Ο λαϊκισμός των αντιλαϊκιστών

του Κώστα Μελά

Μια από τις βασικές έννοιες, μέσω της οποίας επιχειρείται να επεξηγηθούν οι σημερινές πολιτικές εξελίξεις, είναι αναμφισβήτητα ο λαϊκισμός. Γνωστή ως έννοια, φορτισμένη κυρίως με αρνητικές συνδηλώσεις, είναι πολυχρησιμοποιημένη κυρίως από τις πολιτικές ελίτ. Αναλαμβάνοντας τη διακυβέρνηση, την χρησιμοποιούν κατά κόρον ενάντια  στις προτάσεις και στις απόψεις των αντιπολιτευόμενων, οι οποίοι αγωνίζονται να αποτελέσουν την ερχόμενη κυβέρνηση. Οι τελευταίοι, όταν κερδίσουν τις εκλογές και γίνουν κυβέρνηση, χρησιμοποιούν την ίδια έννοια του λαϊκισμού εναντίον των πολιτικών τους αντιπάλων, ακριβώς όπως και οι προηγούμενες κυβερνήσεις.

Στο πλαίσιο του πολιτικού ανταγωνισμού, μεταξύ αντιπάλων αρχηγεσιών, κάθε συνάρθρωση “λαϊκών” αιτημάτων θα καταγγέλλεται, από τους κατέχοντας συγκυριακά την κυβέρνηση, σαν λαϊκίστικα. Ό,τι είναι για το έναν λαϊκό είναι για τον άλλον λαϊκίστικο και αντίστροφα. Πάντοτε ο λαϊκισμός είναι ο λαϊκισμός του άλλου. Έτσι, ο λαϊκισμός είναι μια έννοια αρνητικά φορτισμένη. Δεν υπάρχει κανένας είτε είναι πολιτικός, είτε είναι διανοούμενος, που να έχει αποδεχτεί τον τίτλο του λαϊκιστή.

Η έννοια του λαϊκισμού είναι συνυφασμένη, in senso lato, με την έννοια της ισότητας. Δεν μπορεί να υπάρξει η έννοια του λαϊκισμού, χωρίς άμεση αναφορά στην έννοια της ισότητας. Ισότητα που σαφέστατα δεν δύναται ποτέ να πραγματωθεί, αλλά, ως έννοια, έχει τρομερή δύναμη στο ιδεολογικό και συμβολικό επίπεδο. «Λαϊκισμός είναι ο τρόπος, με τον οποίο γεφυρώνεται (προσωρινά) η αντίφαση ανάμεσα στην αρχή της γενικής ισότητας και στην (προσωρινή) έμπρακτη εξουσία μιας ελίτ μέσα στις συνθήκες της μαζικοδημοκρατικής πολιτικής» (Κονδύλης Παναγιώτης, Η Παρακμή του Αστικού Πολιτισμού).

Ο λαϊκισμός των αντιλαϊκιστών

Γράφει ο Κώστας Μελάς  – 

Μια από τις βασικές έννοιες, μέσω της οποίας επιχειρείται να επεξηγηθούν οι σημερινές πολιτικές εξελίξεις, είναι αναμφισβήτητα ο λαϊκισμός. Γνωστή ως έννοια, φορτισμένη κυρίως με αρνητικές συνδηλώσεις, είναι πολυχρησιμοποιημένη κυρίως από τις πολιτικές ελίτ.

Αναλαμβάνοντας τη διακυβέρνηση, την χρησιμοποιούν κατά κόρον ενάντια  στις προτάσεις και στις απόψεις των αντιπολιτευόμενων, οι οποίοι αγωνίζονται να αποτελέσουν την ερχόμενη κυβέρνηση. Οι τελευταίοι, όταν κερδίσουν τις εκλογές και γίνουν κυβέρνηση, χρησιμοποιούν την ίδια έννοια του λαϊκισμού εναντίον των πολιτικών τους αντιπάλων, ακριβώς όπως και οι προηγούμενες κυβερνήσεις.

Στο πλαίσιο του πολιτικού ανταγωνισμού, μεταξύ αντιπάλων αρχηγεσιών, κάθε συνάρθρωση “λαϊκών” αιτημάτων θα καταγγέλλεται, από τους κατέχοντας συγκυριακά την κυβέρνηση, σαν λαϊκίστικα. Ό,τι είναι για το έναν λαϊκό είναι για τον άλλον λαϊκίστικο και αντίστροφα. Πάντοτε ο λαϊκισμός είναι ο λαϊκισμός του άλλου. Έτσι, ο λαϊκισμός είναι μια έννοια αρνητικά φορτισμένη. Δεν υπάρχει κανένας είτε είναι πολιτικός, είτε είναι διανοούμενος, που να έχει αποδεχτεί τον τίτλο του λαϊκιστή.

Η Ισότητα ως Αυταπόδεικτη Αλήθεια

Η Διακήρυξη της Ανεξαρτησίας των Ηνωμένων Πολιτειών, η οποία θεωρείται κείμενο-σταθμός στην εξέλιξη των φιλελεύθερων δημοκρατιών της Δύσης, ξεκινά αναγνωρίζοντας την ισότητα ως αυταπόδεικτη αλήθεια. Κι όμως, οι ανεπτυγμένες κοινωνίες σταδιακά οικοδομήθηκαν πάνω στις αρχές της ανισότητας και σε αυτήν στηρίζουν την ύπαρξή τους. Δεν ήταν, επομένως, έκπληξη το γεγονός ότι, μεταξύ άλλων, ο αρχηγός της Αξιωματικής Αντιπολίτευσης, Κυριάκος Μητσοτάκης, εξέφρασε κι αυτός την άποψη πως η ισότητα είναι μία παρά φύση έννοια, μια οπτική που έχει συνήθως δύο διαστάσεις, την οικονομική και την κοινωνική.

του Βάιου Τριανταφύλλου

Όσον αφορά την οικονομική ισότητα το φιλελεύθερο αφήγημα λέει πως «οι ικανότητες των ανθρώπων είναι πεπερασμένες και οι ανάγκες τους άπειρες». Όμως, δεν ορίζουν όλοι οι άνθρωποι τις ανάγκες τους με τον ίδιο τρόπο. Κάποιοι θεωρούν πως οι ανάγκες τους είναι μόνο το φαγητό, η στέγαση και η ιατροφαρμακευτική περίθαλψη, κάποιοι άλλοι θα προσθέσουν σε αυτές την διασκέδαση και κάποιοι άλλοι ακόμη θα προσθέσουν ένα ακριβό αυτοκίνητο ή μια άλλη πολυτέλεια. «Συνεπώς, κάποιος πρέπει να ορίσει και –κυρίως– να επιβάλει τους κανόνες με τους οποίους οι ποικίλες ανάγκες θα ικανοποιούνται.»

Όσον αφορά την κοινωνική διάσταση της ισότητας, το επιχείρημα λέει πως «αν η ισότητα στις κοινωνίες ήταν φυσική, δεν θα χρειαζόταν ούτε κράτος πρόνοιας, ούτε ‘αναδιανομή πλούτου, κοινωνική προστασία, στήριξη των μικρών απέναντι στους μεγάλους, των ανίσχυρων απέναντι στους ισχυρούς’. Δεν θα υπήρχε φορολογία και οι οπαδοί του laissez-faire θα ήταν ευτυχισμένοι […]»  Καθώς οι άνθρωποι γεννιούνται άνισοι, συνεχίζει, δεν γίνεται να τους εξισώσουμε διότι κάτι τέτοιο θα σήμαινε την διαφορετική αντιμετώπιση του καθ’ ενός και άρα την κατάλυση της ισονομίας.

Η ηθική τεκμηρίωση της άποψης περί «φυσικής ανισότητας» βασίζεται στην γενική αντίληψη πως οι ανισότητες των ανθρώπων αποτελούν την αποκλειστική κινητήρια δύναμη της κοινωνικής προόδου και πως μόνο αυτές μπορούν να αυξάνουν επ’ αόριστον το προσδόκιμο ζωής, το βοιωτικό επίπεδο και την συνολική μας παραγωγικότητα.

Τόσο οι δύο εκφάνσεις του επιχειρήματος κατά της ισότητας, όσο και η ηθική του βάση, όμως, στηρίζονται σε σαθρά θεμέλια και οι λογικές πλάνες τους καταλήγουν (εσκεμμένα η μη) να υπηρετούν ένα αδηφάγο σύστημα το οποίο στηρίζεται στην ισχύ και την εξουσία των «εκλεκτών», τους οποίους η φύση επέλεξε για να κυριαρχήσουν. 

Ο φιλελευθερισμός και η θέση του στην Ελλάδα

oikonomica

Είναι πάγια πρακτική της αριστεράς να χαρακτηρίζει τις πολιτικές που εφαρμόζονται από τις ελληνικές κυβερνήσεις της τελευταίας εικοσαετίας ως φιλελεύθερες ή νέο φιλελεύθερες. Τι είναι όμως ο φιλελευθερισμός; Εφαρμόζεται στην Ελλάδα;

Ο φιλελευθερισμός είναι η πολιτική και οικονομική ιδεολογία που θέτει την ελευθερία του ανθρώπου ως υπέρτατο αγαθό. Πάνω από την ισότητα. Ο άνθρωπος πρέπει να είναι ελεύθερος να αναπτύξει τη δραστηριότητά του με όποιο τρόπο επιθυμεί. Τα εμπόδια στην πολιτική, κοινωνική και οικονομική ζωή του θα πρέπει να είναι τα ελάχιστα δυνατά. Η προσδοκία είναι ότι δίνοντας προτεραιότητα στην ελευθερία, η ισότητα θα ακολουθήσει από μόνη της. Αντίθετα δίνοντας προτεραιότητα στην ισότητα σε βάρος της ελευθερίας χάνονται και οι δύο.

Η επιδίωξη της ισότητας καταπατεί τα ατομικά δικαιώματα και καταπνίγει τη δημιουργική πρωτοβουλία του ανθρώπου. Αποτέλεσμα είναι να απαλείφεται το κίνητρο για καινοτομία και η ανθρώπινη κοινωνία να μένει στάσιμη.

Η «Ελληνική Νομαρχία» και οι αρχές της ισότητας και της ελευθερίας

Το Ποντίκι

του Ξενοφώντος Μπρουτζάκη

Ένα από τα σπάνια κείμενα του Ελληνικού Διαφωτισμού, η «Ελληνική Νομαρχία», μέσα στο μεταρρυθμιστικό πνεύμα της εποχής υπό την επιρροή της Γαλλικής Επανάστασης, αποτελεί τεκμήριο επαναστατικότητας για τον υπόδουλο ελληνισμό. Ωστόσο αξίζει να σημειώσουμε ότι παρά τη σκληρή κριτική που ασκεί στους ιεράρχες δεν θίγει για κανέναν λόγο τον θεσμό της Εκκλησίας

Σπάνια ο νεοελληνικός δοκιμιακός λόγος συνδύασε το φλογερό ύφος με τη σοφία και την ακρίβεια, αλλά και τον ενθουσιασμό με τη λογική και τη βαθύτητα όπως η «Ελληνική Νομαρχία» του Ανωνύμου Έλληνος. Έχουμε να κάνουμε με ένα προεπαναστατικό κείμενο, το απαύγασμα του ελληνικού διαφωτισμού, που περικλείει προφητικά και ουσιαστικά την περιπετειώδη συγκρότηση και εξέλιξη του νεότερου ελληνισμού. Πρόκειται για ένα εμβληματικό βιβλίο, η ανάγνωση του οποίου συμβάλλει στην εθνική μας αυτογνωσία, αλλά διαβλέπει και ερμηνεύει από το παρελθόν τα μελλούμενα και το σήμερα. Αυτό το έργο - κλειδί για τον νεότερο ελληνισμό ελάχιστοι Έλληνες το έχουν διαβάσει, πράγμα που εξηγεί ευλόγως την κακιά μας μοίρα. Αλήθεια, ποιος τόπος στη σύγχρονη τουλάχιστον Ιστορία του περιφρόνησε τόσο πολύ την ίδια του την παράδοση, την πνευματικότητά του, τη διαχείριση του πολιτισμού του, των γραπτών του κειμένων; Η «Ελληνική Νομαρχία» παραμένει μια άγνωστη χώρα, όπως ακριβώς και η ίδια η χώρα μας στους πολίτες της...
Το εμβριθές κείμενο κυκλοφόρησε – σαν από ειρωνεία ή σαν από συμβολισμό – ανυπόγραφο, για να απευθυνθεί σε όλους τους Έλληνες, στο σύνολο του ελληνισμού, απελευθερωμένο από την υποκειμενικότητα του προσώπου και της υπογραφής του, τα οποία εγείρουν στη χώρα μας δυσπιστία και ακατανόητη αντιπαλότητα – ενίοτε και εχθρότητα.

Περί λαϊκισμού

του Κώστα Μελά

Μια  από τις βασικές έννοιες μέσω της  οποίας  επιχειρείται να επεξηγηθούν οι  σημερινές πολιτικές εξελίξεις  είναι αναμφισβήτητα αυτή του λαϊκισμού.   Γνωστή ως έννοια , φορτισμένη κυρίως με αρνητικές συνδηλώσεις ,πολυχρησιμοποιημένη  κυρίως από  τις πολιτικές ελίτ οι οποίες αναλαμβάνοντας  την κυβέρνηση της χώρας, την χρησιμοποιούν κατά κόρον ενάντια στις προτάσεις και στις απόψεις των  αντιπολιτευόμενων  πολιτικών  ελίτ οι οποίες αγωνίζονται να αποτελέσουν την ερχόμενη κυβέρνηση.

Η έννοια του λαϊκισμού είναι συνυφασμένη με την έννοια της ισότητας . Δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς άμεση αναφορά στην έννοια της ισότητας.  Η πολιτική λειτουργία της έννοιας  δεν έχει ανάγκη ορισμού  σαφών κριτηρίων με βάση τα οποία θα καθοριστεί το ακριβές περιεχόμενό της. Ως παραγόμενη έννοια λαμβάνει υπόσταση από τις όποιες συνδηλώσεις προέρχονται από την καθορίζουσα  και πρωταρχική  έννοια της ισότητας.  

Η τελευταία είναι επίσης μια έννοια με ασαφές περιεχόμενο εκτός αν επιλεγούν , δια συμβάσεως , ορισμένα καθορισμένα κριτήρια τα οποία να μην απαιτούν αναγωγή σε άλλα κτλ. Όμως και σε αυτή την περίπτωση η πολιτική λειτουργία της έννοιας της ισότητας δεν έχει ανάγκη επιστημολογικών θεμελιώσεων. Αρκεί μια ασαφής – νεφελώδης προσέγγιση υποστηριζόμενη καθημερινά από τα ΜΜΕ κάθε τύπου,  για να αποκτήσει η λέξη ισότητα ένα σαφέστατο συμβολικό περιεχόμενο  το οποίο καθίσταται  κυρίαρχο στον καθορισμό της συμπεριφοράς των ατόμων.