Αγορές και ηθική

Σεούλ, 2/6/2012: Ο Μάικλ Σαντέλ δίνει διάλεξη για το "Τι δεν μπορεί να αγοράσει το χρήμα".

Υπάρχουν μερικά πράγματα που δεν μπορεί να τα αγοράσει το χρήμα, αλλά στις μέρες μας δεν είναι και πολλά. Σήμερα, σχεδόν τα πάντα είναι προς πώληση. Μερικά παραδείγματα:

• Αναβάθμιση κελιού: 82 δολάρια τη νύχτα. Στη Σάντα Άνα της Καλιφόρνιας, και σε μερικές ακόμη πόλεις, όσοι δεν έχουν καταδικαστεί για βίαια εγκλήματα μπορούν να πληρώσουν για μια καλύτερη διαμονή - ένα καθαρό και ήσυχο κελί, μακριά από τα κελιά των κρατουμένων που δεν πληρώνουν.
• Πρόσβαση στη λωρίδα που προορίζεται για οχήματα υψηλής πληρότητας, παρόλο που οδηγείτε μόνος: 8 δολάρια τις ώρες αιχμής. Η Μινεάπολη και άλλες πόλεις προσπαθούν να μειώσουν την κυκλοφοριακή συμφόρηση επιτρέποντας σε όσους οδηγούν μόνοι να χρησιμοποιούν τη λωρίδα που προορίζεται για οχήματα υψηλής πληρότητας [car pool]. Το αντίτιμο εξαρτάται από την ώρα.
• Οι υπηρεσίες μιας ινδής φέρουσας μητέρας: 6.250 δολάρια. Ζευγάρια στη Δύση, που αναζητούν φέρουσες μητέρες, καταφεύγουν όλο και συχνότερα στην Ινδία, όπου αυτή η πρακτική είναι νόμιμη, και η τιμή κάτω από το 1/3 της τρέχουσας τιμής στις Ηνωμένες Πολιτείες.
• Το δικαίωμα μετανάστευσης στις Ηνωμένες Πολιτείες: 500.000 δολάρια. Ξένοι που επενδύουν 500.000 δολάρια και δημιουργούν τουλάχιστον δέκα θέσεις απασχόλησης σε μια περιοχή με υψηλή ανεργία δικαιούνται πράσινη κάρτα που τους εξασφαλίζει μόνιμη διαμονή.

Πως σμιλεύεται η ηθική

του Κώστα Μελά  – 

Αναλύοντας τις αφετηρίες και τις διαδρομές του πολιτικού πολιτισμού έχουμε πολιτική ηθική, όχι ηθική γενικώς και αορίστως. Κύριο γνώρισμα του πολιτικού πολιτισμού είναι η συγκρότηση σε πολιτικές ομάδες και ο προσδιορισμός συλλογικών σκοπών, εκ των οποίων ο υπέρτατος είναι η συλλογική επιβίωση.

Επίσης, γνώρισμα είναι η θέσπιση των διανεμητικών λειτουργιών της ισχύος, στο πλαίσιο της πολιτικής οργάνωσης, και η πολιτειακή νομιμοποίηση της εξουσίας και των κοινωνικών ιεραρχιών με ηθικά κριτήρια κοινωνικοπολιτικά σμιλευμένα.

Κάποιοι θα έλεγαν ότι η πολιτική νομιμοποίηση συναρτάται και με θεμελιώδεις κοσμοθεωρητικές παραδοχές, οι οποίες προσφέρουν σε μια κοινωνία μονιμότερο πνευματικό και στρατηγικό προσανατολισμό. Η πολιτική ηθική και η πολιτική νομιμοποίηση είναι οργανικά συνδεδεμένες έννοιες.

Ως εκ τούτου, στον πολιτικό στοχασμό πρέπει να κάνουμε μία διάκριση. Η περιγραφή και ερμηνεία των πολιτικά οργανωμένων κοινωνικών οντοτήτων, όπως επίσης και των συλλογικών ηθικών προτύπων, που νομιμοποιούν τις κανονιστικές δομές του συλλογικού πολιτικού βίου μιας εκάστης οντότητας, είναι ένα πράγμα. Άλλο πράγμα είναι η εκλογίκευση της ατομικής ηθικής του αναλυτή ή κάποιας ιδεολογίας.

Ηθική εναντίον Πολιτικής

του Κώστα Μελά  – 

Η ηθική θεσπίζεται κοινωνικοπολιτικά, επειδή νομιμοποιείται από μια κοινωνικά προσδιορισμένη πολιτική ηθική και ένα συνδεδεμένο με αυτή σύστημα διανεμητικής δικαιοσύνης. Η πολιτική ηθική, όπως συγκροτείται και όπως αλλάζει στο εσωτερικό μιας πολιτικά κυρίαρχης Πολιτείας, έχει ως αποστολή τη ρύθμιση των διανεμητικών λειτουργιών της ισχύος, των πολιτικοοικονομικών δραστηριοτήτων και των κοινωνικοπολιτικών ιεραρχιών.

Όσο περισσότερο εδραίο  είναι το σύστημα διανεμητικής δικαιοσύνης μιας Πολιτείας τόσο περισσότερο οι πολιτειακές δομές είναι στέρεες και κοινωνικοπολιτικά νομιμοποιημένες. Και το αντίστροφο. Τουτέστιν, για να υπάρχει πολιτική ηθική απαιτείται εξ αντικειμένου να διαθέτει κοινωνική αναφορά. Ένα κοινωνικοπολιτικό σύστημα, εντός του οποίου διαρκώς ορίζονται οι συλλογικές ηθικές επιταγές, με τρόπο που νομιμοποιούν ακατάπαυστα την πολιτειακή διανεμητική δικαιοσύνη και τις κανονιστικές δομές και ιεραρχίες του κοινού βίου.

Πολιτική και ον

Οι νομιμοποιητικές βαθμίδες των αποτελεσμάτων της ακατάπαυστης διαμόρφωσης των οικείων ηθικών κριτηρίων, του συστήματος διανεμητικής δικαιοσύνης και του τρόπου ζωής μιας πολιτικά κυρίαρχης οντότητας συναρτώνται με τις βαθμίδες δημοκρατικής κοινωνικοπολιτικής συγκρότησης. Προφανώς, συναρτώνται σύμφωνα με την ετερότητα και τις πολιτικές παραδόσεις κάθε κοινωνικής οντότητας.

Περί πολιτικής ηθικής

του Σταύρου Καλεντερίδη

Στη σύγχρονη εποχή της χώρας μας, η Ελλάδα έχει βιώσει την απόλυτη απαξίωση της εφαρμοσμένης πολιτικής και διακυβέρνησης. Η χώρα που γέννησε τη δημοκρατία και την πολιτική επιστήμη, βρίσκεται σήμερα στο έλεος ανήθικων και ανάξιων πολιτικών στελεχών, οι οποίοι πλήττουν διαχρονικά και με μεθοδικότητα το συλλογικό καλό και συμφέρον. Τα αίτια αυτής της κατάστασης είναι αδιαμφισβήτητα πολλά και ποικίλλουν, ωστόσο αυτό που αποφεύγουν να θίξουν οι παραδοσιακές, συστημικές και ελεγχόμενες αναλύσεις, είναι το ζήτημα της πολιτικής ηθικής, ή μάλλον η ηθική κατάπτωση της πολιτικής στη χώρα.

Αρχή παντός ο Αριστοτέλης, ο οποίος μας προσέφερε τον πρώτο ορισμό της «πολιτικής» στην ιστορία της ανθρωπότητας, χαρακτηρίζοντάς την όχι απλά ως «διακυβέρνηση», αλλά ως ιερή αποστολή διάπλασης ήθους στην κοινωνία και τους πολίτες. Παραμερίζοντας λοιπόν τη σημερινή διαστρέβλωση της πολιτικής, τον εκφυλισμό και τον δήθεν επαγγελματισμό της, μπορούμε να επιστρέψουμε στην ποιοτική και ανώτερη πολιτική, μόνο εάν ανακαλέσουμε και επαναφέρουμε την έννοια της πολιτικής ηθικής στη χώρα. Μόνο εάν επανασυνδέσουμε την ηθική με την πολιτική πρακτική ως κάτι το αναπόσπαστο. Εάν αποκαλέσουμε τη σύγχρονη πολιτική ενασχόληση που στερείται ηθικής, με το πραγματικό της όνομα: τυχοδιωκτισμός και εξαπάτηση.

Το ηθικό πλεονέκτημα, η Θάτσερ και οι κάλπες

Η συζήτηση για το περίφημο... ηθικό πλεονέκτημα και γιατί πρέπει να είμαστε προσεκτικοί. Ποιον... αλάνθαστο κανόνα θα πρέπει να ακολουθήσουμε στις επόμενες εκλογές. 

Γράφει ο Κ. Μαρκάζος

Πλησιάζουν εκλογές και οι τόνοι ανεβαίνουν. Σε μια προσπάθεια αλληλοεξόντωσης, οι αντίπαλοι προσπαθούν να ακυρώσουν τα πλεονεκτήματα των άλλων, ειδικά τα άυλα.

Ο Πετσίτης είναι ένα ζωντανό παράδειγμα διεφθαρμένης αριστερής ηθικής (αν και έχει χαρακτηριστικά φαντάσματος). Λειτουργεί σαν αντίβαρο σε εδραιωμένες αντιλήψεις για τη διαφθορά των «προηγούμενων», αλλά και σαν απόδειξη ακύρωσης του «ηθικού πλεονεκτήματος της Αριστεράς».

Ταυτόχρονα, η αντίθεση της πλειοψηφίας των Ελλήνων στη Συμφωνία των Πρεσπών έδωσε το δικαίωμα σε κατηγορίες για «αριστερούς προδότες» (που προφανώς είναι και ανήθικοι).

Γιατί υπάρχει ηθικό πλεονέκτημα στην Ελλάδα

Για χρόνια προσπαθούμε να λύσουμε ένα φανταστικό πρόβλημα. Το «ηθικό πλεονέκτημα» (της Αριστεράς ή οποιουδήποτε άλλου) είναι ανύπαρκτο. Η ηθική ακεραιότητα είναι ένα αυστηρά ατομικό χαρακτηριστικό, πιθανότατα χρήσιμο σε διάφορες περιπτώσεις, αλλά ποτέ ένα συλλογικό προνόμιο.

Στην πολιτική, καμία Δημοκρατία δεν βασίζεται σε ηθικές, αλλά σε θεσμούς που αντιμετωπίζουν τις ανθρώπινες αδυναμίες και τη διαφορετικότητα (τα υπόλοιπα καθεστώτα -πλην των Δημοκρατικών- δεν διαθέτουν έτσι κι αλλιώς ηθικές ευαισθησίες). Σε όσους αριστερούς αυτοδιαφημίζονται σαν ηθικά ανώτεροι, θα τους θύμιζα τη Θάτσερ που έλεγε: «Το να είσαι ισχυρός είναι όπως να είσαι κυρία. Αν πρέπει να λες στους άλλους ότι είσαι, δεν είσαι».

Όσοι από την άλλη όχθη προσπαθούν να αποδείξουν ότι «έχασε η Αριστερά το ηθικό της πλεονέκτημα», το μόνο που αποδεικνύουν είναι ότι κάποτε το είχε (άρα το ζητούμενο είναι αν το διατηρεί). Το «αριστερό» πλεονέκτημα κυριάρχησε στην Ελλάδα γιατί ιστορικά η Αριστερά διώχθηκε, ενώ χιλιάδες οπαδοί της αγωνίστηκαν ανιδιοτελώς για τις ιδέες τους και παράλληλα απουσίαζαν από τους κυβερνητικούς θώκους.

Τα όρια των ηγεμονιών και η ηθική της δύναμης

του Ηλία Γιαννακόπουλου

«Οι άνθρωποι συνδέονται με φιλία και τα έθνη με συμφέροντα»

Χόχουτ

Η επικαιρότητα των ημερών και ο φόβος μιας γενικευμένης πολεμικής σύρραξης στη Συρία έφερε στην επιφάνεια ένα παλιό όσο και σύγχρονο ερώτημα-ζητούμενο: Την ηθική της δύναμης και το μέλλον – όρια των ηγεμονιών. Αποτελεί κοινό τόπο και ιστορική διαπίστωση πως αυτός που κατέχει δύναμη (πρόσωπο είναι αυτό, φορέας, ή κράτος) έχει την τάση να μετασχηματίζει αυτή σε βία. Η δύναμη και η βία αποτελούν τις δυο βασικές συνιστώσες της εξουσίας και των ηγεμόνων.

Η εξουσία πηγάζει και εδράζεται στη δύναμη και αισθητοποιείται μέσα από ενέργειες και συμπεριφορές, που δεν χαρακτηρίζονται τόσο από την επιείκεια, τη διαλλακτικότητα και την πειθώ (λόγο), όσο από τη χρήση βίας. Αποτελεί, δηλαδή, φυσική νομοτέλεια και ιστορικό νόμο η χρήση βίας από αυτούς που αισθάνονται δυνατοί και ασκούν ή επιθυμούν να διαιωνίσουν την εξουσία τους.

Οι αναλύσεις των σύγχρονων ιστορικών για τα κίνητρα και τους στόχους της συμπεριφοράς της μόνης στον κόσμο μας υπερδύναμης, των ΗΠΑ. αλλά και των άλλων χωρών που φιλοδοξούν να την αντικαταστήσουν, δεν προσθέτουν τίποτε παραπάνω από εκείνα που εύστοχα διαπίστωσε πριν από χιλιάδες χρόνια ο Θουκυδίδης:

«Από ό,τι μπορεί κανείς να εικάσει για τους Θεούς κι από ό,τι είναι βέβαιο για τους ανθρώπους, πιστεύουμε ότι και οι Θεοί και οι άνθρωποι ακολουθούν πάντα έναν απόλυτο νόμο της φύσης, να επιβάλλουν πάντα την εξουσία τους, αν έχουν τη δύναμη να το επιτύχουν. Τον νόμο αυτόν ούτε τον θεσπίσαμε, ούτε τον εφαρμόσαμε εμείς πρώτοι. Τον βρήκαμε να ισχύει και τον ακολουθούμε, όπως θα τον ακολουθούν αιώνια όσοι μας διαδεχθούν και ξέρουμε καλά ότι και εσείς και οποιοιδήποτε άλλοι θα κάνατε τα ίδια αν είχατε τη δύναμή μας» (Διάλογος Αθηναίων-Μηλίων).

Πολιτική ηθική και κοινωνικές συγκρούσεις

του Κώστα Μελά

Αναλύοντας τις αφετηρίες και τις διαδρομές του πολιτικού πολιτισμού έχουμε πολιτική ηθική, όχι ηθική γενικώς και αορίστως. Κύριο γνώρισμα του πολιτικού πολιτισμού είναι η συγκρότηση σε πολιτικές ομάδες και ο προσδιορισμός συλλογικών σκοπών, εκ των οποίων ο υπέρτατος είναι η συλλογική επιβίωση. Επίσης, γνώρισμα είναι η θέσπιση των διανεμητικών λειτουργιών της ισχύος, στο πλαίσιο της πολιτικής οργάνωσης, και η πολιτειακή νομιμοποίηση της εξουσίας και των κοινωνικών ιεραρχιών με ηθικά κριτήρια κοινωνικοπολιτικά σμιλευμένα.

Κάποιοι θα έλεγαν ότι η πολιτική νομιμοποίηση συναρτάται και με θεμελιώδεις κοσμοθεωρητικές παραδοχές, οι οποίες προσφέρουν σε μια κοινωνία μονιμότερο πνευματικό και στρατηγικό προσανατολισμό. Η πολιτική ηθική και η πολιτική νομιμοποίηση είναι οργανικά συνδεδεμένες έννοιες. Ως εκ τούτου, στον πολιτικό στοχασμό πρέπει να κάνουμε μία διάκριση.

Η περιγραφή και ερμηνεία των πολιτικά οργανωμένων κοινωνικών οντοτήτων, όπως επίσης και των συλλογικών ηθικών προτύπων, που νομιμοποιούν τις κανονιστικές δομές του συλλογικού πολιτικού βίου μιας εκάστης οντότητας, είναι ένα πράγμα. Άλλο πράγμα είναι η εκλογίκευση της ατομικής ηθικής του αναλυτή ή κάποιας ιδεολογίας. Με διαφορετικά λόγια, είναι ένα πράγμα η πολιτικά προσδιορισμένη πολιτική ηθική και άλλο πράγμα η γνωσιολογικά-ιδεολογικά προσδιορισμένη «ηθική». Η πρώτη συναρτάται με τα κοινωνικοοντολογικά γεγονότα. Η δεύτερη είναι –σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό– πολιτική θεολογία.

Κοινωνικό σύστημα ή κίνημα ηθικής ανάπλασης;

Γράφει ο Κώστας Μελάς  – 

Ένα ζήτημα που αποτέλεσε αντικείμενο πολλαπλής διαμάχης στη διάρκεια των δύο τελευταίων αιώνων, ήταν το εάν και κατά πόσο ο σοσιαλισμός είναι ένα κίνημα ηθικής ανάπλασης, ή αποτελεί μια προοπτική ανάπτυξης της ίδιας της κοινωνίας που στηρίζεται στην επιστημονική της ανάλυση. Πρόκειται για τη γνωστή διαμάχη ανάμεσα στον “ηθικό σοσιαλισμό” και τον “επιστημονικό σοσιαλισμό”, ανάμεσα στον νεοκαντιανισμό και τον μαρξισμό, ανάμεσα στα επηρεαζόμενα από τον Καντ ρεύματα του σοσιαλισμού, όπως είναι ο αυστρομαρξισμός και η μαρξιστική συνέχεια του Χεγγελιανισμού.

Δεν χρειάζεται να αναφερθούμε λεπτομερώς στην επιχειρηματολογία, σύμφωνα με την οποία ο Μαρξ ενσωμάτωσε στην ίδια την αξία του εμπορεύματος την αρχή της εκμετάλλευσης. Αντικείμενο της εκμετάλλευσης στην καπιταλιστική οικονομία γίνονται οι εργαζόμενοι ως μισθωτοί εργάτες, δηλαδή εκείνοι οι οποίοι πωλούν την εργατική τους δύναμη στους ιδιοκτήτες των μέσων παραγωγής. Σύμφωνα, λοιπόν, με τη μαρξιστική προσέγγιση η εκμετάλλευση αποτελεί δομικό χαρακτηριστικό του καπιταλιστικού συστήματος. Η υπέρβασή της μπορεί να επιτευχθεί μόνο με την κατάργηση του ιδίου του συστήματος.

Περί ηθικού πλεονεκτήματος και άλλων δαιμονίων

του Κώστα Μελά  – 

Όταν ήμουν στην αρχή της εφηβείας, στο πλαίσιο των προβληματισμών της ηλικίας, υποστήριζα με θέρμη ότι οι άνθρωποι θα πρέπει να έχουν ως πρότυπο στη συμπεριφορά τους, τα παιδιά, και κυρίως την αθωότητά τους. Το επιχείρημά μου κατέρρευσε κυριολεκτικά, όταν μια αγαπημένη μου φίλη, αντέτεινε ότι είναι λανθασμένη η υποστήριξη αυτού του επιχειρήματος, διότι απλά τα παιδιά δεν έχουν εισέλθει ακόμη στην πραγματική ανθρώπινη ζωή και συνεπώς δεν μπορούν να αποτελούν παράδειγμα προς μίμηση. Αργότερα έμαθα επίσης, ότι το επιχείρημά μου ήταν διάτρητο και από άλλη πλευρά: τα παιδιά δεν είναι καθόλου αθώα!

Σκέφτηκα τα παραπάνω, παρακολουθώντας στη δημόσια συζήτηση τη διατύπωση επιχειρημάτων όπως «ηθικό πλεονέκτημα», «ηθική υποχρέωση έναντι των πολιτών» και γενικά μια προσπάθεια ηθικοποίησης της πολιτικής αντιπαράθεσης. Συγκεκριμένα, σχετικά με το παραπάνω θέμα, μπορώ να ισχυριστώ τα παρακάτω:

Πρώτον, δεν είναι δυνατόν να θεμελιωθεί «ηθικό πλεονέκτημα» (στην πολιτική), καθώς κάθε ηθική αντίληψη που δεν έχει ως αντίπαλό της τα προβλήματα ενός πραγματικού κράτους, ανακαλύπτει εν τέλει ότι, όταν κατακτήσει την εξουσία, δεν μπορεί να κυβερνήσει. Ισχύει το επιχείρημα της φίλης μου. Η προσπάθεια ιστορικής θεμελίωσης (αν μπορεί να υπάρξει και πιστέψτε με είναι δύσκολο αυτό να τεκμηριωθεί) προσκρούει με ορμή στην ιστορική πραγματικότητα της διακυβέρνησης. Αρχή άνδρα δείκνυσι.

Η εξουσία (δια)φθείρει (και) τον ΣΥΡΙΖΑ

Το Ποντίκι

του Δημήτρη Μηλάκα

Το «ηθικό πλεονέκτημα» έναντι των αντιπάλων του, του «παλιού» πολιτικού συστήματος, προβάλλεται  από τον ΣΥΡΙΖΑ ως πυρηνικό όπλο στην φαρέτρα του. Ας ρίξουμε , λοιπόν, μια γρήγορη ματιά στην  (πολιτική) ηθική του.

Παρακολουθώντας τις ομιλίες/ τοποθετήσεις του πρωθυπουργού Αλέξη Τσίπρα και των λοιπών κυβερνητικών αξιωματούχων διαπιστώνει κανείς την τεράστια απόσταση που έχει διανύσει ο ΣΥΡΙΖΑ από θέσεις που διατύπωνε την εποχή που ήταν αντιπολίτευση. Πρόκειται για μια απόσταση η οποία είναι δύσκολο  καλυφθεί   παρά τα προπετάσματα που δημιουργούν οι καταγγελίες  για  το εύρος των σκανδάλων του «προηγούμενου διεφθαρμένου πολιτικού συστήματος» στα οποία – βάσιμα και  δικαίως--  επιδίδεται συστηματικά ο ΣΥΡΙΖΑ.

 Όμως, το μείζων, δεν είναι «τι έκαναν οι προηγούμενοι» αλλά η τρέχουσα κυβερνητική πρακτική.  Το τι πως και αν έκαναν οι προηγούμενοι (θα) έχει αξία ως κατάληξη μιας ποινικής διαδικασίας η οποία θα βρει και θα τιμωρήσει τους ενόχους.  Η τρέχουσα αξία της διερεύνησης  των καταγγελιών  για τον αν δυο προηγούμενοι πρωθυπουργοί και οκτώ  υπουργοί τα έπαιρναν είναι προφανής για την κυβέρνηση: είναι το προπέτασμα  κάλυψης των κυβερνητικών πρακτικών οι οποίες ωστόσο είναι αδύνατο να κρυφτούν γιατί η ορολογία που χρησιμοποιεί και η περιγραφή των στόχων που θέτει η κυβερνητική ρητορική  αποκαλύπτει παραστατικά τη (δια)φθορά (σε ιδεολογικό επίπεδο) της αυτοπροσδιοριζόμενης Ριζοσπαστικής Αριστεράς.

Πολιτική ηθική, πολιτική δίνη και μεταφυσικά δόγματα

Υπήρχαν πάντα πολλές ετερογενείς και ανομοιογενείς κοινωνικές οντότητες. Δεν υπάρχει παγκόσμια κοινωνία. Το Πολιτικό διαμορφώνει την πολιτική ηθική και όχι κάποια μεταφυσικά δόγματα.

Γράφει ο Παναγιώτης Ήφαιστος  – 

Ο πολιτικός ορθολογισμός απαιτεί ορθολογιστική πολιτική σκέψη: Αναλύοντας τις αφετηρίες και τις διαδρομές του πολιτικού πολιτισμού έχουμε πολιτική ηθική και όχι ηθική γενικώς και αορίστως. Σε ποιο επίπεδο και πως συγκροτείται η πολιτική ηθική; Πόσο αυτό ενδιαφέρει ένα κράτος, τα μέλη της κοινωνίας του, την πολιτειακή τους συγκρότηση και τις σχέσεις τους με τα άλλα κράτη;

Με δεδομένο ότι διαχρονικά πάντα υπήρχαν πολλές κοινωνίες και ποτέ μια και παγκόσμια, ο πολιτικός πολιτισμός συμβολίζεται από την συγκρότηση των διακριτών κοινωνικών οντοτήτων σε διακριτές πολιτικές ομάδες. Πολιτική συγκρότηση σημαίνει προσδιορισμό των συλλογικών σκοπών, υπέρτατος εκ των οποίων είναι η συλλογική επιβίωση. Επίσης, η θέσπιση των διανεμητικών λειτουργιών της ισχύος στο πλαίσιο της οικείας πολιτικής οργάνωσης και πολιτειακή νομιμοποίηση της εξουσίας και των κοινωνικών και των πολιτικοοικονομικών ιεραρχιών με ηθικά κριτήρια κοινωνικοπολιτικά σμιλευμένα.

Δική μας θέση είναι ότι η πολιτική νομιμοποίηση συναρτάται, κυρίως και πρωτίστως, με θεμελιώδεις κοσμοθεωρητικές παραδοχές, οι οποίες εξ αρχής προσφέρουν σε μια κοινωνία μονιμότερο πνευματικό και στρατηγικό προσανατολισμό. Τα κριτήρια πολιτικής ηθικής και οι κανονιστικές δομές, στην συνέχεια, οικοδομούνται πάνω σε αυτά τα κοσμοθεωρητικά θεμέλια. Αυτές οι θεμέλιες κοσμοθεωρίες που στην συνέχεια προσφέρουν κοινό στρατηγικό προσανατολισμό στα μέλη των πολιτικών ομάδων, αναδεικνύονται και συγκροτούνται στην φάση των αγώνων ελευθερίας και αξίωσης πολιτικής κυριαρχίας, δηλαδή στην φάση των αγώνων εθνικής ανεξαρτησίας.

Το καπάκι της ηθικής

Από την έντυπη έκδοση της Ναυτεμπορικής

Της Κατερίνας Τζωρτζινάκη

ktzor@naftemporiki.gr

Η αναπληρώτρια υπουργός Εργασίας εξαναγκάστηκε σε παραίτηση για του «χιλιάρικου» την αίτηση. Το επίδομα διαμονής των εξωκοινοβουλευτικών υπουργών, όπως συμβαίνει και με τους βουλευτές της περιφέρειας, δεν εκταμιεύεται αυτομάτως και όποιος δεν το θέλει το αποποιείται, γιατί έχει αίσθηση του μέτρου και του τόπου όπου ζει. Σε περίοδο ψαλιδιών στις συντάξεις και φοροστεναγμού.

Πρέπει να ενδιαφερθεί ο πολιτικός, να υποβάλει αίτηση. Και η πρώην, πλέον, υπουργός, με βιβλιάριο καταθέσεων παχυλό και «πόθεν έσχες» ζηλευτό, ενδιαφέρθηκε. Για τα 1.000 ευρώ της μηνιαίας επιδότησης. Αφού προβλέπεται, αφού παρέχεται «από το 1994 σε όλους τους βουλευτές που δεν έχουν έδρα την Αθήνα, χωρίς άλλες εισοδηματικές προϋποθέσεις».

Αφήνω στην άκρη ότι για το επίδομα ενοικίου των πληβείων είναι πλείστοι οι όροι, και μένω Κολωνάκι, όπου η υπουργός έστησε κονάκι. Κατέθεσε αίτηση και έκτοτε έλαβε συνολικά 23.000 ευρώ έως και τον Αύγουστο 2017, οπότε έληξε η περίοδος για την οποία είχε αιτηθεί και δεν ανανέωσε το ενδιαφέρον της.

Τεχνολογία και ηθική

Από την έντυπη έκδοση της Ναυτεμπορικής

Της Έφης Τριήρη

etriiri@naftemporiki.gr

To 2014 πραγματοποιήθηκε ένα ασυνήθιστο πείραμα σε ένα ερευνητικό εργαστήρι της Αμερικής, την ώρα που πολλαπλασιάζονταν οι ενδείξεις για τις επιβλαβείς συνέπειες των ρύπων ντίζελ στην ανθρώπινη υγεία: δέκα πίθηκοι καθισμένοι σε έναν αεροστεγή θάλαμο έβλεπαν κινούμενα σχέδια, ενώ εισέπνεαν αέρια ενός ντιζελοκίνητου «σκαραβαίου» της VW, προκειμένου να διαπιστωθεί ο αντίκτυπος που θα είχαν στην υγεία τους.

Και αυτό ήταν μόνο η αρχή όσων είδαν το φως της δημοσιότητας. Κορυφαίες αυτοκινητοβιομηχανίες της Γερμανίας φέρονται να χρηματοδοτούσαν πειράματα με πιθήκους και ανθρώπους, που εκτίθεντο σε τοξικά αέρια τα οποία περιέχονταν στις εκπομπές των εξατμίσεων ντιζελοκίνητων αυτοκινήτων. Χρηματοδοτούσαν, δηλαδή, έρευνες που κατά τα φαινόμενα προσπαθούσαν να θέσουν υπό αμφισβήτηση απόφαση του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας το 2012, η οποία χαρακτήριζε καρκινογόνες τις εκπομπές ρύπων από ντιζελοκίνητα οχήματα. Υποβαθμίζοντας λοιπόν τις αρνητικές συνέπειες στην υγεία, οι αυτοκινητοβιομηχανίες ασκούσαν πιέσεις για φοροελαφρύνσεις και παροχή κινήτρων στα ντιζελοκίνητα αυτοκίνητα, ώστε να προσελκύουν τους Ευρωπαίους οδηγούς.

Η πολιτική οικονομία της βίας του κράτους του ευρώ

Σπύρος Στάλιας

Το κείμενο που ακολουθεί είναι ένα επιστημονικό οικονομικό άρθρο που καταλήγει  σε οικονομικά συμπεράσματα αλλά και σε πολιτικά συμπεράσματα, αφού η επιστήμη είναι για τον άνθρωπο.Στο άρθρο αυτό γίνεται μια προσπάθεια ανάλυσης του νεοφιλελευθέρου υποδείγματος, που υλοποιείται με το ευρώ, ως ένα φιλοσοφικό σύστημα, που τέτοιο είναι, και που μετά εκφράζεται οικονομικά και πολιτικά και καθορίζει όλες τις εκφράσεις του βίου μας.

Διακρίνεται σε πέντε μέρη. Στην εισαγωγή και στο πρώτο μέρος, καταγράφονται οι φιλοσοφικές αρχές του υποδείγματος, πως αυτές εκφράζονται ως οικονομικά αξιώματα, πως υλοποιούνται στη συγκρότηση του κράτους του ευρώ και τέλος πως ακριβώς λειτούργει ένα τέτοιο κράτος.

Στο δεύτερο μέρος γίνεται μια εκτενής κριτική των οικονομικών αξιωμάτων που στηρίζουν το ευρώ και αναλύεται κριτικά η έννοια του χρήματος και του δανεισμού

Στο  τρίτο μέρος συνεχίζεται η ανάλυση για την φύση του χρήματος και για το τι συνέβη το 2008. Η ανάλυση αυτή συνεχίζεται στο τέταρτο μέρος όπου καταδεικνύεται πως οι τράπεζες δημιούργησαν την κρίση.

Η κριτική καταλήγει με την διαπίστωση πως το όλο οικοδόμημα του ευρώ στηρίζεται σε ατελή ανάλυση, αντιφατικές υποθέσεις και σε εσφαλμένες αναλογίες και κατά συνέπεια είναι άδικο κοινωνικά, ασταθές και επιρρεπές στις κρίσεις.

Δημοκρατία χωρίς δήμο

του Κώστα Μελά  – 

Εδώ και δύο αιώνες σχεδόν –ουσιαστικά από τον Κάντ και μετά– η ηθική γινόταν όλο και περισσότερο ακαδημαϊκός κλάδος, φτωχός συγγενής της φιλοσοφίας, ή υλικό θρησκευτικής κατήχησης. Όμως, εδώ και περίπου 40 χρόνια παρατηρούμε μια φαινομενικά επιθετική επιστροφή ενός λόγου που επικαλείται την ηθική. Ο όρος «λόγος» είναι εξάλλου υπερβολικός. Στη χειρότερη των περιπτώσεων, η λέξη ηθική χρησιμοποιείται σαν σλόγκαν, ενώ στην καλύτερη αποτελεί σημάδι αμηχανίας και απορίας.

Οι ιστορικοί λόγοι αυτής της επαναφοράς εύκολα μπορούν να εντοπισθούν στο τέλος των μεγάλων πολιτικών αφηγήσεων (αλλά και πράξεων), όπως αυτές έλαβαν χώρα στα τελευταία 200 χρόνια στη Γηραιά Ήπειρο. Το τέλος αυτών των αφηγήσεων σηματοδότησε αφενός η πτώση του Σοβιετικού Συνασπισμού (κύριος φορέας των σοσιαλιστικών ιδεών), αφετέρου η φθίνουσα πορεία των δυτικών δημοκρατιών. Οι δύο αυτές εξελίξεις σηματοδοτούν, υπό μια έννοια, το τέλος της νεωτερικότητας και την εμφάνιση της εποχής που έχουμε ονομάσει μετανεωτερικότητα.

Οι νικήτριες, κυρίαρχες τάξεις

Η σημερινή ιστορική εποχή, στην οποία ο δυτικός άνθρωπος διάγει τον βίο του, σε πολιτικό επίπεδο, θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως α-πολιτική, αντιπολιτική και απα­θής. Αυτό δεν σημαίνει καθόλου, όμως, ότι το «πολιτικό» εξαφανίζεται. Τουναντίον, κατά την άποψή μας, το «πολιτικό» ισχυροποιείται και καθίσταται κυρίαρχο, υπακούοντας στα κελεύσματα και τις επιταγές των νικητών αυτής της περιόδου.

Πολιτική ηθική και κοινωνικές συγκρούσεις

του Κώστα Μελά  – 

Αναλύοντας τις αφετηρίες και τις διαδρομές του πολιτικού πολιτισμού έχουμε πολιτική ηθική, όχι ηθική γενικώς και αορίστως. Κύριο γνώρισμα του πολιτικού πολιτισμού είναι η συγκρότηση σε πολιτικές ομάδες και ο προσδιορισμός συλλογικών σκοπών, εκ των οποίων ο υπέρτατος είναι η συλλογική επιβίωση. Επίσης, γνώρισμα είναι η θέσπιση των διανεμητικών λειτουργιών της ισχύος, στο πλαίσιο της πολιτικής οργάνωσης, και η πολιτειακή νομιμοποίηση της εξουσίας και των κοινωνικών ιεραρχιών με ηθικά κριτήρια κοινωνικοπολιτικά σμιλευμένα.

Κάποιοι θα έλεγαν ότι η πολιτική νομιμοποίηση συναρτάται και με θεμελιώδεις κοσμοθεωρητικές παραδοχές, οι οποίες προσφέρουν σε μια κοινωνία μονιμότερο πνευματικό και στρατηγικό προσανατολισμό. Η πολιτική ηθική και η πολιτική νομιμοποίηση είναι οργανικά συνδεδεμένες έννοιες.

Ως εκ τούτου, στον πολιτικό στοχασμό πρέπει να κάνουμε μία διάκριση. Η περιγραφή και ερμηνεία των πολιτικά οργανωμένων κοινωνικών οντοτήτων, όπως επίσης και των συλλογικών ηθικών προτύπων, που νομιμοποιούν τις κανονιστικές δομές του συλλογικού πολιτικού βίου μιας εκάστης οντότητας, είναι ένα πράγμα. Άλλο πράγμα είναι η εκλογίκευση της ατομικής ηθικής του αναλυτή ή κάποιας ιδεολογίας.

Ηθική εναντίον Πολιτικής

του Κώστα Μελά  – 

Η ηθική θεσπίζεται κοινωνικοπολιτικά, επειδή νομιμοποιείται από μια κοινωνικά προσδιορισμένη πολιτική ηθική και ένα συνδεδεμένο με αυτή σύστημα διανεμητικής δικαιοσύνης. Η πολιτική ηθική, όπως συγκροτείται και όπως αλλάζει στο εσωτερικό μιας πολιτικά κυρίαρχης Πολιτείας, έχει ως αποστολή τη ρύθμιση των διανεμητικών λειτουργιών της ισχύος, των πολιτικοοικονομικών δραστηριοτήτων και των κοινωνικοπολιτικών ιεραρχιών.

Όσο περισσότερο εδραίο  είναι το σύστημα διανεμητικής δικαιοσύνης μιας Πολιτείας τόσο περισσότερο οι πολιτειακές δομές είναι στέρεες και κοινωνικοπολιτικά νομιμοποιημένες. Και το αντίστροφο. Τουτέστιν, για να υπάρχει πολιτική ηθική απαιτείται εξ αντικειμένου να διαθέτει κοινωνική αναφορά. Ένα κοινωνικοπολιτικό σύστημα, εντός του οποίου διαρκώς ορίζονται οι συλλογικές ηθικές επιταγές, με τρόπο που νομιμοποιούν ακατάπαυστα την πολιτειακή διανεμητική δικαιοσύνη και τις κανονιστικές δομές και ιεραρχίες του κοινού βίου.

Οι νομιμοποιητικές βαθμίδες των αποτελεσμάτων της ακατάπαυστης διαμόρφωσης των οικείων ηθικών κριτηρίων, του συστήματος διανεμητικής δικαιοσύνης και του τρόπου ζωής μιας πολιτικά κυρίαρχης οντότητας συναρτώνται με τις βαθμίδες δημοκρατικής κοινωνικοπολιτικής συγκρότησης. Προφανώς, συναρτώνται σύμφωνα με την ετερότητα και τις πολιτικές παραδόσεις κάθε κοινωνικής οντότητας.

Ηθική και τεχνολογία

Από την έντυπη έκδοση της Ναυτεμπορικής

Της Αγγελικής Κοτσοβού

akots@naftemporiki.gr

Πριν από λίγα χρόνια ανήκε περισσότερο στη σφαίρα της επιστημονικής φαντασίας, χωρίς ιδιαίτερη θέση στην πραγματική ζωή. Σήμερα κυριαρχεί στις συζητήσεις περί Τέταρτης Επανάστασης, με προσωπικότητες όπως ο Βλαντιμίρ Πούτιν να παραδέχονται ότι η τεχνητή νοημοσύνη είναι το μέλλον της ανθρωπότητας.

«Η χώρα που θα ηγηθεί στην τεχνητή νοημοσύνη θα κατακτήσει τον κόσμο» είχε προβλέψει πρόσφατα ο Ρώσος πρόεδρος. Είναι όμως η Τεχνητή Νοημοσύνη η λύση στα αδιέξοδα που αντιμετωπίζει σήμερα η παγκόσμια οικονομία ή αποτελεί ακόμη μία πρόκληση με απρόβλεπτες συνέπειες;

Σχεδόν εβδομήντα χρόνια από την κυκλοφορία του τότε προφητικού βιβλίου «1984» του Τζορτζ Όργουελ, παρουσιάζοντας έναν -όχι και τόσο πλέον- μακρινό δυστοπικό κόσμο, και οι ειδικοί ξεχωρίζουν τρεις βασικούς παράγοντες που θα αλλάξουν άρδην τους κανόνες του παιχνιδιού: Ρομπότ και Τεχνητή Νοημοσύνη, το Διαδίκτυο των Πραγμάτων και η χαρτογράφηση του ανθρώπινου γονιδιώματος.

Η ευρεία χρήση των μηχανών και η αυτοματοποίηση θα μπορούσαν να μεταμορφώσουν τις σύγχρονες κοινωνίες σε παράδεισο - αλλά και σε κόλαση. Στην εποχή της αυτοματοποίησης και της προηγμένης ρομποτικής, οι νέες τεχνολογίες φέρνουν πιο κοντά τον ψηφιακό με τον πραγματικό κόσμο, αυξάνοντας την παραγωγικότητα και συμβάλλοντας σε καλύτερη ποιότητα ζωής.

«Πρέπει»: μια α-νόητη λέξη

του Χρήστου Γιανναρά

Η ​​δυναμική του δυτικού (παγκοσμιοποιημένου σήμερα) πολιτισμού ή «παραδείγματος» παραμένει ακαταμάχητη, θωρακισμένη με ορθολογισμό και τεχνογνωσία. Oταν πρόκειται για μεθοδεύσεις και μηχανισμούς κυριαρχίας, για τον εξωραϊσμό της απανθρωπίας και της αυθαιρεσίας των ισχυρών, το «παράδειγμα» εμφανίζει θαυμαστό επίπεδο ευφυΐας και μεθοδικότητας, αστραφτερή επινοητικότητα. Aν αναζητηθεί χαλινός στην εγωκεντρική αυθαιρεσία, στον πρωτογονισμό της αντικοινωνικής πλεονεξίας, αν γεννηθεί η ανάγκη για «νόημα» (κίνητρα και στοχεύσεις) της οργανωμένης συνύπαρξης, τότε η «λογική» που αντιτάσσεται εξαντλείται στη μικρονοϊκή δεοντολογία παιδαριώδους ατομοκεντρικού ηθικισμού, σε συναισθηματισμούς για αφελή προσκοπάκια.

Tα εγχώρια (εν Eλλάδι) συμπτώματα απανθρωπίας του «παραδείγματος» γεννάνε φόβο και αποτροπιασμό: Xρειάζεται ευφυέστατη στρατηγική και οξυμμένης πανουργίας σχεδιασμός για να ρυμουλκηθεί μια κοινωνία σε εκούσια παραίτηση από την κρατική της ανεξαρτησία και την εθνική της κυριαρχία. Nα δεχθεί εθελουσίως μιαν άκρως ταπεινωτική επιτρόπευση. Nα συναινέσουν ομόφωνα στον εξευτελισμό όλες οι τάχα και ιδεολογικές παρατάξεις, όλα τα «κόμματα εξουσίας» – να δεχθούν αδιαμαρτύρητα όλες οι ηγετικές της κοινωνίας ομάδες (δικαστικοί, πανεπιστημιακοί, δικηγορικοί σύλλογοι, επιστημονικές εταιρείες, δημοτικοί άρχοντες, φοιτητική νεολαία) την άνευ όρων παράδοση της συντεταγμένης πολιτείας στην αυθαιρεσία της διεθνούς τοκογλυφίας.

ΜΙΑ ΑΛΛΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΣΤΙΣ ΑΠΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΗΘΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ

του Κωνσταντίνου Χατούπη*

Οι πρώτοι άνθρωποι του δυτικού κόσμου, που έστρεψαν το βλέμμα τους προς τον ουρανό και τον κόσμο γενικότερα για να τον θαυμάσουν (κι η έννοια εδώ παίρνει φυσικά την αριστοτελική της σημασία), ήταν οι Προσωκρατικοί. Ο θαυμασμός τούτος τους οδήγησε ν’ αναζητήσουν τις αιτίες του σύμπαντος και της φύσεως, χρησιμοποιώντας τον νου και τον Λόγο (άρα τα λογικά επιχειρήματα) σε συνδυασμό με τα δεδομένα του φυσικού κόσμου. Παράλληλα, όμως, έπρεπε να ελέγξουν αν ο γνωστικός οπλισμός του ανθρώπου ήταν επαρκής και ικανός, για να θηρέψει την αλήθεια και τη γνώση αυτού του κόσμου. Κι αυτό ήταν αναμενόμενο γιατί απ’ τον πιο απλό χειρώνακτα μέχρι και τον τελευταίο στοχαστή, μπαίνει πάντα η ιδέα του ελέγχου της αποτελεσματικότητας των εργαλείων και των μέσων που χρησιμοποιεί, προκειμένου να βεβαιωθεί για την ποιότητα ή μη της δουλειάς του.

Σ’ αυτό ακριβώς, όμως, το σημείο του προβληματισμού των Προσωκρατικών είναι που επέρχεται κι η αμφισβήτηση της δύναμης του ανθρώπινου νου και Λόγου: Οι περισσότεροι στοχαστές της περιόδου εκείνης θεωρούν ότι δεν είναι δυνατή η αλήθεια, δεν μπορούμε να γνωρίσουμε τον κόσμο, δεν μας δίνεται καμία βεβαιότητα για κάτι τέτοιο. Όσο στεριώνει μέσα τους η αντίληψη αυτή, τόσο περσότερο απομακρύνουν το βλέμμα τους απ’ τη φύση και τον κόσμο και το στρέφουν προς τον άνθρωπο και την πόλη.