Η διάσταση αγγλοσαξωνικού Βορρά και ευρωπαϊκού Νότου

του Γιώργου Κοντογιώργη  – 

Το σημερινό κράτος είναι πολιτικά κυρίαρχο (ενσαρκώνει το όλον του πολιτικού συστήματος) αφενός έναντι των άλλων κρατών και αφετέρου έναντι της κοινωνίας. Σήμερα, με την κοσμοσυστημική διακτίνωση της επικοινωνίας και της οικονομίας, αυτός χρησιμοποιεί την πολιτική (ως δύναμη που απαντάται στο διακρατικό πεδίο), θα οικειοποιηθεί αντιστοίχως την εσωτερική πολιτική κυριαρχία του κράτους, επί της κοινωνίας.

Αντίβαρο στην εξέλιξη αυτή δύναται να υπάρξει μόνο με την ανάκτηση της μερικής έστω πολιτικής αρμοδιότητας (μέρους της πολιτικής κυριαρχίας του κράτους) από την κοινωνία των πολιτών. Πράγμα που μπορεί να γίνει μόνο με την θεσμική είσοδο της κοινωνίας των πολιτών στην Πολιτεία. Το γεγονός αυτό, προϋποθέτει την αποκοπή της ιδιότητας του εντολέα από την πολιτική εξουσία και την απόδοσή της στον φυσικό της φορέα, την κοινωνία των πολιτών.

Το γεγονός αυτό υποδηλώνει την μεταβολή της Πολιτείας, δηλαδή τη μετάβαση από την μοναρχευομένη ολιγαρχία στην αντιπροσωπευτική Πολιτεία, ώστε να αποκατασταθεί η ισορροπία μεταξύ κοινωνίας και οικονομίας. Πρέπει να αναπροσανατολιστεί ο σκοπός της πολιτικής στο συμφέρον της κοινωνίας. Η μετάβαση της κοινωνίας στο μέλλον, ως διακύβευμα, δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί, στη φάση αυτή, ούτε με την υπέρβαση του κράτους-έθνους και τη συγκρότηση ενός κοσμοκράτους, ούτε και με τις παραδοσιακές πολιτικές πρακτικές.

του Γιώργου Κοντογιώργη

Η σύγχυση ανάμεσα στη φάση της μεγάλης κοσμοσυστημικής κλίμακας που κατέκτησε η ανθρωπότητα και στο πρώιμο ανθρωποκεντρικό στάδιο που βιώνει, είναι ευρέως υπόλογη της άρνησης της νεοτερικής διανόησης να προσέλθει σε μια επανεκτίμηση των εννοιών που ορίζουν τα φαινόμενα. Η επιμονή της να θεωρεί ότι η φάση που διανύει η ανθρωπότητα σήμερα είναι η πλέον ολοκληρωμένη και τελειωτική, συνάδει με την ιδεολογική της επιλογή ότι οι λύσεις οφείλουν να αναζητηθούν στο πλαίσιο του παρόντος συστήματος.

Προφανώς, όμως, συγχέει την καθόλα εξαιρετική ως προς τις επιπτώσεις της οικοδόμηση του ανθρωποκεντρισμού στο επίπεδο της μεγάλης κοσμοσυστημικής κλίμακας (του κράτους έθνους), με το ανθρωποκεντρικό στάδιο που διανύει. Οι επισημάνσεις αυτές διευκρινίζουν, σε τελική ανάλυση, το ερώτημα εάν η Αριστερά είναι έτοιμη να ανασυνδεθεί με το μέλλον και να επανέλθει σε τροχιά προόδου. Η απάντηση είναι κατηγορηματικά όχι.

Στον ίδιο ακριβώς βαθμό που και το σύνολο της νεοτερικότητας αδυνατεί να συλλάβει, ή μάλλον αρνείται να αποδεχθεί, τις πραγματικότητες που αποτυπώνουν τη δυναμική τους στις ημέρες μας και την φύση των εξελίξεων που σημειώνονται στον κοσμοσυστημικό χώρο. Διότι, ακόμη και αν αποδεχθούμε την αδυναμία της να συλλάβει τις εξελίξεις, δεν γίνεται η Αριστερά να μην αντιλαμβάνεται το αυτονόητο: η προσέγγιση του μέλλοντος ενός νέου ανθρώπου (λ.χ. ενός εφήβου) δεν δύναται να γίνει υπό το πρίσμα της ηλικίας του, χωρίς να συνεκτιμηθούν τα επόμενα στάδια της βιολογικής του εξέλιξης.

Η κοινωνική πίτα και οι «λύκοι»

του Κώστα Μελά

Η έννοια της «κοινωνικής δικαιοσύνης» στη σοσιαλδημοκρατική αντίληψη ήταν πάντα δεμένη με την αντίστοιχη έννοια της «ευημερίας» ως μεγέθους μετρήσιμου και συνεπώς ποσοτικού. Η άποψη που επικρατεί στο συλλογικό φαντασιακό των σύγχρονων κοινωνιών της «ευημερίας» προϋποθέτει την ανάδειξη της «οικονομικής ανάπτυξης» που όμως έχει θεμελιώδη πολιτική σημασία.

Είναι γνωστό πως η «οικονομική ανάπτυξη» αποτελεί το καθολικό ιδεολόγημα της σύγχρονης Δυτικής Κοινωνίας που ενεργοποιεί τη συλλογική βούληση και επιτρέπει την ύπαρξη των προτεραιοτήτων της αναδιανεμητικής δικαιοσύνης, από τη μεριά των κοινωνικών ομάδων που τη συγκροτούν.

Υπό μια έννοια η οικονομική ανάπτυξη είχε (και έχει) καταστεί η κοσμική θρησκεία των ανεπτυγμένων βιομηχανικών κοινωνιών: η πηγή της ατομικής κινητοποίησης, η βάση της πολιτικής σταθερότητας, το πεδίο για την επιστράτευση της κοινωνίας προς έναν κοινό σκοπό. Όπως σημειώνει ο D. Bell η οικονομική ανάπτυξη, υπό μία έννοια, προσφέροντας την υπόσχεση της αφθονίας στους πολίτες, έγινε το «ηθικό αντίβαρο» του πολέμου.

Με ιδεολογική τρομοκρατία απαντά ο ΣΥΡΙΖΑ στην κριτική

του Γιώργου Κοντογιώργη

Με αφορμή την αποστροφή του πρωθυπουργού Αλέξη Τσίπρα (και πολλών άλλων στελεχών του ΣΥΡΙΖΑ σε άλλες στιγμές) ότι οι εκατοντάδες χιλιάδες που είχαν συγκεντρωθεί στο Σύνταγμα για να εκφράσουν την αντίθεσή τους στην εξυφαινόμενη τότε συμφωνία για το «Μακεδονικό» ζήτημα είναι «ετερόκλητος όχλος», είχα πει ότι επιβεβαιώνεται πως η «αριστερή κομματοκρατία αποτελεί την επιτομή της φασιστικής λογικής της πολιτικής».

Με αφορμή την επαχθή για τη χώρα συμφωνία με τα Σκόπια που έφερε η κυβέρνηση, η φασίζουσα λογική του πολιτεύεσθαι ξεδιπλώθηκε σε όλη της την έκταση. Ο πρωθυπουργός δηλώνει με «γκεμπελική» οίηση ότι δεν θα υποβάλει τη συμφωνία στην κρίση του ελληνικού λαού διότι με την απόφασή του θα εκθέσει τη χώρα!… Η επιτομή της ολοκληρωτικής πολιτικής αρχής διδάσκει όντως ότι η αυθεντία του ενός ακυρώνει εξ ολοκλήρου την όποια αντίθετη βούληση μιας ολόκληρης χώρας.

Συγχρόνως σε μια πρωτοφανή ενορχήστρωση εμετικού πολιτικού λόγου, στην οποία συμμετέχουν ο ίδιος ο πρωθυπουργός και σύμπας ο ΣΥΡΙΖΑ επιδόθηκαν και συνεχίζουν να επιδίδονται, αντί επιχειρημάτων, σε ύβρεις και χαρακτηρισμούς χαμαιτυπείου (όποιος αντιλέγει στη συμφωνία είναι ακροδεξιός, εθνικιστής, φασίστας, χρυσαυγίτης, συντηρητικός κλπ) με προφανή σκοπό να ενοχοποιήσουν την αντίθετη άποψη, επιδεικνύοντας μια υψηλή περιφρόνηση προς την βούληση σημαίνοντος μέρους της κοινωνίας.

Ολιγαρχική αντίληψη η ενοχοποίηση της κοινωνίας

του Γιώργου Κοντογιώργη

Η στρατηγική του μνημονίου και οι εφαρμογές του συνομολογούν ότι δεν ευσταθεί το βασικό επιχείρημα πως απέβλεπε στην εξισορρόπηση του επιπέδου ζωής της ελληνικής κοινωνίας («οι Έλληνες ζούσαν πάνω από τις δυνατότητές τους«) με τις συνθήκες της πραγματικής οικονομίας. Όντως, δεν είναι αληθές ότι οι Έλληνες ζούσαν με δανεικά. Είναι αληθές, ωστόσο, ότι επιχειρήθηκε η ενοχοποίηση της κοινωνίας.

Η ελληνική κοινωνία με την είσοδό της στην κρίση ήταν από τις λιγότερο δανεισμένες στην Ευρώπη, χωρίς να συνεκτιμάται το γεγονός της συστηματικής λεηλασίας της από τους νομείς του κράτους. Έχει εκτιμηθεί ότι εάν ο παραχθείς πλούτος στην Ελλάδα και αυτός που εισήχθη από την ΕΕ και άλλες εξωτερικές πηγές, επενδύετο παραγωγικά, το κατά κεφαλήν εισόδημα του πληθυσμού θα ήταν εφάμιλλο εκείνου των σκανδιναβικών χωρών.

Σε κάθε περίπτωση, η αρχή ότι η “εσωτερική υποτίμηση” αποβλέπει στην εξίσωση του επιπέδου ζωής της κοινωνίας με τις πραγματικές δυνατότητες της οικονομίας, δεν απαντά στο ερώτημα της τελικής ισορροπίας, αφού οι πολιτικές του είναι καταφανώς στοχευμένες στην αποδόμηση του οικονομικού ιστού της χώρας. Κατά τούτο, δεν δύναται να εξισωθεί με την λεγόμενη πολιτική λιτότητας, όπως υποστηρίζεται.

Μετάθεση ευθυνών

Επιπλέον, το επιχείρημα αυτό, δεν διακρίνει μεταξύ του κράτους και της κοινωνίας, πράγμα θεμελιώδες εάν πρόκειται να μιλήσουμε για ένα πολιτικό σύστημα, το οποίο ανήκει καθ’ ολοκληρίαν στο κράτος, δηλαδή στο πολιτικό προσωπικό. Η μετάθεση των ευθυνών της πολιτικής τάξης στην κοινωνία αποτελεί αυθαίρετη και οπωσδήποτε ολιγαρχική πολιτική αντίληψη.

Ο Αριστείδης και το δένδρο της δημοκρατίας

του Στάθη Ανδρέου

Όταν τέθηκε σε ψηφοφορία η πρόταση για τον εξοστρακισμό του Αριστείδη, ένας αγράμματος πολίτης, που αγνοούσε την όψη του, του ζήτησε να χαράξει πάνω στο όστρακο το όνομα «Αριστείδης». Όταν ο Αριστείδης τον ρώτησε εάν τον γνώριζε και αν του είχε κάνει κάποιο κακό, εκείνος απάντησε πως ούτε τον γνώριζε, ούτε του είχε κάνει κάποιο κακό. Απλά βαρέθηκε να ακούει συνέχεια πόσο δίκαιος ήταν ο Αριστείδης.

Ο Αριστείδης τότε χάραξε το όνομά του στο όστρακο του ανθρώπου. Το παραπάνω  περιστατικό μας λέει πολλά για τον άνδρα, πολλά για τον «μέσο πίθηκο» και την μικρόψυχη κακία των ανθρώπων και κάποια πράγματα για τη Δημοκρατία. Είναι ενδιαφέρον το ζήτημα εάν υπάρχει ηθική αφετηρία στην φύση του ανθρώπου και ποια είναι αυτή. Είναι εκ γενετής καλός, κακός, τίποτα κ.ο.κ.).

Μπορεί η Αθήνα να εξορίσει τον Αριστείδη;  Μπορεί η Αθήνα να εξορίσει τον Αριστείδη, τον Θεμιστοκλή, τον Αλκιβιάδη, να τιμωρήσει τον Περικλή και τελικά να καταστρέψει όλους όσους την ωφέλησαν;  Η προφανής απάντηση είναι ότι ναι, μπορεί.

Αυτό, όμως, δεν είναι το σημαντικό. Το σημαντικό είναι ότι όχι απλώς μπορεί, αλλά πρέπει. Το δέντρο της δημοκρατίας πρέπει να ποτιστεί με το αίμα των ηρώων, γιατί αυτό το αίμα είναι πιο σημαντικό από το αίμα των τυράννων. Γιατί η δημοκρατία έχει το δικαίωμα να σφάλλει.

Ολιγαρχική αντίληψη η ενοχοποίηση της κοινωνίας

Γράφει ο Γιώργος Κοντογιώργης  – 

Η στρατηγική του μνημονίου και οι εφαρμογές του συνομολογούν ότι δεν ευσταθεί το βασικό επιχείρημα πως απέβλεπε στην εξισορρόπηση του επιπέδου ζωής της ελληνικής κοινωνίας («οι Έλληνες ζούσαν πάνω από τις δυνατότητές τους«) με τις συνθήκες της πραγματικής οικονομίας. Όντως, δεν είναι αληθές ότι οι Έλληνες ζούσαν με δανεικά. Είναι αληθές, ωστόσο, ότι επιχειρήθηκε η ενοχοποίηση της κοινωνίας.

Η ελληνική κοινωνία με την είσοδό της στην κρίση ήταν από τις λιγότερο δανεισμένες στην Ευρώπη, χωρίς να συνεκτιμάται το γεγονός της συστηματικής λεηλασίας της από τους νομείς του κράτους. Έχει εκτιμηθεί ότι εάν ο παραχθείς πλούτος στην Ελλάδα και αυτός που εισήχθη από την ΕΕ και άλλες εξωτερικές πηγές, επενδύετο παραγωγικά, το κατά κεφαλήν εισόδημα του πληθυσμού θα ήταν εφάμιλλο εκείνου των σκανδιναβικών χωρών.

Σε κάθε περίπτωση, η αρχή ότι η “εσωτερική υποτίμηση” αποβλέπει στην εξίσωση του επιπέδου ζωής της κοινωνίας με τις πραγματικές δυνατότητες της οικονομίας, δεν απαντά στο ερώτημα της τελικής ισορροπίας, αφού οι πολιτικές του είναι καταφανώς στοχευμένες στην αποδόμηση του οικονομικού ιστού της χώρας. Κατά τούτο, δεν δύναται να εξισωθεί με την λεγόμενη πολιτική λιτότητας, όπως υποστηρίζεται.

Η Δύση και ο ελληνικός δρόμος

του Γιώργου Κοντογιώργη  – 

Η Πολιτεία που επικράτησε στην Ευρώπη, αρχικά ως απολυταρχία/κρατική δεσποτεία και στη συνέχεια με το προσωνύμιο του κράτους-έθνους, ταξινομείται από το νεοτερικό άνθρωπο στις δημοκρατίες. Η κοσμοσυστημική γνωσιολογία την ορίζει ως μια εκλόγιμη μοναρχία με ισχυρή ολιγαρχική θεμελίωση. Επικράτησε στη Δύση ως φυσική συνέπεια της μετεξέλιξης των κοινωνιών της από τη φεουδαρχία στον πρώιμο ανθρωποκεντρισμό.

Κατά τούτο, η Πολιτεία αυτή υπήρξε πλήρως συναρμοσμένη με την εξελικτική σημειολογία των ευρωπαϊκών κοινωνιών. Αποτέλεσε, γι’ αυτές μια αδιαμφισβήτητη πρόοδο στο μέτρο που, είτε ως φιλελευθερισμός είτε ως σοσιαλισμός, έσυρε τις κοινωνίες στην απελευθέρωση. Στις χώρες της μετάβασης, η Πολιτεία αυτή εξακολουθεί να είναι εναρμονισμένη με το διατακτικό της ολιγαρχικής τάξης και να παρακολουθεί εκ του σύνεγγυς τις μεταλλάξεις της. Είναι επομένως ολιγαρχική στις πολιτικές της. Διαθέτει, ωστόσο, ακόμη ένα κανονιστικό περιβάλλον που επιτρέπει στην κοινωνία να διαλέγεται μαζί της, με πρόσημο την κοινωνική συνοχή.

Τι συνέβη λοιπόν και η Πολιτεία αυτή, στο πλαίσιο του νεοελληνικού κράτους, εκφυλίσθηκε από την πρώτη στιγμή, από την εγκατάσταση συγκεκριμένα της βαυαρικής δυναστείας, σε μια πελατειακά διαρθρωμένη ολιγαρχική κομματοκρατία; Πρωταρχικά, απουσίαζε από την ελληνική κοινωνία η θεμέλια προϋπόθεση που τη γέννησε στις χώρες της Εσπερίας.

Δημοκρατική Πολιτεία δεν παράγει ολιγαρχικές πολιτικές

του Γιώργου Κοντογιώργη  – 

Η σύγχυση ανάμεσα στη φάση της μεγάλης κοσμοσυστημικής κλίμακας που κατέκτησε η ανθρωπότητα και στο πρώιμο ανθρωποκεντρικό στάδιο που βιώνει, είναι ευρέως υπόλογη της άρνησης της νεοτερικής διανόησης να προσέλθει σε μια επανεκτίμηση των εννοιών που ορίζουν τα φαινόμενα. Η επιμονή της να θεωρεί ότι η φάση που διανύει η ανθρωπότητα σήμερα είναι η πλέον ολοκληρωμένη και τελειωτική, συνάδει με την ιδεολογική της επιλογή ότι οι λύσεις οφείλουν να αναζητηθούν στο πλαίσιο του παρόντος συστήματος.

Προφανώς, όμως, συγχέει την καθόλα εξαιρετική ως προς τις επιπτώσεις της οικοδόμηση του ανθρωποκεντρισμού στο επίπεδο της μεγάλης κοσμοσυστημικής κλίμακας (του κράτους έθνους), με το ανθρωποκεντρικό στάδιο που διανύει. Οι επισημάνσεις αυτές διευκρινίζουν, σε τελική ανάλυση, το ερώτημα εάν η Αριστερά είναι έτοιμη να ανασυνδεθεί με το μέλλον και να επανέλθει σε τροχιά προόδου. Η απάντηση είναι κατηγορηματικά όχι.

Στον ίδιο ακριβώς βαθμό που και το σύνολο της νεοτερικότητας αδυνατεί να συλλάβει, ή μάλλον αρνείται να αποδεχθεί, τις πραγματικότητες που αποτυπώνουν τη δυναμική τους στις ημέρες μας και την φύση των εξελίξεων που σημειώνονται στον κοσμοσυστημικό χώρο. Διότι, ακόμη και αν αποδεχθούμε την αδυναμία της να συλλάβει τις εξελίξεις, δεν γίνεται η Αριστερά να μην αντιλαμβάνεται το αυτονόητο: η προσέγγιση του μέλλοντος ενός νέου ανθρώπου (λ.χ. ενός εφήβου) δεν δύναται να γίνει υπό το πρίσμα της ηλικίας του, χωρίς να συνεκτιμηθούν τα επόμενα στάδια της βιολογικής του εξέλιξης.

Οι Πλατωνικοί μύθοι της Πολιτείας (θ) - Άννα Μαρκοπούλου

Παλαίχθων Σύλλογος

Το ένατο από μία σειρά μαθημάτων της Άννας Μαρκοπούλου, καθηγήτριας φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, στην Πολιτιστική Εταιρεία "Παλαίχθων", με θέμα: "Οι Πλατωνικοί μύθοι της Πολιτείας".

Οι Πλατωνικοί μύθοι της Πολιτείας (η) - Άννα Μαρκοπούλου

Παλαίχθων Σύλλογος

Το όγδοο από μία σειρά μαθημάτων της Άννας Μαρκοπούλου, καθηγήτριας φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, στην Πολιτιστική Εταιρεία "Παλαίχθων", με θέμα: "Οι Πλατωνικοί μύθοι της Πολιτείας".

Οι Πλατωνικοί μύθοι της Πολιτείας (ζ) - Άννα Μαρκοπούλου

Παλαίχθων Σύλλογος

Το έβδομο από μία σειρά μαθημάτων της Άννας Μαρκοπούλου, καθηγήτριας φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, στην Πολιτιστική Εταιρεία "Παλαίχθων", με θέμα: "Οι Πλατωνικοί μύθοι της Πολιτείας".

Οι Πλατωνικοί μύθοι της Πολιτείας (στ) - Άννα Μαρκοπούλου

Παλαίχθων Σύλλογος

Το έκτο από μία σειρά μαθημάτων της Άννας Μαρκοπούλου, καθηγήτριας φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, στην Πολιτιστική Εταιρεία "Παλαίχθων", με θέμα: "Οι Πλατωνικοί μύθοι της Πολιτείας".

Οι Πλατωνικοί μύθοι της Πολιτείας (ε) - Άννα Μαρκοπούλου

Παλαίχθων Σύλλογος

Το πέμπτο από μία σειρά μαθημάτων της Άννας Μαρκοπούλου, καθηγήτριας φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, στην Πολιτιστική Εταιρεία "Παλαίχθων", με θέμα: "Οι Πλατωνικοί μύθοι της Πολιτείας".

Οι Πλατωνικοί μύθοι της Πολιτείας (δ) - Άννα Μαρκοπούλου

Παλαίχθων Σύλλογος

Το τέταρτο από μία σειρά μαθημάτων της Άννας Μαρκοπούλου, καθηγήτριας φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, στην Πολιτιστική Εταιρεία "Παλαίχθων", με θέμα: "Οι Πλατωνικοί μύθοι της Πολιτείας".

Οι Πλατωνικοί μύθοι της Πολιτείας (γ) - Άννα Μαρκοπούλου

Παλαίχθων Σύλλογος

Το τρίτο από μία σειρά μαθημάτων της Άννας Μαρκοπούλου, καθηγήτριας φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, στην Πολιτιστική Εταιρεία "Παλαίχθων", με θέμα: "Οι Πλατωνικοί μύθοι της Πολιτείας".

Οι Πλατωνικοί μύθοι της Πολιτείας (β) - Άννα Μαρκοπούλου

Παλαίχθων Σύλλογος

Το δεύτερο από μία σειρά μαθημάτων της Άννας Μαρκοπούλου, καθηγήτριας φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, στην Πολιτιστική Εταιρεία "Παλαίχθων", με θέμα: "Οι Πλατωνικοί μύθοι της Πολιτείας".

Οι Πλατωνικοί μύθοι της Πολιτείας - Άννα Μαρκοπούλου

Παλαίχθων Σύλλογος

Το πρώτο μάθημα από την σειρά μαθημάτων της Άννας Μαρκοπούλου, καθηγήτριας φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, στην Πολιτιστική Εταιρεία "Παλαίχθων", με θέμα: "Οι Πλατωνικοί μύθοι της Πολιτείας".