Νέα Πολιτική
του Ιπποκράτη Δασκαλάκη*
Οι πρώτες μέρες του Απριλίου μας θύμισαν ότι οι περιοχές αστάθειας στον πλανήτη μας και οι ενδεχόμενες εστίες ανάφλεξης δεν περιορίζονται στη Μέση Ανατολή και στις χώρες δραστηριοποίησης του «Ισλαμικού Κράτους» και του ισλαμιστικού εξτρεμισμού. Δεκάδες συγκρούσεις και τριβές με εθνοτικά, θρησκευτικά, φυλετικά, οικονομικά και συνήθως αλληλεπικαλυπτόμενα χαρακτηριστικά «σιγοβράζουν» και ενίοτε ένα τυχαίο γεγονός μπορεί να οδηγήσει σε αναζωπύρωση των συγκρούσεων. Την 1η Απριλίου η αναζωπύρωση σημειώθηκε στα σύνορα της ανακηρυγμένης (αλλά διεθνώς μη αναγνωριζομένης) αυτόνομης δημοκρατίας του Nagorno Karabakh με το Αζερμπαϊτζάν. Στις συγκρούσεις που έχουν μέχρι σήμερα προκαλέσει το θάνατο 50 περίπου μελών των δυνάμεων ασφαλείας ως επί το πλείστον, έχουν εμπλακεί οι δυνάμεις της Αρμενίας, Αζερμπαϊτζάν και του Nagorno Karabakh.
Οι συγκρούσεις ξέσπασαν απροσδόκητα, με τις δύο πλευρές (Αρμενία, Αζερμπαϊτζάν) να αλληλοκατηγορούνται και να υποστηρίζουν ότι επέφεραν συντριπτικά πλήγματα στον αντίπαλο. Η σφοδρότητα των προσφάτων συγκρούσεων ήταν πρωτόγνωρη και θύμιζε τον πόλεμο του 1992-1994 με ανταλλαγή πυρών βαρέων όπλων. Είναι γεγονός ότι η εκεχειρία με την οποία επετεύχθη το τέλος των εχθροπραξιών (1994), συνοδεύεται συχνά από χαμηλής έντασης μεθοριακά επεισόδια μεταξύ των αντιπάλων. Σήμερα και πάλι η κατάσταση έχει εξομαλυνθεί και η ηρεμία επιστρέφει σταδιακά στην περιοχή αλλά οι στρατιωτικές δυνάμεις παραμένουν σε επιφυλακή και έχουν προωθηθεί στα σημεία των συγκρούσεων. Οι ηγεσίες αμφοτέρων των χωρών έχουν προχωρήσει σε δηλώσεις αποφασιστικότητας και φαίνεται ότι ανεπίσημα έχουν επιζητήσει μια ρωσική διαμεσολάβηση για την αποσόβηση μιας συγκρούσεως μεγαλύτερης κλίμακος.
Η Ρωσία διατηρεί σημαντικές δυνάμεις στο έδαφος της Αρμενίας και συνδέεται μαζί της με αμυντικό σύμφωνο συνεργασίας. Αυτό όμως δεν την εμποδίζει να διατηρεί άριστες σχέσεις και με το Μπακού, με αγαστή συνεργασία στην εκμετάλλευση των υδρογονανθράκων (παρά την ύπαρξη σημαντικών αντιθέσεων για το καθεστώς της Κασπίας Θάλασσας), με σημαντικές εμπορικές σχέσεις και συγχρόνως να αποτελεί τον μεγαλύτερο εξαγωγέα οπλικών συστημάτων στο Αζερμπαϊτζάν. Η παραπάνω ικανότητα διείσδυσης της Μόσχας προκαλεί το φθόνο της Άγκυρας που υποστηρίζει το Αζερμπαϊτζάν στη διένεξη του με την Αρμενία χωρίς όμως να έχει καταφέρει να εδραιώσει την επικυριαρχία που επιθυμεί στο επιφυλακτικό Μπακού. Δεικτικές και οι πρόσφατες δηλώσεις του λαλίστατου Προέδρου Ερντογάν περί της αναπόφευκτης (και επιβεβλημένης) ανακατάληψης των απολεσθέντων εδαφών του Αζερμπαϊτζάν. Η Δύση παρακολουθεί τις εξελίξεις καταφεύγοντας σε συστάσεις αυτοσυγκράτησης και μετριοπάθειας προς όλες τις πλευρές μάλλον αντιλαμβανόμενη (και αναγκαστικά επιδεχόμενη) την ηγετική θέση της Μόσχας στην περιοχή του Καυκάσου.
Γεγονός είναι ότι από τον πόλεμο του 1992-1994, η Αρμενία εξήλθε νικήτρια και οι υποστηριζόμενες από το Ερεβάν αποσχιστικές δυνάμεις του Nagorno Karabakh πέτυχαν το διπλασιασμό των εδαφών που ελέγχουν ενώ το πολύ πολυπληθέστερο Αζερμπαϊτζάν υπέστη δεινή ήττα. Έκτοτε διεξάγονται, χωρίς αποτέλεσμα, προσπάθειες για την εξεύρεση μιας κοινά αποδεκτής ειρηνικής λύσεως, κυρίως με την ενθάρρυνση του ΟΑΣΕ και Ρωσίας. Η αλματώδης αύξηση του ΑΕΠ του Αζερμπαϊτζάν δημιουργεί φόβο στο Ερεβάν ότι η συνεχής ενίσχυση του πολεμικού οπλοστασίου του πρώτου θα επιφέρει αργά ή γρήγορα, την ανατροπή της στρατιωτικής ισχύος που εξασφαλίζει ο εμπειροπόλεμος και σκληροτράχηλος αρμενικός στρατός. Ως εκ τούτου, θεωρείται αναπόφευκτη η πρόσδεση της Αρμενίας στο ρωσικό άρμα που εξασφαλίζει την αμυντική συνεργασία και πολιτική στήριξη χωρίς όμως η Μόσχα να γυρνάει την πλάτη στο πολλά υποσχόμενο Αζερμπαϊτζάν.
Βλέπουμε ξεκάθαρα ότι η αντιπαράθεση Αρμενίας- Αζερμπαϊτζάν για το μέλλον του Nagorno Karabakh παραμένει ζωντανή. Το ταλαιπωρημένο Nagorno Karabakh αποτελεί σήμερα ένα από τα αρκετά «μορφώματα» που διεκδικούν τη διεθνή αναγνώριση προβάλλοντας, περισσότερο ή λιγότερο επιτυχώς, το status μιας κρατικής οντότητος. Οι οντότητες αυτές έχουν δημιουργηθεί κατόπιν μακροχρόνιων συγκρούσεων και η αποφασιστική επέμβαση μιας εξωτερικής δύναμης (ως επί το πλείστον κατά παράβαση διεθνών συνθηκών) ήταν ο καθοριστικός παράγοντας που συνετέλεσε στην αμφιλεγόμενη κατάκτηση του κρατικού status.
Δυστυχώς όμως παρατηρούμε και την αδυναμία (έως και απροθυμία) της διεθνούς κοινότητος να επιβάλλει μια δίκαιη και τουλάχιστον κοινά αποδεκτή αμοιβαία λύση στα παραπάνω προβλήματα. Στις περισσότερες δε περιπτώσεις, εξαιρουμένων αυτών που θίγονται ισχυρά συμφέροντα (εισβολή Ιράκ στο Κουβέιτ), η διεθνής κοινότητα προκρίνει τον κατευνασμό του ισχυρότερου (και αποφασιστικότερου) μέρους της σύγκρουσης. Επιπλέον, στο προαιώνιο δίλημμα της προτίμησης της διεθνούς ασφάλειας-ειρήνης έναντι του διεθνούς δικαίου, επιλέγει να ταχθεί υπέρ της πρώτης ειδικά όταν το ισχυρότερο μέρος είναι αυτό που έχει προχωρήσει στην κατάφωρη παραβίαση των διεθνών κανόνων. Όταν μάλιστα, το ασθενέστερο μέρος έχει καταφανώς απαρνηθεί την ανάληψη ενεργειών δυναμικής διεκδίκησης ή τουλάχιστον τη διακινδύνευση μιας πιθανής αναστάτωσης της περιοχής για την εκπλήρωση των στόχων του, τότε το τελικό αποτέλεσμα πρέπει να θεωρείται αναμενόμενο και μη ανατρέψιμο από καμιά ειρηνευτική διαδικασία. Ναι, σωστά καταλάβατε, αναφέρομαι στην τόσο κοντινή για εμάς Κύπρο που είναι όμως τόσο «μακριά» αλλά και σε πλήθος άλλων κυριαρχικών δικαιωμάτων μας που «καρκινοβατούν».
* Υποστράτηγος εα, Διευθυντής Μελετών του ΕΛΙΣΜΕ
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου