Σε σταδιακή αποδόμηση η κοινωνική Ευρώπη

των Σάββα Ρομπόλη και Βασίλη Μπέτση

Το Νοέμβριο του 2017, στη σύνοδο κορυφής του Γκέτεμποργκ (Σουηδία) υιοθετήθηκε ο «Ευρωπαϊκός Πυλώνας Κοινωνικών Δικαιωμάτων» Έχει ενδιαφέρον το γεγονός ότι η ευρωπαϊκή γραφειοκρατία ισχυρίζεται ότι συμβάλλει στον περιορισμό του ανησυχητικού πλέον για την προοπτική της ΕΕ διευρυμένου κοινωνικού ελλείμματος, ενώ στην πραγματικότητα αποδομείται η κοινωνική Ευρώπη. Πρόκειται για τάση, η οποία δεν φαίνεται πως θα ανακοπεί μετά τα αποτελέσματα των ευρωεκλογών.

Πράγματι, η ευρωπαϊκή γραφειοκρατία και οι συμμετέχοντες στη σύνοδο θεωρούσαν ότι με ένα κατάλογο είκοσι αρχών και στόχων (μη δεσμευτικού χαρακτήρα) για τη πρόσβαση στην αγορά εργασίας, τα επιδόματα ανεργίας, τις αποδοχές και τις ασφαλιστικές εισφορές των διασυνοριακών εργαζομένων, ενισχύουν την κοινωνική διάσταση της ΕΕ.

Η προαναφερόμενη ουτοπική θεώρηση βασίζεται στην επιμελημένη παραγνώριση της ευρωπαϊκής γραφειοκρατίας ότι οι ασκούμενες οικονομικές και κοινωνικές πολιτικές λιτότητας στην ΕΕ, από το 1970 μέχρι σήμερα, έχουν προκαλέσει -όπως αποδεικνύεται εκ του αποτελέσματος- συνθήκες υπαρξιακής κρίσης. Αυτό συνέβη με την εγκαθίδρυση του «μοντέλου του οικονομικού και κοινωνικού δυϊσμού», καθώς και του «δυϊσμού των ευρωπαϊκών και περιφερειακών ανισοτήτων», με τη σταδιακή εγκαθίδρυση της Ευρώπης των πολλαπλών ταχυτήτων.

Πώς τα ολιγοπώλια διευρύνουν τις ανισότητες

Τι πιστεύει ο επικεφαλής οικονομολόγος της Γενικής Διεύθυνσης Ανταγωνισμού στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή καθηγητής Τομασο Βαλέττι,για το ρόλο της συγκέντρωσης των επιχειρήσεων και τη σημασία τους στην ανάπτυξη μιας οικονομίας. 

Γράφει ο Αθαν. Χ. Παπανδρόπουλος

Η βιομηχανική συγκέντρωση πόσο επηρεάζει την πορεία της αμοιβής της εργασίας και σε ποιο βαθμό θα μπορούσε να ναρκοθετεί τον δυναμισμό μιας οικονομίας; Αυτό ήταν κατά την εκτίμησή μας, το βασικό ερώτημα που εμμέσως πλην σαφώς έθεσε στους ακροατές του ο Ιταλός καθηγητής κ. Τομάσο Βαλέττι (φωτό), επικεφαλής οικονομολόγος στη Γενική Διεύθυνση Ανταγωνισμού της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και ευρύτερα γνωστός για τις μελέτες του πάνω στη συγκέντρωση των επιχειρήσεων, τις εξαγορές και συγχωνεύσεις και το ανταγωνιστικό περιβάλλον.

Προσκεκλημένος στην Αθήνα από το Ίδρυμα Οικονομικών και Βιομηχανικών Ερευνών (Ι.Ο.Β.Ε.) και το Οικονομικό Πανεπιστήμιο των Αθηνών, ο καθηγητής Τομασο Βαλέττι μίλησε σ’ ένα φοιτητικό κυρίως κοινό για τις τάσεις συγκέντρωσης στη βιομηχανία και για τη δυναμική των αγορών σε συνάρθρωση με μια δεδομένη πολιτική ανταγωνισμού.

Ευθύς εξ αρχής, θα πρέπει να τονιστεί ότι η παρουσίαση του γνωστού καθηγητή υπήρξε ιδιαίτερα αναλυτική και διεξοδική και χωρίς περιττές κορώνες έθεσε ορισμένα σοβαρά προβλήματα. Κατά πρώτον, ο καθηγητής Τ. Βαλέττι άφησε να υπονοηθεί ότι σε πολλούς βιομηχανικούς κλάδους, ο υγιής ανταγωνισμός έχει πάει περίπατο. Με αποτέλεσμα σε κλαδικό επίπεδο όλο και πιο λίγες εταιρίες να ελέγχουν τις σχετικές αγορές. Κατά συνέπεια, στους κλάδους αυτούς, το κόστος εισαγωγής νέων επιχειρήσεων είναι δυσπρόσιτο και σε αρκετές περιπτώσεις απαγορευτικό.

Οι ανατροπές και οι νέες ανισότητες στη Δύση

Όσο η τεχνολογία θα καλπάζει, τόσο η ψευδολογία και η μυθοπλασία θα παγκοσμιοποιούνται. Η αύξηση των ανισοτήτων εντός των αναπτυγμένων χωρών και ποιες θα έχουν το πλεονέκτημα την επόμενη ημέρα. 

Γράφει ο Αθ. Χ. Παπανδρόπουλος

«Σε έναν κόσμο που κατακλύζεται από ασύνδετες πληροφορίες, η διαύγεια είναι δύναμη», γράφει ο Γιουβάλ Νοά Χαράρι, ξεκινώντας την εισαγωγή στο βιβλίο του «21 μαθήματα για τον 21ο αιώνα»(Εκδόσεις Αλεξάνδρεια).

Συνεχίζει δε προσθέτοντας ότι στις μέρες μας, «… θεωρητικά, όλοι μπορούν να συμμετάσχουν στη συζήτηση σχετικά με το μέλλον της ανθρωπότητας, αλλά είναι εξαιρετικά δύσκολο να διατηρήσεις τη ματιά σου καθαρή. Πολύ συχνά, δεν αντιλαμβανόμαστε καν ότι διεξάγεται κάποια συζήτηση ή ποια είναι τα καίρια ζητήματα. Δισεκατομμύρια άνθρωποι δεν έχουν την πολυτέλεια να αναρωτηθούν γιατί έχουν πολύ πιο πειστικά πράγματα να κάνουν: πρέπει να πάνε στη δουλειά, να φροντίσουν τα παιδιά τους ή τους ηλικιωμένους γονείς. Δυστυχώς, η ιστορία δεν κάνει εκπτώσεις. Αν το μέλλον της ανθρωπότητας αποφασιστεί ερήμην σας, επειδή τρέχατε για να ταΐσετε και να ντύσετε τα παιδιά σας, δεν πρόκειται να εξαιρεθείτε από τις συνέπειες. Αυτό είναι εντελώς άδικο, αλλά ποιος λέει ότι η ιστορία είναι δίκαιη;».

Με τα λόγια του αυτά, ο Ισραηλινός ιστορικός θέτει ένα τεράστιο πρόβλημα, πολύπλοκο και ρεαλιστικό ταυτόχρονα, το οποίο σημαδεύει την εποχή μας. Όσο για τις απαντήσεις που θα δίνονταν στα επιμέρους προβλήματα που γεννώνται από την αρχική μήτρα θα είναι και τα κυρίαρχα θέματα της πολιτικής, της οικονομίας και της κοινωνικής εξέλιξης που θα βιώνει ο κόσμος για παρά πολλά χρόνια και όχι μόνον στον 21ο αιώνα.

Ένα σκάνδαλο, πολλές ανισότητες

Από την έντυπη έκδοση της Ναυτεμπορικής

Της Νατάσας Στασινού

nstas@naftemporiki.gr

Ένα σκάνδαλο, που δεν αφορά συναλλαγές του Ντόναλντ Τραμπ, παρεμβάσεις ξένων δυνάμεων στις εκλογές ή υποθέσεις κατασκοπείας, κυριαρχεί αυτό το διάστημα στα αμερικανικά Μέσα και συγκλονίζει την κοινή γνώμη. Οι αρχές εξάρθρωσαν το μεγαλύτερο δίκτυο δωροδοκιών για εισαγωγή σε πανεπιστήμια, απαγγέλοντας κατηγορίες εις βάρος δεκάδων προσώπων, που βοηθούσαν ενδιαφερόμενους να αγοράσουν μία θέση στο Γέιλ, το Στράτφορ και αλλού.

Το θέμα έχει ανοίξει μια ευρύτερη συζήτηση στις ΗΠΑ σχετικά με τις οικονομικές ανισότητες και το πώς αυτές αποτυπώνονται στις δυνατότητες πρόσβασης σε καλή εκπαίδευση. Και τούτο γιατί, όπως επισημαίνουν ορισμένοι, ακόμη κι εάν έλειπαν φαινόμενα παρανομίας όπως το συγκεκριμένο, η καλή εκπαίδευση θα παρέμενε «αποκλειστικό προνόμιο» των λίγων και πλουσίων. Τα πράγματα δεν είναι ακριβώς έτσι, αφού τα αμερικανικά πανεπιστήμια φημίζονται και για το πολύ ισχυρό σύστημα υποτροφιών τους, που δίνει τη δυνατότητα σε δυνατά μυαλά ή ξεχωριστούς αθλητές να προχωρήσουν ανεξάρτητα από την οικονομική τους θέση.

Γιατί η ΕΕ χάνει τον λόγο ύπαρξης – Ανισότητες και ευρωεκλογές

των Σάββα Ρομπόλη και Βασίλη Μπέτση

Είναι πλέον προφανές ότι στα τέλη της τρέχουσας δεκαετίας, κυρίαρχα χαρακτηριστικά, μεταξύ των άλλων, που σηματοδοτούν την πορεία της ΕΕ, είναι η σταδιακή διεύρυνση της φτωχοποίησης του πληθυσμού και η εγκαθίδρυση διαφόρων κατηγοριών δυϊσμού που τροφοδοτεί τις ανισότητες. Φερ’ ειπείν ο οικονομικός-κοινωνικός δυϊσμός, ο δυϊσμός ευρωπαϊκών-περιφερειακών ανισοτήτων, η σταδιακή διεύρυνση του εισοδηματικού χάσματος πλουσίων-φτωχών κρατών-μελών και τμημάτων του πληθυσμού, κ.λ.π.

Έτσι, στην πορεία αυτή, απέκτησε δυναμική, όπως προκύπτει εκ του αποτελέσματος, η θεσμοποίηση της Ευρώπης των πολλαπλών ταχυτήτων, του κοινωνικού dumping και του αθέμιτου ανταγωνισμού καθώς και η πλήρης αποδυνάμωση της πολιτικά, δημοκρατικά και κοινωνικά ισχυρής και ενιαίας Ευρώπης. Kι΄αυτό γιατί οι ασκούμενες πολιτικές μείωσης, από τις αρχές της δεκαετίας του 1990, της φορολογίας του κεφαλαίου, των δαπανών εκπαίδευσης, υγείας και της συρρίκνωσης των δημόσιων και κοινωνικών υπηρεσιών, κ.λ.π., συνέβαλαν καθοριστικά σε μια σειρά αρνητικών εξελίξεων: την παρατηρούμενη αύξηση των ανισοτήτων, την εισοδηματική κατάρρευση των εργαζόμενων στρωμάτων του πληθυσμού και ενός τμήματος της μεσαίας τάξης, με διαφοροποιήσεις, και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού.

Αξίζει να σημειωθεί ότι η περίοδος που συνέβαλε ιδιαίτερα στη διεύρυνση των ανισοτήτων και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού ήταν η περίοδος της πρόσφατης οικονομικής κρίσης και ύφεσης, κατά την οποία εφαρμόστηκαν πολιτικές μείωσης των μισθολογικών και μη μισθολογικών δαπανών, απορρύθμισης της αγοράς εργασίας, αύξησης της ανεργίας αποδιάρθρωσης του κοινωνικού κράτους, κ.λ.π., με αποτέλεσμα την εμβάθυνση των συνθηκών απο-δημοκρατισμού της πολιτικής και κοινωνικο-οικονομικής λειτουργίας.

Αποκαθηλώνεται η κοινωνική Ευρώπη

των Σάββα Ρομπόλη και Βασίλη Μπέτση

Το Νοέμβριο του 2017, στη σύνοδο κορυφής του Γκέτεμποργκ (Σουηδία) υιοθετήθηκε ο «Ευρωπαϊκός Πυλώνας Κοινωνικών Δικαιωμάτων» Έχει ενδιαφέρον το γεγονός ότι η ευρωπαϊκή γραφειοκρατία ισχυρίζεται ότι συμβάλλει στον περιορισμό του ανησυχητικού πλέον για την προοπτική της ΕΕ διευρυμένου κοινωνικού ελλείμματος, ενώ στην πραγματικότητα αποδομείται η κοινωνική Ευρώπη.

Πράγματι, η ευρωπαϊκή γραφειοκρατία και οι συμμετέχοντες στη σύνοδο θεωρούσαν ότι με ένα κατάλογο είκοσι αρχών και στόχων (μη δεσμευτικού χαρακτήρα) για τη πρόσβαση στην αγορά εργασίας, τα επιδόματα ανεργίας, τις αποδοχές και τις ασφαλιστικές εισφορές των διασυνοριακών εργαζομένων, ενισχύουν την κοινωνική διάσταση της ΕΕ.

Η προαναφερόμενη ουτοπική θεώρηση βασίζεται στην επιμελημένη παραγνώριση της ευρωπαϊκής γραφειοκρατίας ότι οι ασκούμενες οικονομικές και κοινωνικές πολιτικές λιτότητας στην ΕΕ, από το 1970 μέχρι σήμερα, έχουν προκαλέσει -όπως αποδεικνύεται εκ του αποτελέσματος- συνθήκες υπαρξιακής κρίσης. Αυτό συνέβη με την εγκαθίδρυση του «μοντέλου του οικονομικού και κοινωνικού δυϊσμού», καθώς και του «δυϊσμού των ευρωπαϊκών και περιφερειακών ανισοτήτων», με τη σταδιακή εγκαθίδρυση της Ευρώπης των πολλαπλών ταχυτήτων.

Η Γαλλία συγκρούεται με τις ανισότητες. Η Ευρώπη;

των Σάββα Ρομπόλη και Βασίλη Μπέτση

Είναι πλέον εμφανές ότι κοινό χαρακτηριστικό στην κατανομή του εισοδήματος στην Ευρώπη είναι η αύξηση των υψηλών εισοδημάτων, δεδομένου ότι, από τις αρχές της δεκαετίας του 1990 μέχρι σήμερα, οι πλούσιοι έγιναν πλουσιότεροι και οι φτωχοί έγιναν φτωχότεροι. Αξίζει να σημειωθεί ότι η περίοδος που συνέβαλε στη διεύρυνση των εισοδηματικών και κοινωνικών ανισοτήτων ήταν η περίοδος της πρόσφατης οικονομικής κρίσης και ύφεσης. Κατά την κρίση εφαρμόστηκαν πολιτικές μείωσης, μεταξύ των άλλων, των μισθολογικών και μη μισθολογικών δαπανών, απορρύθμισης της αγοράς εργασίας, αύξησης της ανεργίας, αύξηση των τιμών των προϊόντων και υπηρεσιών ευρείας κατανάλωσης, αποδιάρθρωσης του κοινωνικού κράτους, κλπ.

Στην κατεύθυνση αυτή, διαπιστώνεται ότι σε επίπεδο ανισοτήτων διεθνώς, ενώ το πλουσιότερο 1% του πλανήτη κατείχε το 1980 το 16% του εισοδήματος, το 2017 κατείχε το 20% του εισοδήματος. Ταυτόχρονα, το ήμισυ του πληθυσμού παρέμεινε σταθερό στο 9% του εισοδήματος παρά τις εξελίξεις που σημειώθηκαν κατά την περίοδο αυτή στις λεγόμενες αναπτυσσόμενες χώρες (πχ Κίνα, Ινδία, κα). Με άλλα λόγια, από τα στοιχεία αυτά προκύπτει ότι συγκρίνοντας τη δυναμική της σύγκλισης (μείωση των ανισοτήτων) με τη δυναμική της απόκλισης (αύξηση των ανισοτήτων), διαπιστώνεται ότι επικρατεί σε σημαντικό βαθμό η δεύτερη επί της πρώτης.

Έτσι, στην Ευρώπη το 1% των πλουσιότερων Ευρωπαίων κατέχει σήμερα το 12% του εισοδήματος, ενώ το 1% των πλουσιότερων Αμερικανών κατέχει σήμερα το 20% του εισοδήματος. Αξίζει να σημειωθεί ότι στην Έκθεση των Παγκόσμιων Ανισοτήτων του 2018 σημειώνεται ότι εάν οι παγκόσμιες ανισότητες ακολουθήσουν τις τάσεις των τελευταίων τριών δεκαετιών, τότε θα συνεχίσουν να διευρύνονται, διεθνώς, κατά τα επόμενα χρόνια. Έτσι, στο πλαίσιο αυτό, για τις ΗΠΑ προβλέπεται ότι το 1% των πλουσιότερων Αμερικανών που κατέχει σήμερα το 20% του εισοδήματος, θα κατέχει στο μέλλον το 30% του εισοδήματος.

ΑΝΕΡΓΙΑ ΚΙ ΑΝΙΣΟΤΗΤΕΣ ΦΕΡΝΕΙ Η ΙΝΤΕΡΝΕΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

Ασυνήθιστα υψηλά στην ατζέντα των ηγετών των 20 πλουσιότερων κρατών του πλανήτη που συνεδρίασαν στον Μπουένος Άιρες 30 Νοεμβρίου και 1 Δεκεμβρίου βρέθηκε το θέμα του τεχνολογικού και ψηφιακού μετασχηματισμού των οικονομιών κι ειδικότερα οι επιπτώσεις στην ανθρώπινη εργασία.

ΛΕΩΝΙΔΑΣ ΒΑΤΙΚΙΩΤΗΣ

Οι αναφορές κι οι υποσχέσεις που περιλαμβάνονται στο τελικό ανακοινωθέν (εδώ το πλήρες κείμενο) δεν έχουν καμιά σημασία γιατί, όπως πάντα, αποτελούν στρογγυλεμένα ευχολόγια και άνευρες, κατευναστικές διατυπώσεις.

Το ερευνητικό υλικό ωστόσο που έχει ήδη συσσωρευτεί προσφέρεται για την εξαγωγή σημαντικών συμπερασμάτων που μακροπρόθεσμα μπορεί να προκαλούν αισιοδοξία, άμεσα ωστόσο μόνο ανησυχία δημιουργούν. Κι αυτό λόγω των αρνητικών επιπτώσεων που θα υπάρξουν σε δύο τουλάχιστον επίπεδα: στην απασχόληση και στις περιφερειακές ανισότητες.

Σε ό,τι αφορά την εργασία, πρόσφατη έρευνα του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης (εδώ το πλήρες κείμενο) έδειξε ότι σε 20 χρόνια οι μισές από τις σημερινές εργασίες (για την ακρίβεια το 47%) θα μπορούν να διεκπεραιώνονται από ρομπότ! Η μελέτη τους δεν ήταν πρόβλεψη, αλλά μια εκτίμηση για τον βαθμό έκθεσης υφιστάμενων θέσεων εργασίας στη τεχνητή νοημοσύνη και τα κινούμενα ρομπότ. Αν και απέφυγαν να εκτιμήσουν τις θέσεις εργασίας που θα χαθούν, η έρευνά τους προκάλεσε σοβαρότατες αντιδράσεις και γενικά θεωρήθηκε υπερβολική. Η απάντηση των συγγραφέων ήταν αφοπλιστική: Το 1900 το 40% του εργατικού δυναμικού ασχολούταν στη γεωργία. Ποιος μπορούσε να προβλέψει ότι σήμερα θα εργάζεται στη γεωργία λιγότερο από το 2% του εργατικού δυναμικού;

Το παιχνίδι τελειώνει

analyst

Ο νεοφιλελευθερισμός θα καταρρεύσει αφενός μεν από τις τεράστιες εισοδηματικές διαφορές που έχουν δημιουργηθεί μεταξύ του ανώτατου 10% και του υπόλοιπου πληθυσμού, αφετέρου από τα βουνά των δημοσίων και ιδιωτικών χρεών – ραδιοφωνική συνέντευξη.

.

Επικαιρότητα

Τα περισσότερα προβλήματα είναι απλά μεν όσον αφορά την ερμηνεία τους, αλλά πολύ δύσκολα ως προς την επίλυση τους. Για παράδειγμα η σημερινή κρίση που απειλεί να καταστρέψει τη Ευρώπη και ολόκληρη τη Δύση – η οποία έχει δύο κεντρικές αιτίες:

(α) Τις τεράστιες εισοδηματικές διαφορές που έχουν δημιουργηθεί μεταξύ του ανώτατου 10% και του υπολοίπου πληθυσμού – οι οποίες οδηγούν σταδιακά στην εξαΰλωση της μεσαίας τάξης που απομυζείται τόσο από την ανώτατη (αθέμιτη υφαρπαγή του πλούτου της, τελευταία μέσω των κεντρικών τραπεζών), όσο από την κατώτατη (κρατικά επιδόματα που χρηματοδοτούνται από τους φόρους που όμως αποφεύγει η ανώτατη), ενώ αποτελεί το θεμέλιο της Δημοκρατίας.

Έτσι μειώνεται η ζήτηση, αφού ο πλούτος που συγκεντρώνει η ανώτατη δεν είναι δυνατόν να καταναλωθεί, οπότε η ανάπτυξη – ενώ για να επιβιώσει το 90% χρεώνεται, σε μία εποχή που τα χρέη είναι ήδη εκτός ελέγχου. Παράλληλα προωθείται η μετανάστευση αφενός μεν για να σταματήσει η μείωση του πληθυσμού, αφετέρου για να διατηρηθούν χαμηλά τα εισοδήματα των εργαζομένων προς όφελος των μεγάλων κυρίως επιχειρήσεων – εις βάρος φυσικά της πλειοψηφίας των Πολιτών.

H έξυπνη λύση στη μάχη με τις ανισότητες

Ο οικονομικός αποκλεισμός και πώς επηρεάζει άτομα και κοινωνίες. Η συμβολή της χρηματοοικονομικής ένταξης στην καταπολέμηση των ανισοτήτων και τι πρέπει να προσεχθεί κατά τη διαδικασία. 

Γράφει ο Νικόλαος Φίλιππας*

Η χρηματοοικονομική ένταξη (financial inclusion)  αναδύεται πλέον ως ένα νέο πρότυπο ανάπτυξης μίας χώρας, αφού -υπό προϋποθέσεις -μπορεί να μειώσει την φτώχεια και τις κοινωνικές ανισότητες και να συμβάλει καθοριστικά στην κοινωνική ενσωμάτωση των πιο ευάλωτων τμημάτων του πληθυσμού και ιδιαίτερα των μειονοτήτων.

Σύμφωνα με μία σειρά διεθνών επιστημονικών μελετών, η χρηματοοικονομική ένταξη όλων των πολιτών (financial inclusion)  στο επίσημο χρηματοπιστωτικό σύστημα μειώνει την φτώχεια και περιορίζει τις κοινωνικές ανισότητες, ενώ ο χρηματοοικονομικός αποκλεισμός πλήττει τις πιο ευάλωτες ομάδες του πληθυσμού και ιδιαίτερα τις μειονότητες.

Σύμφωνα με τον Οργανισμό για την χρηματοοικονομική ένταξη (Center for Financial Inclusion, CFI)  περίπου 1.7  δισεκατομμύρια ενήλικες  – περίπου  το μισό του παγκόσμιου εργατικού δυναμικού – δεν έχουν λογαριασμό σε κάποιο επίσημο χρηματοπιστωτικό ίδρυμα (unbanked). Φυσικά η πλειοψηφία των ατόμων αυτών βρίσκεται στις χώρες της Αφρικής  και της Ασίας.

Παρά το γεγονός ότι υπάρχουν διαφορετικοί ορισμοί για την χρηματοοικονομική ένταξη, μία σύνθεση των υπαρχόντων  ορισμών θα μπορούσε να ήταν η παρακάτω:  Χρηματοπιστωτική ένταξη,  είναι η κατάσταση κατά την οποία όλοι οι πολίτες ανεξάρτητα από το φύλο, το χρώμα και το εισόδημά τους, έχουν πρόσβαση και μπορούν να χρησιμοποιήσουν αποτελεσματικά τις υπάρχουσες χρηματοοικονομικές υπηρεσίες, προσαρμοσμένες στις ανάγκες τους και στις οικονομικές τους δυνατότητες, με σχετική ευκολία, λογικό κόστος και με προστασία των δικαιωμάτων τους, έχοντας ως  απώτερο στόχο την βελτίωση της ποιότητας της ζωής τους (well being).

Ο πλούτος και η φτώχεια των Εθνών

analyst
.

Η περιουσία των ιδιωτών στον πλανήτη εκτοξεύθηκε στα 210,9 τρις $, επεξηγώντας πολύ καλά σε ποιούς οφείλουν τα τεράστια χρέη τους τα κράτη και όλοι οι υπόλοιποι – ενώ έχει αποδειχθεί πως ο καπιταλισμός μπορεί μεν να επιβιώσει τόσο με μεγαλύτερο, όσο και με μικρότερο κράτος, αλλά πολύ δύσκολα με κραυγαλέες εισοδηματικές ανισότητες.

.του Βασίλη Βιλιάρδου

Ανάλυση

Δεν υπάρχει καμία αμφιβολία σχετικά με το ότι, οι εισοδηματικές ανισότητες αυξάνονται χρόνο με το χρόνο – πως οι πλούσιοι γίνονται πλουσιότεροι και οι φτωχοί φτωχότεροι. Υπάρχουν βέβαια περισσότεροι πλούσιοι, αλλά το μερίδιο του πλούτου μίας συνεχώς μειούμενης «αριστοκρατίας» κλιμακώνεται με ισχυρότερο ρυθμό – πολύ συχνά χωρίς καν να δραστηριοποιούνται επιχειρηματικά, αφού τα χρήματα τους εργάζονται μόνα τους στις αγορές, μέσω «εταιριών γραμματοκιβωτίων» σε φορολογικούς παραδείσους, καθώς επίσης με τη χρησιμοποίηση πρακτικών στα όρια της νομιμότητας.

Η «πώληση» τώρα της αυξανόμενης ανισότητας στους λαούς που κυβερνώνται πλέον από όλο και περισσότερους πολιτικούς μισθοφόρους των ελίτ, φαίνεται να έχει επιτυχία – με τη βοήθεια της ιδεολογίας του «Trickle Down Effect» που προέρχεται από τον Adam Smith και το βιβλίο του «Ο πλούτος των Εθνών». Σύμφωνα με αυτήν τη θεωρία, η οποία δεν επαληθεύθηκε σχεδόν ποτέ, τα εξής:

«Η μεγέθυνση και ο πολλαπλασιασμός της παραγωγής σε όλους τους οικονομικούς τομείς, ως αποτέλεσμα του καταμερισμού της εργασίας, έχει ως αποτέλεσμα την άνοδο του πλούτου – ο οποίος, σε μία καλά κυβερνώμενη χώρα, εξαπλώνεται από τα υψηλότερα στα χαμηλότερα εισοδηματικά στρώματα του πληθυσμού».

Πρώτο Θέμα

«Όταν αυξάνεται η εισοδηματική ανισότητα, μειώνεται η οικονομική ανάπτυξη», υποστηρίζει σχετική έκθεση του ΟΟΣΑ

Η ψαλίδα ανάμεσα σε πλούσιους και φτωχούς συνεχώς ανοίγει. Οι οικονομολόγοι προβληματίζονται και κάποιοι αναθεωρούν τις απόψεις τους. Το ίδιο και το ΔΝΤ, που ξεκίνησε σήμερα τις εργασίες της Εαρινής Συνόδου του.

Οι οικονομολόγοι δεν φημίζονται για τα αισθήματά τους, συνήθως ενδιαφέρονται μόνο για αριθμούς. Ποσώς τους ενδιαφέρουν προβλήματα όπως η άνιση κατανομή του πλούτου. Η ανακατανομή κοστίζει και ελαττώνει τα κίνητρα, υποστηρίζουν. Ωστόσο, τελευταία παρατηρείται μεταστροφή, ιδιαίτερα στο ΔΝΤ. Αλλά και στον ΟΟΣΑ άλλαξαν επιχειρηματολογία, όχι με πολιτικά αλλά με οικονομικά κριτήρια. «Όταν αυξάνεται η εισοδηματική ανισότητα, μειώνεται η οικονομική ανάπτυξη», υποστηρίζει σχετική έκθεση του ΟΟΣΑ. Στο ίδιο αποτέλεσμα καταλήγει και το ΔΝΤ. Μάλιστα οι οικονομολόγοι έχουν ποσοτικοποιήσει τη μείωση της ανάπτυξης στο 8,5% του ΑΕΠ τα τελευταία 25 χρόνια. 

«Ωραίο για να είναι αληθινό» 

Το όνειρο και η ελπίδα

Από την έντυπη έκδοση της Ναυτεμπορικής

Της Αγγελικής Κοτσοβού

akots@naftemporiki.gr

Πενήντα χρόνια μετά, και το όνειρο δεν έχει γίνει πραγματικότητα. Το χάσμα μεταξύ πλουσίων και φτωχών μεγαλώνει, αντί να γεφυρώνεται.

Οι ανισότητες παραμένουν, όπως και οι φυλετικές διακρίσεις. Στις 4 Απριλίου 1968 ο Μάρτιν Λούθερ Κινγκ, ο ηγέτης του κινήματος για τα δικαιώματα των Αφροαμερικανών, δολοφονείται σε ηλικία 39 ετών από λευκό, ελεύθερο σκοπευτή. Ο Μάρτιν Λούθερ Κινγκ είχε ένα όνειρο, «ότι τα τέσσερα παιδιά μου μια μέρα θα ζήσουν σε ένα έθνος όπου δεν θα κριθούν από το χρώμα του δέρματός τους, αλλά από το περιεχόμενο του χαρακτήρα τους», όπως διεκήρυξε στην ιστορική του ομιλία τον Αύγουστο του 1963, καθηλώνοντας περισσότερους από 250.000 ανθρώπους.

Στην 50ή επέτειο από τη δολοφονία του, το χάσμα μεταξύ πλουσίων και φτωχών ανέρχεται σε επίπεδα-ρεκόρ, με το 1% της παγκόσμιας οικονομικής ελίτ να διαθέτει τον ίδιο πλούτο με τα 3,7 δισεκατομμύρια όσων ζουν κάτω από το όριο της φτώχειας.

Παγκόσμιες ανισότητες και ελληνικές παθογένειες

Από την έντυπη έκδοση της Ναυτεμπορικής

Του Βασίλη Κωστούλα

vkost@naftemporiki.gr

Tον Νοέμβριο του 1990 η Μάργκαρετ Θάτσερ έδωσε την τελευταία της ομιλία στη Βουλή των Κοινοτήτων του Ηνωμένου Βασιλείου. Αμέσως μετά εκτυλίχθηκε ένας εξόχως ενδιαφέρων διάλογος, ο οποίος παραμένει μέχρι και σήμερα επίκαιρος.

* Βουλευτής Σάιμον Χιουζ: «Υπάρχει ένα στατιστικό το οποίο δεν επιδέχεται αμφισβήτησης, και αυτό είναι ότι, κατά τη διάρκεια της 11ετούς θητείας σας, ως πρωθυπουργού, η ψαλίδα ανάμεσα στο πλουσιότερο 10% και το φτωχότερο 10% σε αυτήν τη χώρα έχει διευρυνθεί σημαντικά».

* Πρωθυπουργός Μάργκαρετ Θάτσερ: «Όλα τα επίπεδα των εισοδημάτων είναι πολύ υψηλότερα σήμερα απ’ ό,τι ήταν το 1979. Κι όμως, εσείς μου λέτε ότι θα προτιμούσατε οι φτωχοί να είναι φτωχότεροι, προκειμένου οι πλούσιοι να είναι λιγότερο πλούσιοι. Αυτή είναι η πολιτική σας. Γι’ αυτό δεν θα δημιουργήσετε ποτέ πλούτο για καλύτερες κοινωνικές παροχές».

«Θα προτιμούσαν το χάσμα να είναι εδώ, εδώ κάτω (σ.σ. δείχνοντας με τα δυο της χέρια χαμηλά) και όχι εδώ πάνω (σ.σ. δείχνοντας με τα δυο της χέρια ψηλά). Μόνο και μόνο για να είναι μικρότερη η ψαλίδα, θα προτιμούσαν οι φτωχοί να είναι φτωχότεροι. Έτσι όμως κανείς δεν δημιουργεί πλούτο και ευκαιρίες», έλεγε τότε χαρακτηριστικά η «Σιδηρά Κυρία».

Αυτή είναι κατά μία έννοια και σήμερα η συζήτηση, η οποία πάντως δεν αφορά επί της ουσίας την Ελλάδα, όσο και αν ορισμένοι προσπαθούν ενίοτε να συνδέσουν την ελληνική κρίση με τη διεθνή συζήτηση περί καπιταλισμού και ανισοτήτων.

Οι ανισότητες και το λάθος του Πικετί

Ένας πρώην αναρχικός Σουηδός σε βιβλίο του καταθέτει συγκλονιστικά στοιχεία που διαψεύδουν τους καιροσκόπους της καταστροφολογίας. 

Γράφει ο Αθ. Χ. Παπανδρόπουλος.

Ενώ πριν από 17 χρόνια το κίνημα κατά της παγκοσμιοποίησης εμαίνετο, ένας Σουηδός -αριστεροαναρχικός, κατά δήλωσή του- έγραφε ένα βιβλίο υπέρ της παγκοσμιοποίησης, στο οποίο εξηγούσε πώς η τελευταία συνιστούσε ένα τεράστιο βήμα προόδου, το οποίο όμως κλόνιζε συνήθειες, παραδόσεις, κατεστημένα συμφέροντα και πολιτικές επιδιώξεις.

«Το ψέμα και η καταστροφολογία που διαδίδουν οι εχθροί της παγκοσμιοποίησης είναι τα κύρια εργαλεία για τη διάδοση του φόβου, τον οποίο κάποιοι αυτόκλητοι “σωτήρες” θα ξορκίζουν και θα πολεμούν». Αυτά μάς έλεγε τότε ο 26χρονος Γιόχαν Νόρμπεργκ, που είχε επίσης προσχωρήσει στο σουηδικό think-tank Timbro, το οποίο ασχολείται με την προώθηση της επιχειρηματικότητας και της ελευθερίας της σκέψης.

Λίγα χρόνια αργότερα, ο 45χρονος σήμερα ιστορικός της οικονομίας, συγγραφέας και συνεργάτης του Ινστιτούτου Cato στις ΗΠΑ, είναι πολύ ενοχλημένος από την αντιμεταναστευτική ρητορεία και την άνοδο του λαϊκισμού, φαινόμενα που επίσης καλλιεργούν τον φόβο και ενισχύουν κατεστημένα συμφέροντα και ξεπερασμένες πολιτικές εξουσίες.

Στο πλαίσιο αυτό, το νέο βιβλίο του με τίτλο «Πρόοδος, Δέκα Λόγοι να Ανυπομονούμε για το Μέλλον» (εκδόσεις Omniworld, για την Ελλάδα εκδόσεις Παπαδόπουλου) είναι μία εξαιρετική συνηγορία κατά της απαισιοδοξίας που κάποιες πολιτικές δυνάμεις έχουν κάνει σημαία τους.

Γερμανία: το 0,0001% έχει διπλάσιο πλούτο από το 50% του πληθυσμού!

του Κώστα Μελά  – 

Υπάρχει ένα βασικό ερώτημα, το οποίο έχει βεβαίως απαντηθεί ποικιλοτρόπως τα τελευταία χρόνια, αλλά πάντοτε νέα στοιχεία δίνουν συνεχώς πιο ενδιαφέρουσες απαντήσεις: ποιος επωφελείται (κερδίζει) από την οικονομική μεγέθυνση και την αύξηση των επιχειρηματικών κερδών; Η κοινωνία ως σύνολο, ή λίγα επιλεγμένα μέλη της που βρίσκονται ψηλά στην ιεραρχία του πλούτου; Ένας τρόπος για να απαντηθεί αυτό το ερώτημα είναι η μελέτη της κατανομής του εισοδήματος.

Μια τελευταία μελέτη για την κατανομή του εισοδήματος στην Γερμανία του γερμανικού Ινστιτούτου Οικονομικών Ερευνών (DIW), (Stefan Bach, Andreas Thiemann and Aline Zucco Looking for the Missing Rich: Tracing the Top Tail of the Wealth Distribution, 2018) δίνει τη δυνατότητα για μια ενδελεχή ανάλυση του ζητήματος αυτού στην ισχυρότερη οικονομία της Ευρώπης, που επιθυμεί να λειτουργεί και ως παράδειγμα για τις υπόλοιπες. Τα αποτελέσματα της έρευνας παρουσιάζονται στον πίνακα 1 που ακολουθεί.

Οι βλαβερές συνέπειες της αυξανόμενης ανισότητας

των Σάββα Ρομπόλη & Βασίλη Μπέτση  – 

Είναι φανερό, με βάση και τα αντίστοιχα διεθνή και ευρωπαϊκά  στατιστικά δεδομένα ότι οι ανισότητες τις τελευταίες τρεις δεκαετίες έχουν αυξηθεί σε παγκόσμιο επίπεδο. Παράλληλα, αποδεικνύεται με τον πιο εύληπτο τρόπο ότι η παρατηρούμενη αύξηση των ανισοτήτων συνιστά ουσιαστικά το αποτέλεσμα των ασκούμενων περιοριστικών πολιτικών από τις αρχές της δεκαετίας του 1990.

Οι περιοριστικές πολιτικές αφορούν στη μείωση της φορολογίας του κεφαλαίου, των δαπανών εκπαίδευσης και υγείας, της χρηματοδότησης δημόσιων και κοινωνικών υπηρεσιών κ.λ.π. Αυτές συνέβαλαν καθοριστικά στην εισοδηματική κατάρρευση των λαϊκών στρωμάτων και ενός τμήματος της μεσαίας τάξης.

Το φαινόμενο αυτό παρατηρείται, με διαφοροποιήσεις, και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού. Όμως, το κοινό χαρακτηριστικό στην κατανομή του εισοδήματος και στην Ευρώπη και στις ΗΠΑ είναι η αύξηση των υψηλών εισοδημάτων, δεδομένου ότι από  τις αρχές της δεκαετίας του 1990 μέχρι σήμερα οι πλούσιοι έγιναν πλουσιότεροι και οι  φτωχοί έγιναν φτωχότεροι.

Αξίζει να σημειωθεί ότι η περίοδος που συνέβαλε στη διεύρυνση των ανισοτήτων και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού ήταν η περίοδος της πρόσφατης οικονομικής κρίσης και ύφεσης, κατά την οποία εφαρμόστηκαν πολιτικές μείωσης των μισθολογικών και μη μισθολογικών δαπανών, απορρύθμισης της αγοράς εργασίας, αύξησης της ανεργίας, αποδιάρθρωσης του κράτους πρόνοιας κ.λ.π.

Ακτινογραφώντας την οικονομική ανισότητα

Την ανησυχητική αύξηση της παγκόσμιας ανισότητας, με βραδύτερο όμως ρυθμό στην Ευρώπη, καταγράφει η έκθεση του World Inequality Lab της Σχολής Οικονομικών του Παρισιού που δημοσιεύτηκε την Πέμπτη. Το slpress.gr ρίχνει «φως» σε σημαντικά ευρήματα της έρευνας που δεν έχουν παρουσιαστεί επαρκώς.

Η ανισότητα των εισοδημάτων ποικίλλει σε μεγάλο βαθμό στις περιοχές του κόσμου με την Ευρώπη και τη Μέση Ανατολή να αποτελούν τα δύο αντίθετα άκρα. Αυτό αποφάνθηκαν οι διάσπαρτοι σε πέντε Ηπείρους εκατό ερευνητές του WID.world, που καταμέτρησαν την εισοδηματική ανισότητα σε 70 χώρες, την ανισοκατανομή του πλούτου σε 30 και το εθνικό εισόδημα σε 180 κράτη. 

Την έκθεση συντόνισε ο Lucas Chancel και την συνέγραψαν, υιοθετώντας πρωτοποριακή μεθοδολογία μέτρησης, οι Facundo Alvaredo, Thomas Piketty, Emmanuel Saez, και Gabriel Zucman.

Το 2016, το 10% των Ευρωπαίων καρπωνόταν το 37% του εθνικού εισοδήματος. Στην Κίνα το αντίστοιχο ποσοστό ήταν 41%, στη Ρωσία 46%, στις ΗΠΑ και στον Καναδά 47% περίπου και 55% στην υποσαχάρια Αφρική, τη Βραζιλία και την Ινδία. Η Μέση Ανατολή κατέκτησε την πρώτη θέση, καθώς σύμφωνα με τις εκτιμήσεις, το 10% απολαμβάνει του 61% του εθνικού εισοδήματος.

Είναι «φυσική» η ανισότητα;

ardin-rixi

Η απαίτηση για πραγματική ισότητα είναι ένα αίτημα διαρκές

Της Ελένης Προκοπίου

Στις δημοκρατικές καπιταλιστικές κοινωνίες, ο νόμος αναγνωρίζει την δικαιική ισότητα και την ελευθερία των πολιτών ως απόλυτα και απαραβίαστα δικαιώματα, όμως όπως γνωρίζουμε πλέον όλοι η ηθική – δικαιική ισότητα είναι μία ισότητα αφηρημένη, τυπική, «νομική» ισότητα, δεν είναι δηλαδή ισότητα «πραγματική», με κοινωνικό περιεχόμενο.

Το εξισωτικό αίτημα είχε τεθεί από την εποχή του Ρουσό ως οικουμενικό αίτημα της «προσωπικής αξίας», δηλαδή ως απαίτηση της κοινωνικής αναγνώρισης κάθε ατόμου με τις ιδιαιτερότητές του. Η αναγνώριση λοιπόν του κάθε προσώπου ετέθη ως προϋπόθεση της «πραγματικής» ισότητας που είναι κοινωνικής φύσεως: είναι δηλαδή δικαίωμα στην κοινωνική αναγνώριση των προσωπικών ικανοτήτων με σκοπό την κοινωνική εκπλήρωση του ατόμου και της προσωπικότητάς του.

Ο μαρξισμός επισημαίνει την ανάγκη της οικονομικής αναγνώρισης των ανισοτήτων ή διαφορών των ατόμων, ασκώντας κριτική στην αστική αρχή του ίσου δικαιώματος, διότι δεν λαμβάνει υπόψιν τις πραγματικές συνθήκες της παραγωγής, καθώς και τις υποκειμενικές ικανότητες των ατόμων, που είναι άνισες, θεωρεί δε ότι το ίσο δικαίωμα είναι «άνισο δικαίωμα για άνιση εργασία» (βλ. Κριτική του Προγράμματος της Γκότα), γι’ αυτό και η μαρξιστική κριτική στρέφεται εναντίον της αφηρημένης, τυπικής ισότητας των δικαιωμάτων.

Η ανισότητα απειλεί τις δημοκρατίες μας

Συγκλονιστικά τα στοιχεία από τη διεύρυνση των ανισοτήτων στη Δύση. Πώς αναδύθηκαν οι νέες ελίτ και ποια είναι τα μαθήματα από το παρελθόν. Οι τρεις λόγοι (μερικής) αισιοδοξίας και ο κίνδυνος του «πλουτοκρατικού λαϊκισμού».

του Martin Wolf

Από το 1980 ως το 2016, το 1% καρπώθηκε το 28% της συνολικής αύξησης στα πραγματικά εισοδήματα στις ΗΠΑ, στον Καναδά και στη Δυτική Ευρώπη, ενώ το φτωχότερο 50% έλαβε μόλις το 9%. Αλλά αυτά τα γενικά νούμερα υποκρύπτουν τεράστιες διαφορές: στη Δυτική Ευρώπη, το πλουσιότερο 1% καρπώθηκε «μόνο» όσο και το φτωχότερο 51%. Στη Βόρεια Αμερική ωστόσο, το 1% έλαβε όσο και το φτωχότερο 88%. Αυτά τα συγκλονιστικά στοιχεία αποδεικνύουν πως η ανάπτυξη από μόνη της μας λέει πολύ λίγα, στην περίπτωση των ΗΠΑ ουσιαστικά τίποτα, για την έκταση της βελτίωσης της οικονομικής ευημερίας για το σύνολο του πληθυσμού.

Τα εντυπωσιακά αυτά στοιχεία προέρχονται από την έκθεση World Inequality Report 2018 του World Inequality Lab. Η μεγάλη εικόνα είναι αυτή της σύγκλισης μεταξύ χωρών και της απόκλισης στο εσωτερικό τους. Αλλά το τελευταίο δεν έχει συμβεί παντού στον ίδιο βαθμό. Έτσι, «από το 1980, η εισοδηματική ανισότητα έχει αυξηθεί ταχύτατα στη Βόρεια Αμερική και την Ασία, σημείωσε ήπια άνοδο στην Ευρώπη και σταθεροποιήθηκε σε ένα υπερβολικά υψηλό επίπεδο στη Μέση Ανατολή, την υποσαχάρια Αφρική και τη Βραζιλία».

Η έκθεση δείχνει επίσης ότι μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, το μερίδιο του 1% ήταν σχετικά χαμηλό, τουλάχιστον με τα προπολεμικά κριτήρια, σε όλη τη Δύση. Αλλά έκτοτε, τα μερίδια αυτά έχουν πραγματοποιήσει άλμα στις αγγλόφωνες χώρες, ειδικά στις ΗΠΑ, αλλά έχουν αυξηθεί λίγο στη Γαλλία, τη Γερμανία ή την Ιταλία.

Ο Γουόλτερ Σέιντελ, ιστορικός του αρχαίου κόσμου και συγγραφέας του «The Great Leveler», θα έλεγε ότι η αύξηση της ανισότητας είναι απλώς αυτό που θα έπρεπε να περιμένει κανείς. Σε αυτή τη σημαντική μελέτη, υποστηρίζει πως μετά την ανακάλυψη της γεωργίας (και του αγροτικού κράτους), οι ελίτ ήταν εκπληκτικά επιτυχημένες στην απορρόφηση όλου του πλεονάσματος που δημιουργούσε η οικονομία.