκούμενη ευρωπαϊκή πολιτική απάντησε και απαντά μέχρι σήμερα, για την επίτευξη, όπως ισχυρίζεται, ενός νέου επιπέδου ισορροπίας εργασίας-τεχνολογίας, με κοινωνικά επιζήμιες λύσεις.

ΟΟΣΑ : Συνθλίβεται η μεσαία τάξη στην Ελλάδα

Όπως αναφέρει η έκθεση με τίτλο: «Υπό πίεση: Η συνθλιμμένη μεσαία τάξη», «η μεσαία τάξη μοιάζει σήμερα όλο και περισσότερο με μία βάρκα σε επικίνδυνα νερά». Σύμφωνα με την έκθεση η μεσαία τάξη συμπιέζεται στις χώρες του ΟΟΣΑ.Το διάμεσο εισόδημα μειώθηκε ή αυξήθηκε με ετήσιο ρυθμό χαμηλότερο από 1% σε 21 από τις 36 χώρες του ΟΟΣΑ μετά το 2008.

Στην Ελλάδα, στην Ιταλία, στην Ιαπωνία, στο Μεξικό, στη Σλοβενία και την Ισπανία τα διάμεσα εισοδήματα στα μέσα της δεκαετίας του 2010 ήταν σημαντικά χαμηλότερα από ό,τι το 2008, αφού ληφθεί υπόψη ο πληθωρισμός.

Στην περίπτωση της Ελλάδας, η μείωση ανερχόταν σε σχεδόν 6% ανά έτος. Μόνο σε έξι χώρες του ΟΟΣΑ η αύξηση του διάμεσου εισοδήματος ξεπέρασε κατά μέσο όρο το 2% ανά έτος. Τα νοικοκυριά με μεσαίο εισόδημα είναι σχεδόν το ίδιο άτρωτα όπως αυτά με υψηλό εισόδημα στη μετάπτωσή τους σε κατάσταση σχετικής φτώχειας, δηλαδή κάτω από το 50% του εθνικού διάμεσου εισοδήματος.

Τα νοικοκυριά με μεσαία εισοδήματα συνεισφέρουν τα μέγιστα στη φορολογία

Η Φτωχοποίηση της Ελλάδας

Η κρίση της ελληνικής οικονομίας και η εφαρμογή των πολιτικών λιτότητας αποτυπώνεται μεταξύ άλλων στην επιδείνωση των κοινωνικών  και οικονομικών συνθηκών και συγκεκριμένα της φτώχειας. Για την μέτρηση της φτώχειας είναι απαραίτητη η διάκριση ανάμεσα στην σχετική και ακραία φτώχεια. Συγκεκριμένα, σύμφωνα με την μεθοδολογία της Eurostat, η σχετική φτώχεια ορίζεται ως το ποσοστό των ατόμων των οποίων το εισόδημα είναι χαμηλότερο εκείνου που ισοδυναμεί με το τρέχον κατώφλι της φτώχειας, δηλαδή του 60% του μέσου εθνικού εισοδήματος

των Γιάννη Μαραγκού, Ειρήνης Τριάρχη, Θέμη Ανθρακίδη

Αντίθετα, η ακραία φτώχεια συνδέεται με ένα επίπεδο διαβίωσης, όπου τα άτομα με το εισόδημα που διαθέτουν αδυνατούν να καλύψουν βασικές τους ανάγκες. Πιο συγκεκριμένα, σύμφωνα με την Eurostat, η φτώχεια μπορεί να μετρηθεί χρησιμοποιώντας δύο δείκτες: πρώτον, το ποσοστό του πληθυσμού σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού, το οποίο αναφέρεται στο ποσοστό του πληθυσμού που βρίσκεται σε κίνδυνο φτώχειας ή στερείται υλικών αγαθών ή διαβιεί σε νοικοκυριά με χαμηλή ένταση εργασίας. Δεύτερον, το ποσοστό του πληθυσμού που βρίσκεται σε κίνδυνο φτώχειας υπολογιζόμενο με το κατώφλι φτώχειας σε κάποια συγκεκριμένη χρονική στιγμή στο παρελθόν.

Στο πλαίσιο αυτό τα διαθέσιμα στοιχεία για τα ποσοστά φτώχειας στην Ελλάδα, όπως παρουσιάζονται στο Γράφημα 1 παρακάτω, δείχνουν ότι η φτώχεια, μετρούμενη με το ποσοστό του πληθυσμού που βρίσκεται σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού, επιδεινώθηκε κατά την περίοδο της κρίσης 2008-2017. Πράγματι, ο δείκτης αυτός κατά την περίοδο της κρίσης αυξήθηκε από 28.1% το 2008 σε 34.8% το 2017, φτάνοντας το ανώτερο σημείο του το 2014 όταν και έφτασε το 36%.

Γιατί η ΕΕ χάνει τον λόγο ύπαρξης – Ανισότητες και ευρωεκλογές

των Σάββα Ρομπόλη και Βασίλη Μπέτση

Είναι πλέον προφανές ότι στα τέλη της τρέχουσας δεκαετίας, κυρίαρχα χαρακτηριστικά, μεταξύ των άλλων, που σηματοδοτούν την πορεία της ΕΕ, είναι η σταδιακή διεύρυνση της φτωχοποίησης του πληθυσμού και η εγκαθίδρυση διαφόρων κατηγοριών δυϊσμού που τροφοδοτεί τις ανισότητες. Φερ’ ειπείν ο οικονομικός-κοινωνικός δυϊσμός, ο δυϊσμός ευρωπαϊκών-περιφερειακών ανισοτήτων, η σταδιακή διεύρυνση του εισοδηματικού χάσματος πλουσίων-φτωχών κρατών-μελών και τμημάτων του πληθυσμού, κ.λ.π.

Έτσι, στην πορεία αυτή, απέκτησε δυναμική, όπως προκύπτει εκ του αποτελέσματος, η θεσμοποίηση της Ευρώπης των πολλαπλών ταχυτήτων, του κοινωνικού dumping και του αθέμιτου ανταγωνισμού καθώς και η πλήρης αποδυνάμωση της πολιτικά, δημοκρατικά και κοινωνικά ισχυρής και ενιαίας Ευρώπης. Kι΄αυτό γιατί οι ασκούμενες πολιτικές μείωσης, από τις αρχές της δεκαετίας του 1990, της φορολογίας του κεφαλαίου, των δαπανών εκπαίδευσης, υγείας και της συρρίκνωσης των δημόσιων και κοινωνικών υπηρεσιών, κ.λ.π., συνέβαλαν καθοριστικά σε μια σειρά αρνητικών εξελίξεων: την παρατηρούμενη αύξηση των ανισοτήτων, την εισοδηματική κατάρρευση των εργαζόμενων στρωμάτων του πληθυσμού και ενός τμήματος της μεσαίας τάξης, με διαφοροποιήσεις, και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού.

Αξίζει να σημειωθεί ότι η περίοδος που συνέβαλε ιδιαίτερα στη διεύρυνση των ανισοτήτων και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού ήταν η περίοδος της πρόσφατης οικονομικής κρίσης και ύφεσης, κατά την οποία εφαρμόστηκαν πολιτικές μείωσης των μισθολογικών και μη μισθολογικών δαπανών, απορρύθμισης της αγοράς εργασίας, αύξησης της ανεργίας αποδιάρθρωσης του κοινωνικού κράτους, κ.λ.π., με αποτέλεσμα την εμβάθυνση των συνθηκών απο-δημοκρατισμού της πολιτικής και κοινωνικο-οικονομικής λειτουργίας.

Φτωχοποίηση και ανάπτυξη στην Ελλάδα

του Μάκη Ανδρονόπουλου

Η ανασυγκρότηση της πραγματικής οικονομίας στην Ελλάδα, για να έχει διεθνώς ανταγωνιστική προοπτική, πρέπει να βασιστεί στη λειτουργική προώθηση της οικονομίας της γνώσης σε συνδυασμό με την επιδίωξη μιας ουσιώδους συμπληρωματικότητας. Μια συμπληρωματικότητα που πρέπει να διαπερνά τους κύριους τομείς της ελληνικής παραγωγής με τη συγκρότηση στρατηγικών κλαδικών πολιτικών και μεθοδευμένων αναπτυξιακών πρωτοβουλιών, «συνειδητά εκτός ειδικών μηχανισμών επιτροπείας».

Την αναπτυξιακή αυτή στρατηγική αναλύουν εμβριθώς στο σύγγραμμά τους «Πραγματική οικονομία-Εμπειρίες ανάπτυξης, κρίσης και φτωχοποίησης στην Ελλάδα», ο ομότιμος καθηγητής του πανεπιστημίου Αθηνών Κωστής Βαΐτσος και ο μεταδιδακτορικός ερευνητής του ιδίου πανεπιστημίου Βλάσης Μισσός (εκδ. Κριτική, 432 σελ.). Στο σύγγραμα επισημαίνεται εμφατικά πως όλες οι αναπτυξιακές προσπάθειες και πολιτικές πρέπει να σταθμίζουν δημιουργικά τις «νεοδιαμορφούμενες συστημικές συνθήκες», εντός του πλαισίου της οικονομικής ολοκλήρωσης στην ΕΕ.

Η έμφαση που αποδίδεται από τους δύο πανεπιστημιακούς στην οικονομία της γνώσης είναι κρίσιμη, καθώς ο εκθεμελιωμένος παραγωγικός ιστός της χώρας μας, μπορεί να οργανωθεί και να ξαναστηθεί σε παντελώς νέες και επιθετικές βάσεις με όρους οικονομίας της γνώσης. Να σημειώσουμε ότι πρόσφατα ο επικεφαλής της Daimler Benz, Dieter Zetsche, προέβλεψε ότι το λογισμικό θα καταργήσει τις περισσότερες παραδοσιακές βιομηχανίες τα επόμενα πέντε έως δέκα χρόνια.

Η τρισδιάστατη εκτύπωση προσλαμβάνει μεγάλες διαστάσεις, καθώς η τιμή του φθηνότερου εκτυπωτή 3D μειώθηκε από 18.000 δολ. σε 400 δολ. μέσα σε δέκα χρόνια, ενώ παράλληλα έγινε 100 φορές πιο γρήγορος. Όλες οι μεγάλες εταιρείες υποδημάτων έχουν ήδη ξεκινήσει να παράγουν 3D παπούτσια εκτύπωσης. Στη γεωργία, προβλέπει στροφή στις υδροπονικές καλλιέργειες με χρήση λιγότερου νερού, ενώ δεν θα αργήσει η έλευση του γεωργικού ρομπότ αξίας 100 μόλις δολ! Κάπως έτσι, το 70-80% των θέσεων εργασίας θα εξαφανιστούν τα επόμενα 20 χρόνια.

Απελευθέρωση και ευελιξία που «σκοτώνουν»

των Σάββα Ρομπόλη και Βασίλη Μπέτση

Η αντιμετώπιση τόσο του εργασιακού και κοινωνικού αποκλεισμού, όσο και των κοινωνικών-εισοδηματικών ανισοτήτων αποτελεί ολοένα και περισσότερο κεντρικό αίτημα εκδηλώσεων κοινωνικής διαμαρτυρίας. Ανισότητες που πλήττουν ιδιαίτερα τα τελευταία 30 χρόνια τους πολίτες και των αναπτυγμένων χωρών, εξαιτίας των ασκούμενων νεοφιλελεύθερων πολιτικών, που φέρουν το εύηχο όνομα απελευθέρωση και η ευελιξία στην αγορά εργασίας.

Πράγματι, ιδιαίτερα κατά την δεκαετία του 2010, η διεθνής και ευρωπαϊκή πολιτική απήντησε και απαντά, μεταξύ άλλων, στην κρίση της παγκοσμιοποίησης και της ανεξέλεγκτης διεύρυνσης του χρηματο-πιστωτικού και τραπεζικού τομέα, με την επέκταση της απορρύθμισης της αγοράς εργασίας, την διεύρυνση της ευελιξίας της απασχόλησης, την αύξηση των κοινωνικών-εισοδηματικών ανισοτήτων και την φτωχοποίηση της μεγάλης πλειοψηφίας του πληθυσμού.

Χαρακτηριστική περίπτωση της αύξησης της ανισοκατανομής του εισοδήματος και των κοινωνικών ανισοτήτων αποτελούν, εκτός από την Ευρώπη, οι ΗΠΑ και το Ηνωμένο Βασίλειο. Εκεί, το ποσοστό εισοδήματος του πλουσιότερου 1% του πληθυσμού αυξήθηκε τα τελευταία χρόνια υπέρμετρα, παροξύνοντας την ανισοκατανομή του εισοδήματος

Τα πλεονάσματα της φτωχοποίησης

Του Σωτήρη Θεοδωρόπουλου

Η επίτευξη του στόχου των πρωτογενών πλεονασμάτων 3,5% του ΑΕΠ μέχρι το 2022 που έχει ψηφισθεί στο Τρίτο Μνημόνιο, αλλά και τα πέραν του στόχου υπερπλεονάσματα που ανακοινώθηκαν, προβάλλονται σαν μεγάλα επιτεύγματα της ασκούμενης Δημοσιονομικής πολιτικής. Με το πρωτογενές αυτό πλεόνασμα του στόχου, διασφαλίζεται ανεξαρτήτως τρόπου επίτευξης και επιπτώσεων, η ετήσια Δαπάνη για Τόκους του Δημοσίου Χρέους περίπου 6 δισ. Η εξαιρετικά χαμηλή αυτή δαπάνη σε σχέση με το μέγεθος του Χρέους, οφείλεται στις τεράστιες παρεμβάσεις των Εταίρων μας που έγιναν με το PSI TO 2012. Χωρίς αυτές η δαπάνη για Τόκους θα ήταν τρομακτική, ασήκωτη.

Αξίζει να δούμε πώς χώρες της Ευρωζώνης με πολύ χαμηλότερο  χρέος, έχουν μεγαλύτερη δαπάνη για Τόκους σαν ποσοστό του ΑΕΠ. Επειδή όμως σχεδόν το σύνολο του Χρέους μας είναι εξωτερικό, το ποσό της δαπάνης για Τόκους μεταφέρεται επίσης στο σύνολο του στο εξωτερικό. Δηλαδή εγχώριο εισόδημα πού αποσπάται με φόρους, μεταφέρεται στο εξωτερικό δημιουργώντας κενό εσωτερικής δαπάνης και συρρίκνωση της εσωτερικής ζήτησης. Για να καλυφθεί ή για να αντισταθμισθεί αυτό θα πρέπει είτε να έχουμε πλεόνασμα στο  Ισοζύγιο Εξωτερικών Συναλλαγών, δηλ. πρόσθετη ζήτηση απ’ το εξωτερικό, είτε ισχυρή επενδυτική ζήτηση πέραν των αποταμιεύσεων της Οικονομίας. Την περίοδο όμως αυτή, για λόγους που δεν θα αναλύσουμε εδώ, δεν υπάρχει ούτε το ένα ούτε το άλλο. Υφεσιακές επιπτώσεις μέσω άλλων μηχανισμών, έχει επίσης και το πέραν του στόχου υπερπλεόνασμα, παρά το γεγονός ότι το εισόδημα που αφαιρείται μέσω φόρων απ’ την Οικονομία επιστρέφει μέσω επιδομάτων εκλογικής πελατείας. Υπακούει έτσι σε αναχρονιστικές λογικές του κρατισμού, σύμφωνα με τις οποίες η Κυβέρνηση ξέρει να δαπανά καλύτερα το εισόδημα απ’ αυτούς που το παράγουν.

ΦΤΩΧΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ

του Παναγιώτη Ε. Πετράκη* 

Οι μεγάλες διαρθρωτικές μεταβολές που συμβαίνουν στον Δυτικό κόσμο ενεργοποιούνται από τη μεταφορά πλούτου προς την ανατολική πλευρά της παγκόσμιας σφαίρας όπου εκεί ευνοείται η δημιουργία μίας νέας μεσαίας τάξης και βελτιώνεται η θέση των φτωχότερων στρωμάτων. Συνολικά η παγκόσμια ακραία φτώχεια (άτομα που ζουν με λιγότερο από $1,9 την ημέρα, 8% του πληθυσμού) μειώνεται αλλά πάντως όχι πολύ γρήγορα. Υπολογίζεται ότι κάθε ημέρα 54.551 πρόσωπα ξεφεύγουν από την ακραία φτώχεια και 11.724 πρόσωπα εισέρχονται σ’ αυτήν.

Στην Ευρωπαϊκή Ένωση η προσοχή δεν εστιάζεται στην ακραία φτώχεια διότι είναι ένα ιδιαίτερα περιορισμένο φαινόμενο. Η προσοχή εστιάζεται στην Κοινωνική Δικαιοσύνη. Εδώ εξάλλου εδράζει η πηγή του λαϊκισμού που αποδιαρθρώνει τις Ευρωπαϊκές κοινωνίες.

Ο Δείκτης Κοινωνική Δικαιοσύνης (Bertelsmann Stiftung, 2017) ως μέτρο ποσοτικοποίησης του βαθμού κοινωνικής δικαιοσύνης διαμορφώνεται από έξι κυρίως επιμέρους δείκτες: τον κίνδυνο φτωχοποίησης, την παροχή εκπαιδευτικών ευκαιριών, τη δυνατότητα προσφυγής στις αγορές εργασίας, την κοινωνική συνοχή και τις μη διακρίσεις, την υγεία και τέλος την διαγενεακή δικαιοσύνη.

Δ.Τσαγκάρης: Δεν οδηγεί πουθενά η νέα συμφωνία

Νέα Κρήτη

Θα συνεχιστεί η ύφεση και η φτωχοποίηση της χώρας αφού και η νέα συμφωνία των δανειστών οδηγεί στο ερώτημα τι θα συμβεί στην επόμενη δόση είπε ο οικονομολόγος και φοροτεχνικός Δημήτρης Τσαγκάρης μιλώντας στο Ράδιο 9,84.

Για τους λαούς πρόσθεσε δεν υπάρχουν αδιέξοδα κι αν οι δανειστές εξακολουθούν να μας χρησιμοποιούν ως τιμωρητικό παράδειγμα αντί να λειτουργήσουν με το κοινοτικό κεκτημένο τότε όλα τα σενάρια θα είναι ανοικτά πρόσθεσε.

Η πρωσική αλαζονεία και η Γαλλία

Analyst

Ο στόχος της πολιτικής της Γερμανίας ήταν από το ξεκίνημα της Ευρωζώνης η απομύζηση των εταίρων της και, στη συνέχεια, η κατοχή τους με οικονομικά όπλα – οπότε θα είναι η πραγματική ένοχος, αν διαλυθούν η Ευρωζώνη και η ΕΕ

.

«Οι Γάλλοι εργάζονται λίγο, ζουν αρκετά με τη βοήθεια του κράτους, απεργούν παρ’ όλα αυτά με ευχαρίστηση, αγαπούν τα αρώματα, το καλό κρασί και την υψηλή μόδα, βγαίνουν όσο το δυνατόν γρηγορότερα στη σύνταξη, ενώ αντιδρούν από χρόνια τώρα πεισματικά, απέναντι σε κάθε μεταρρύθμιση που προσπαθεί να επιβληθεί στη χώρα τους. Πρόκειται για ένα είδος αντίθετου τύπου από τους Γερμανούς. Πρόβλεψη: έτσι δεν γίνεται τίποτα. Προοπτικές καλυτέρευσης: πολύ περιορισμένες«. (πηγή: Spiegel)

Τα παραπάνω απηχούν σε γενικές γραμμές τα συνήθη συμπεράσματα των Γερμανών για τους Γάλλους, όταν αναφέρονται στην οικονομία της γειτονικής τους χώρας – ειδικά μετά το ξεκίνημα των τελευταίων κινητοποιήσεων (άρθρο), με τις οποίες φυσικά δεν συμφωνεί το μεγαλύτερο ποσοστό της γερμανικής κοινής γνώμης.