Οι βλαβερές συνέπειες της αυξανόμενης ανισότητας

των Σάββα Ρομπόλη & Βασίλη Μπέτση  – 

Είναι φανερό, με βάση και τα αντίστοιχα διεθνή και ευρωπαϊκά  στατιστικά δεδομένα ότι οι ανισότητες τις τελευταίες τρεις δεκαετίες έχουν αυξηθεί σε παγκόσμιο επίπεδο. Παράλληλα, αποδεικνύεται με τον πιο εύληπτο τρόπο ότι η παρατηρούμενη αύξηση των ανισοτήτων συνιστά ουσιαστικά το αποτέλεσμα των ασκούμενων περιοριστικών πολιτικών από τις αρχές της δεκαετίας του 1990.

Οι περιοριστικές πολιτικές αφορούν στη μείωση της φορολογίας του κεφαλαίου, των δαπανών εκπαίδευσης και υγείας, της χρηματοδότησης δημόσιων και κοινωνικών υπηρεσιών κ.λ.π. Αυτές συνέβαλαν καθοριστικά στην εισοδηματική κατάρρευση των λαϊκών στρωμάτων και ενός τμήματος της μεσαίας τάξης.

Το φαινόμενο αυτό παρατηρείται, με διαφοροποιήσεις, και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού. Όμως, το κοινό χαρακτηριστικό στην κατανομή του εισοδήματος και στην Ευρώπη και στις ΗΠΑ είναι η αύξηση των υψηλών εισοδημάτων, δεδομένου ότι από  τις αρχές της δεκαετίας του 1990 μέχρι σήμερα οι πλούσιοι έγιναν πλουσιότεροι και οι  φτωχοί έγιναν φτωχότεροι.

Αξίζει να σημειωθεί ότι η περίοδος που συνέβαλε στη διεύρυνση των ανισοτήτων και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού ήταν η περίοδος της πρόσφατης οικονομικής κρίσης και ύφεσης, κατά την οποία εφαρμόστηκαν πολιτικές μείωσης των μισθολογικών και μη μισθολογικών δαπανών, απορρύθμισης της αγοράς εργασίας, αύξησης της ανεργίας, αποδιάρθρωσης του κράτους πρόνοιας κ.λ.π.

Ζίγκμουντ Μπάουμαν: "Δεν είναι κρίση, είναι αναδιανομή πλούτου"

Νέα Κρήτη

Ο επίτιμος καθηγητής κοινωνιολογίας Ζίγκμουντ Μπάουμαν μιλά για την κρίση, τον καταναλωτισμό, τις μορφές αντίστασης, την ανάγκη αλλαγής νοοτροπίας και το πώς βλέπει το μέλλον.

Τη συνέντευξη πήραν η Ντίνα Δαβάκη και ο Δημήτρης Μπούκας για την εφημερίδα Η Εποχή.

Η Ελλάδα και η Νότια Ευρώπη διέρχονται μια παρατεταμένη οικονομική κρίση και δέχονται συνέχεια σκληρά μέτρα λιτότητας. Ποια είναι η γνώμη σας για αυτά που συμβαίνουν;

Τα μέτρα συνδέονται με τα δάνεια που ζητούνται. Είναι σημαντικό όμως να δει κανείς για ποιο σκοπό χρησιμοποιούνται τα δάνεια που δίνονται στην Ελλάδα. Αν χρησιμοποιούνται για ανακεφαλαιοποίηση των τραπεζών, τότε απλά τρέφεται η ρίζα του προβλήματος και οι πολιτικές λιτότητας θα συνεχιστούν αμείωτες. Οι οικονομικές κρίσεις έχουν να κάνουν όχι με καταστροφή του πλούτου, αλλά με αναδιανομή του. Σε κάθε κρίση υπάρχουν πάντα κάποιοι που κερδίζουν περισσότερα χρήματα σε βάρος των άλλων. Στις ΗΠΑ, για παράδειγμα, μετά την κρίση έχει παρατηρηθεί μια αργή ανάκαμψη, όμως το 93% του επιπλέον ΑΕΠ που δημιουργήθηκε, κατέληξε μόνο στο 1% του πληθυσμού.

Στα βιβλία σας έχετε πολλές φορές αναφερθεί στον καταναλωτισμό της σύγχρονης, μετανεωτερικής κοινωνίας. Σε τι βαθμό υπάρχει συμβατότητα μεταξύ καταναλωτισμού και μέτρων λιτότητας;

Μέχρι το 1970, υπήρχε μια κυρίαρχη κουλτούρα αποταμίευσης και οι άνθρωποι δεν ξόδευαν χρήματα αν δεν τα είχαν προηγουμένως κερδίσει. Μετά το 1970, και με τη συνδρομή πολιτικών όπως ο Ρέϊγκαν, η Θάτσερ και θεωρητικών όπως ο Φρίντμαν, το καπιταλιστικό σύστημα αντιλήφθηκε ότι υπήρχε παρθένο έδαφος που μπορούσε να κατακτηθεί. Η Ρόζα Λούξεμπουργκ ήταν αυτή που είχε πει ότι ο καπιταλισμός αναζωογονείται μέσω νέων παρθένων περιοχών. Αλλά προέβλεψε λανθασμένα ότι όταν το σύστημα κατακτήσει όλα τα παρθένα εδάφη θα καταρρεύσει. Αυτό που δεν προέβλεψε ήταν ότι ο καπιταλισμός θα αποκτούσε την ικανότητα να δημιουργεί τεχνητές παρθένες περιοχές και να τις κατακτά. Μία από αυτές είναι οι άνθρωποι που δεν έχουν χρέη. Έτσι εφευρέθηκαν οι πιστωτικές κάρτες.

Ο μονεταριστικός σεισμογράφος

analyst

Η διελκυστίνδα του τρόμου, καθώς επίσης οι μυστικές αναφορές του ΔΝΤ, μεταξύ άλλων σε σχέδια καλυμμένης φορολόγησης των ιδιωτών και δήμευσης καταθέσεων, για να αντιμετωπισθεί το πρόβλημα της υπερχρέωσης

Η νομισματική πολιτική που ασκείται σήμερα από τις κεντρικές τράπεζες, ειδικά από αυτές των Η.Π.Α., της Ευρωζώνης και της Ιαπωνίας, μοιάζει με ακροβασία σε τεντωμένο σχοινί, χωρίς δίχτυ ασφαλείας. Αυτό αποδείχθηκε για μία ακόμη φορά χθες, όταν η ΕΚΤ άφησε το βασικό επιτόκιο στο χαμηλότερο επίπεδο της ιστορίας της, δηλώνοντας έμμεσα πως θα αυξήσει την ποσότητα χρήματος – έτσι ώστε να μη βυθιστεί η ήπειρος μας στον αποπληθωρισμό.

Πως είναι δυνατόν όμως να καταφέρει μία κεντρική τράπεζα να εφαρμόσει μία κοινή νομισματική πολιτική σε χώρες με διαφορετικές οικονομικές αποδόσεις, νοοτροπίες και πολιτισμό; Πόσο μάλλον όταν η μία χώρα, όπως η Γερμανία, εμφανίζει αύξηση των τιμών της τάξης του 1,5% (3,8% στα τρόφιμα) και η άλλη, όπως η Ελλάδα, μείωση που πλησιάζει το -3%;

Ανεξάρτητα όμως από τις συγκεκριμένες δυσκολίες στην Ευρώπη, όπου το επόμενο χρονικό διάστημα πιθανολογούμε ότι, «τα φώτα της δημοσιότητας θα επικεντρωθούν στην Ιταλία και στη Γαλλία», διαπιστώνεται πως οι κεντρικές τράπεζες προσπαθούν να ισορροπήσουν μεταξύ (υπέρ)πληθωρισμού και αποπληθωρισμού – ενώ οι χρηματοπιστωτικές αγορές εξαρτώνται πλέον σχεδόν εξ ολοκλήρου από τις πολιτικές των κεντρικών τραπεζών.