Η εκλογική ανάσχεση του Ερντογάν

Νέα Πολιτική

του Χρήστου Ζιώγα*

Δίχως αμφιβολία οι προχθεσινές βουλευτικός εκλογές αποτέλεσαν μια έμμεση ήττα για το νυν πρόεδρο της Τουρκίας Ταγίπ Ερντογάν. Ενώ το Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (ΑΚΡ), που ίδρυσε το 2001 ο ίδιος, κατήγαγε την τέταρτη συνεχόμενη εκλογική του νίκη σε εθνικό επίπεδο, η κατανομή των εδρών στο κοινοβούλιο ανατρέπει τα σχέδιά του για συνταγματική μεταρρύθμιση που θα εκχωρεί αυξημένες εξουσίες στο θεσμό του προέδρου. Το ΑΚΡ έλαβε ποσοστό 40,8% του εκλογικού σώματος καταλαμβάνοντας 258 από τις 550 έδρες στο κοινοβούλιο, στο οποίο πλέον εκπροσωπούνται τέσσερα κόμματα, αδυνατώντας να αποκτήσει τη αυτοδυναμία.

Η μείωση των ποσοστών του ΑΚΡ ως προς τις προηγούμενες εκλογές είναι αξιοσημείωτη, το 2011 είχε λάβει 49,83%, όχι όμως τόσο σημαντική για ένα κόμμα που κυβερνά τη Τουρκία από το 2002 και ο ιδρυτής του είχε μεταβεί πλέον στον προεδρικό θώκο. Το εκλογικό σύστημα στη γείτονα και ιδιαίτερα το εξόχως υψηλό όριο εκπροσώπησης, 10%, δημιουργεί στρεβλώσεις στη λαϊκή αντιπροσώπευση. Παραδείγματος χάριν στις εκλογές του 2002 το ΑΚΡ έλαβε το 34,28% καταλαμβάνοντας 363 από τις 550 έδρες σε μία δικομματική βουλή, όπου το 45% των ψηφισάντων δεν εκπροσωπήθηκαν στο κοινοβούλιο. Στις επόμενες εκλογές το 2007 και το 2011 έλαβε το 46,58% με 341 έδρες και 49,83% με 327 έδρες αντιστοίχως σε κοινοβουλευτικά σώματα τριών κομμάτων. 

Παρατηρούμε λοιπόν το έξης παράδοξο, στις τρεις εκλογικές αναμετρήσεις του 2002, 2007 και 2011, ενώ το ΑΚΡ αυξάνει διαδοχικά την εκλογική του δύναμη παράλληλα μειώνεται ο αριθμός εδρών του στο κοινοβούλιο. Η τετρακομματική βουλή όπως προέκυψε με την είσοδο του Κόμματος της Δημοκρατίας των Λαών (HDP) στο κοινοβούλιο, εκτός από τεράστια επιτυχία του Κουρδικού λαού, συνετέλεσε στην περαιτέρω μείωση της κοινοβουλευτικής εκπροσώπησης του ΑΚΡ, μη επιτρέποντας το σχηματισμό αυτοδύναμης κυβερνήσεως αλλά ταυτόχρονα θέτοντας και σημαντικά εμπόδια στην ευόδωση των προεδρικών φιλοδοξιών. Το ίδιο εκλογικό ποσοστό σε μία τρικομματική βουλή θα έδινε τη δυνατότητα στο ΑΚΡ να σχηματίσει κυβέρνηση αφ’ εαυτού.

Η τουρκική εθνοσυνέλευση στη νέα της σύνθεση θα απαρτίζεται από δύο ακόμη κόμματα. Το Ρεπουμπλικανικό Λαϊκό Κόμμα (CHP) που ίδρυσε ο Μουσταφά Κεμάλ, και έλαβε 25,02% με 132 έδρες διατηρώντας τις δυνάμεις του αλλά και αποτυπώνοντας το βαθμό απήχησης του κεμαλισμού στην τουρκική κοινωνία. Καθώς και το Κόμμα Εθνικιστικής Δράσης (MHP) που ενίσχυσε τα ποσοστά του κατά 3,5% λαμβάνοντας 16,35%, εν σχέσει με το 2011, καταδεικνύοντας μια σταθερή δυναμική των ακραίων τάσεων που από το 2007 κυμαίνεται γύρω στο 15% του εκλογικού σώματος. Μια κυβέρνηση συνεργασίας, θεωρητικά, δύναται να προκύψει και από τα άλλα τρία κόμματα, εκτός του ΑΚΡ, η σύμπραξη όμως του Κόμματος της Εθνικιστικής Δράσης  με το φιλο-κουρδικό Κόμμα της Δημοκρατίας των Λαών φαντάζει μάλλον δύσκολη.

Είναι προφανές πως από τις εκλογές της 7^ης Ιουνίου εκτός από τη δυσκολία σχηματισμού βιώσιμης κυβέρνησης στη γειτονική χωρά ανέκυψαν και προσκόμματα στις μεταρρυθμιστικές πολιτικές και προσωπικές φιλοδοξίες του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. Η πιθανότητα διενέργειας νέων εκλογών είναι ένα πολύ πιθανό σενάριο. Η συνέχιση της πολιτικής αβεβαιότητας ή ο σχηματισμός μίας κυβέρνησης που δεν δύναται εκ των πραγμάτων να προβεί στις επιθυμητές για το Ερντογάν συνταγματικές αλλαγές ενδεχομένως να του δημιουργήσουν ένα αίσθημα ασφυξίας ακόμη κι εντός του «Λευκού Παλατιού» των χιλιών οντάδων.

* Διδάκτωρ Διεθνών Σχέσεων*