To ΠΑΣΟΚ και το πασόκ

kontranews

του Μελέτη Μελετόπουλου

Το ΠΑΣΟΚ υπήρξε ένα ευρύ, πολυσυλλεκτικό, λαϊκό κίνημα. Από το 1981 μέχρι το 2009, δηλαδή για τρεις ολόκληρες δεκαετίες, ελάμβανε, με μικρές διακυμάνσεις, ποσοστό μεταξύ 39 και 48% των ψήφων του εκλογικού σώματος.

Κατόρθωσε να συσπειρώσει ετερόκλητες κοινωνικές και ιδεολογικές ομάδες, γύρω από το αίτημα της Αλλαγής στην πρώτη φάση, του Εκσυγχρονισμού στη συνέχεια. Ήταν η κυρίαρχη πολιτική δύναμη, και επέτυχε να σύρει τους αντιπάλους του στο δικό του πεδίο πολιτικής αντιπαράθεσης, με τους δικούς του όρους. Είναι χαρακτηριστικό ότι ο κύριος αντίπαλός του, δηλαδή η Δεξιά, αναγκάστηκε να υιοθετήσει το κομματικό μοντέλο και την πολιτική μεθοδολογία του ΠΑΣΟΚ.

Και μετά… ήρθε ο Βαγγέλης Βενιζέλος. Ο οποίος δεν προερχόταν από το ΠΑΣΟΚ, αλλά από διάφορες συνιστώσες του κατακερματισμένου κέντρου. Ήταν μαθητής του γερμανοτραφούς καθηγητή Δ. Τσάτσου, που υπήρξε μέντοράς του στο πανεπιστήμιο και τον συνέστησε στον Ανδρέα Παπανδρέου, την εποχή που ο ηγέτης του ΠΑΣΟΚ αντιμετώπιζε έναν συνδυασμό δικαστικών διώξεων και σοβαρών προβλημάτων υγείας.

Επομένως ο Β. Βενιζέλος δεν ήταν σάρκα από την σάρκα του ΠΑΣΟΚ. Εισήλθε σε αυτό χωρίς να είναι φορέας των κυριότερων ιδεολογικών και πολιτικών χαρακτηριστικών του. Ανήλθε όμως στην κομματική επετηρίδα, χάρις στη στήριξη αρχικά του Παπανδρέου και μετά του Σημίτη, κοινού φίλου του Τσάτσου. Ο Β. Βενιζέλος ηττήθηκε το 2007 στον αγώνα διαδοχής του Σημίτη από τον «νόμιμο» διάδοχο Γιώργο Παπανδρέου, υπήρξε υπουργός (βασικά Οικονομικών) στις κυβερνήσεις Παπανδρέου, Παπαδήμου και Σαμαρά, και τελικώς κατέλαβε την προεδρία του ΠΑΣΟΚ τον Μάρτιο του 2012, ως μοναδικός υποψήφιος. Λίγους μήνες αργότερα, στις εκλογές του Ιουνίου 2012, το ΠΑΣΟΚ, από το 43,92% που είχε λάβει με αρχηγό τον Γιωργάκη το 2009, με αρχηγό τον Β. Βενιζέλο κατέρρευσε στο 13,18%. Στις εκλογές του 2015, πάλι με αρχηγό τον Βαγγέλη Βενιζέλο, έλαβε 4,68%.

Μέσα σε μία πενταετία, με αρχηγό τον Β. Βενιζέλο, το ΠΑΣΟΚ συρρικνώθηκε στο ένα δέκατο της εκλογικής του δύναμης. Πραγματικά παγκόσμια πρωτοτυπία.

Πολλοί θα πουν ότι, η βασική αιτία που το άλλοτε κυρίαρχο ΠΑΣΟΚ έγινε μικρό και ασήμαντο πασόκ, είναι το Μνημόνιο, του οποίου εκ των βασικών εμπνευστών και εφαρμοστών υπήρξε ο Β. Βενιζέλος. Υπάρχουν όμως και κάποιοι άλλοι λόγοι. 

Ο Ανδρέας Παπανδρέου συνέλαβε το βασικό αίτημα της περιόδου αμέσως μετά τη δικτατορία, που ήταν η ριζική πολιτική αλλαγή και η άνοδος στην εξουσία νέων προσώπων και των αποκλεισμένων μέχρι τότε κοινωνικών ομάδων. Αυτό συμπυκνώθηκε στο σύνθημα της «Αλλαγής», που απέκτησε τεράστια δυναμική. Με την κεκτημένη ταχύτητα της Αλλαγής, το ΠΑΣΟΚ παρέμεινε στην εξουσία για είκοσι χρόνια. Ο σημιτικός ψευδοεκσυγχρονισμός δεν θα είχε καμία τύχη, αν δεν πατούσε πάνω στη δυναμική που είχε δημιουργήσει ο Ανδρέας.

Ο Β. Βενιζέλος, αντιθέτως, παρά την ευφράδειά του και την αμετροέπειά του, δεν συνέλαβε κάποιο βασικό αίτημα της ελληνικής κοινωνίας. Η μεν αλλαγή είχε χάσει πλέον το νόημά της, γιατί απλούστατα είχε ολοκληρωθεί, έστω και με στρεβλό τρόπο, με την ριζική ανακατάταξη του πολιτικού χάρτη της χώρας και τη μεγάλη κοινωνιολογική μεταβολή που είχε εν τω μεταξύ επέλθει. Ο δε εκσυγχρονισμός είχε απαξιωθεί, μέσα στο κύμα σκανδαλολογίας και διαπλοκολογίας που συνόδευσε τη διακυβέρνηση Σημίτη. Επομένως, χρειαζόταν κάποιο νέο σύνθημα. Η ρητορική του Βενιζέλου ήταν ακατάσχετη, αλλά δεν επικεντρωνόταν σε κάποιον άξονα, που θα μπορούσε να συσπειρώσει έναν κόσμο πίσω της. Μα και ο ίδιος δεν ήταν προϊόν λαϊκών αγώνων και αντιπαραθέσεων, όπως ο Ανδρέας.

Τελικά στο περιθωριακό, πλέον, πασόκ του Βαγγέλη Βενιζέλου, έμειναν κάποια υπολείμματα των κομματικών μηχανισμών, μερικοί σώγαμπροι και όψιμοι πασόκοι και οι ηλικιωμένοι λόγω συναισθηματισμού και αδράνειας. Στην πραγματικότητα, το κόμμα αυτό δεν εκπροσωπεί τίποτε, ούτε κάποια υπαρκτή κοινωνική βάση ούτε κάποια ιδεολογία. Είναι οριστικά υπερνικημένο από την ιστορία. Υπ’ αυτήν την έννοια, η εκλογή νέου αρχηγού δεν έχει σημασία.