Η Κύπρος να υποβάλει αίτηση ένταξης στο ΝΑΤΟ

Νέα Πολιτική

του Γιάννου Χαραλαμπίδη

Ο δρ Γιάννος Χαραλαμπίδης είναι επικεφαλής του μεταπτυχιακού τμήματος Διεθνών Σχέσεων, Παγκόσμιας Οικονομίας και Στρατηγικής Ανάλυσης του Κολλεγίου Λήδρα.

Οι Τούρκοι, ενώ διεξάγονται συνομιλίες, επι­χειρούν νέα τετελεσμένα. Αφού υπέγραψαν με το ψευδοκράτος την συμφωνία εκμετάλ­λευσης του φυσικού αερίου στο βόρειο κατεχόμενο τμήμα της Κύπρου από την Τουρκική Εταιρεία Πε­τρελαίων και αφού προχώρησαν στις 21 Σεπτεμβρίου του 2011 σε συμφωνία καθορισμού υφαλοκρηπίδας μεταξύ Τουρκίας και ψευδοκράτους, τώρα προχω­ρούν στην τριχοτόμηση της κυπριακής ΑΟΖ, είτε λυ­θεί είτε όχι το Κυπριακό.

Στην ουσία, η Άγκυρα προωθεί την Αιγαιοποίηση του ζητήματος του φυσικού αερίου. Αυτήν την τουρ­κική προσπάθεια ουδόλως θα πρέπει να υποτιμήσου­με, διότι, ακόμη και αν έχουμε το δίκαιο με το μέρος μας, η Τουρκία διαθέτει την πρόθεση να χρησιμοποιή­σει στρατιωτική βία. Και εκεί όπου υπάρχουν οικόπεδα της Κυπριακής Δημοκρατίας τα οποία τελούν υπό αμ­φισβήτηση, η Τουρκία θα τα θέσει σε ένα οιονεί καθε­στώς casus belli, όπως συνέβη και στην περίπτωση του Καστελλορίζου.

Από την άλλη, μπορεί να ισχυριστεί κάποιος ότι η εμπλοκή μεγάλων εταιρειών όπως είναι η γαλλική Total και η ιταλική ENI ή και άλλες, θα είναι δυνατόν να αποτελέσουν αποτρεπτική ασπίδα στις τουρκικές απειλές. Η θέση αυτή είναι ορθή, αλλά θα πρέπει να αναλυθεί μέσα από έναν ευρύτερο φακό συμφερόντων, στα οποία εμπλέκεται και η Τουρκία, που εμφανίζεται ως ενεργειακός κόμβος παρ΄ότι δεν έχει δικά της κοι­τάσματα. Ήδη προτού επανεκκινήσουν οι συνομιλίες, μετά την «εκλογή» Ακιντζί στα κατεχόμενα, οι έρευνες εντός της Κυπριακής ΑΟΖ πάγωσαν.

Στο σημείο αυτό, καταθέτουμε τις εξής παρατηρή­σεις: πρώτον, η Τουρκία, με την υπόθεση της υφαλο­κρηπίδας, αμφισβητεί θεμελιώδη κυριαρχικά δικαιώ­ματα της Κυπριακής Δημοκρατίας και κατ΄ επέκτασιν εκείνα της ΑΟΖ. Δεύτερον, είναι πρόδηλο ότι η τουρκι­κή πλευρά θα θέσει ενώπιον των συνομιλιών, είτε στην παρούσα φάση είτε στην επόμενη είτε σε μια Διεθνή Διάσκεψη, το ζήτημα της κυπριακής ΑΟΖ, την οποία θα θελήσει να τριχοτομήσει.

Μία ζώνη θα ανήκει στην ίδια, μία ζώνη στο ψευδοκράτος, που θα νομιμοποιηθεί στο πλαίσιο μιας ομοσπονδίας ως τουρκοκυπριακό συνιστών κράτος, και μία ζώνη στο ελληνοκυπριακό συνι­στών κράτος. Εάν εξετάσει κάποιος τους χάρτες, επί τη βάσει της οποίων η Άγκυρα επιδιώκει να θεμελι­ώσει την υφαλοκρηπίδα και την ΑΟΖ της, διαπιστώ­νει τα εξής:

α) στόχος της Τουρκίας είναι η διχοτόμηση του Αιγαίου αφ’ενός και αφ’ετέρου η μετατροπή της πε­ριοχής από την Μαρμαρίδα ώς την Αλεξανδρέττα σε τουρκική λίμνη, την οποία συνδέει με τον ευρύτερο στρατηγικό της σχεδιασμό, ως ενεργειακό σταυροδρό­μι και ως περιφερειακή δύναμη, με σαφή έλεγχο του περιφερειακού συστήματος εντός και εκτός ΝΑΤΟ.

β) η Τουρκία σχεδιάζει να ανατρέψει την μετατροπή του Αιγαίου και της ευρύτερης περιοχής από τα Βαλ­κάνια ώς την Μέση Ανατολή, μέσω δηλαδή Κύπρου, σε ελληνική ενεργειακή λίμνη, όπως θα συμβεί εάν εφαρ­μοστούν στην πράξη οι διατάξεις του διεθνούς δικαί­ου της θάλασσας. Εξ ού και η αμφισβήτηση της αρχής ότι το Καστελλόριζο δικαιούται να έχει ΑΟΖ, καθώς και η προσπάθεια της Άγκυρας να καθορίσει δική της ΑΟΖ μεταξύ Κύπρου και Αιγύπτου, για να αποκόψει την σύ­ζευξη των ΑΟΖ της Κύπρου και της Ελλάδας.

Υπάρχει, λοιπόν, όπως οι Τούρκοι το αντιλαμβά­νονται, μια αντιπαλότητα στην έννοια της τουρκικής αφ’ενός και της ελληνικής αφ’ετέρου ενεργειακής λί­μνης. Και, ταυτοχρόνως, έχουμε την εξής κατάσταση: το μεν διεθνές δίκαιο και δη της θάλασσας είναι με το μέρος της Ελλάδας, ενώ η Τουρκία αντιτάσσει πρόθε­ση άσκησης βίας.

γ) η Άγκυρα δεν θέλει να είναι απλώς ένας ενερ­γειακός κόμβος, αλλά να αποκτήσει και δικό της φυ­σικό αέριο και πετρέλαιο. Οι περιπτώσεις της κυπρι­ακής και της ελληνικής ΑΟΖ βρίσκονται ως εκ τούτου στο δικό της στόχαστρο.

Όπως συνήθως συμβαίνει, η Τουρκία, όταν διεξάγο­νται συνομιλίες, επιδιώκει να δημιουργεί νέα τετελε­σμένα. Στο παρελθόν, παρ’ ότι οι δεύτερες Συμφωνί­ες Κορυφής Κυπριανού-Ντενκτάς του ‘79 τόνιζαν ότι καμμιά από τις δύο πλευρές δεν θα προβεί σε ενέρ­γειες που θα έθεταν σε κίνδυνο τις προσπάθειες λύ­σης, η Άγκυρα παρακίνησε, οργάνωσε και εξετέλεσε, μαζί με την ηγεσία των Τουρκοκυπρίων, την ανακή­ρυξη του ψευδοκράτους (15/11/1983), με σαφή στό­χο την αλλαγή της βάσης των συνομιλιών, υπό την έννοια ότι ήθελε να περάσει από την συζήτηση για λύση ομοσπονδίας σε αυτήν της συνομοσπονδίας.

Η νέα τουρκική κίνηση, δηλαδή η συμφωνία για την υφαλοκρηπίδα και το σχετικό έγγραφο που απε­στάλη στον ΟΗΕ, παραβιάζει:

1. το διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας, το οποίο η Τουρκία δεν υπέγραψε και συνεπώς δεν δεσμεύεται και το οποίο όμως είναι υποχρεωμένη να υπογράψει στο πλαίσιο της ενταξιακής διαδικασίας, καθ’ ότι συνι­στά τμήμα του κοινοτικού κεκτημένου.
2. τα ψηφίσματα 541 και 550 του Σ. Ασφαλείας του ΟΗΕ, που καθιστούν σαφές ότι το ψευδοκράτους είναι μη ισχύον και άρα οποιαδήποτε συμφωνία δεν μπορεί να παραγάγει δίκαιο.

Το ίδιο ισχύει και στην περίπτωση της αντιδήλω­σης της 21ης Σεπτεμβρίου του 2005, που αποτελεί τμήμα του κοινοτικού κεκτημένου και προνοεί ότι η ΕΕ αναγνωρίζει ως μόνο κράτος στο νησί την Κυπρι­ακή Δημοκρατία, η οποία επί τη βάσει του Πρωτοκόλ­λου 10 εντάχθηκε ολόκληρη στην ΕΕ με αναστολή του κοινοτικού κεκτημένου στο βόρειο τμήμα της Κύπρου, όπου το επίσημο κράτος δεν μπορεί να ασκεί αποτε­λεσματικό έλεγχο λόγω της υφιστάμενης κατάστασης, δηλαδή της κατοχής.

Εφ’ όσον -όπως το ψήφισμα 186 του 64 τού Συμ­βουλίου Ασφαλείας προνοεί- η Κυπριακή Δημοκρατία συνεχίζει να υπάρχει, υφίσταται επί τη βάσει του γε­γονότος αυτού παραβίαση κυριαρχικών δικαιωμάτων, του διεθνούς δικαίου και του κοινοτικού κεκτημένου, το οποίο ρητώς καθορίζει στην αντιδήλωση της 21ης Σεπτεμβρίου του 2005 ότι, στο πλαίσιο της ενταξιακής διαδικασίας, η Τουρκία θα πρέπει να αναγνωρίσει την Κυπριακή Δημοκρατία.

Υπ’ αυτές τις συνθήκες, είναι πρόδηλο ότι η μορφή της πολιτειακής λύσης, δηλαδή η διζωνική δικοινοτική ομοσπονδία, που σημαίνει την διχοτόμηση του υφι­στάμενου ενιαίου κράτους, με άλλα λόγια της μιας πολιτείας σε δύο -σε ελληνοκυπριακό και σε τουρκο­κυπριακό συνιστών κράτος-, υποβοηθά εκ των πραγ­μάτων την τριχοτόμηση τη κυπριακής ΟΑΖ κατά τον τρόπο που η τουρκική πλευρά επιδιώκει. Η πολιτική φιλοσοφία και πρακτική της Άγκυρας δεν είναι καθό­λου τυχαία και είναι πρόδηλη η χρήση της πολιτειακής μορφής της λύσης ως εργαλείου για την διχοτόμηση (μεταξύ Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων) ή κατά το ορθότερο για την τριχοτόμηση της κυπριακής ΑΟΖ.

Ερώτημα: όταν η Τουρκία θέσει στο τραπέζι των συνομιλιών τα ζητήματα της υφαλοκρηπίδας και της ΑΟΖ προ της λύσης, δεν θα τα συζητήσουμε; Θα τα αφήσουμε μετά την λύση; Εάν τα αφήσουμε να συζη­τηθούν μετά την λύση, τότε θα αποτελέσουν τον κε­ντρικό πυλώνα του νέου κυπριακού ζητήματοςκαι προφανώς συνταγματικών προβλημάτων, που θα οδη­γήσουν σε παρατράγουδα. Και το φυσικό αέριο, από καταλύτης βιώσιμης λύσης, θα εξελιχθεί σε πηγή σύ­γκρουσης και διάλυσης.

κινήσεις ουσίας

Επιβάλλονται λοιπόν κινήσεις ουσίας και αντιπερι­σπασμού, που θα προκαλούν κόστος στην Τουρκία και θα δίδουν στην πράξη και όχι στα λόγια το μήνυμα ότι δεν θα γίνουν δεκτά νέα τετελεσμένα. Τέτοιες κινήσεις είναι η επίκληση των αποφάσεων της ΕΕ και του κοι­νοτικού κεκτημένου, όπως η αντιδήλωση της 21ης Σε­πτεμβρίου του 2005, για να γίνει σαφές ότι η τουρ­κική ενταξιακή πορεία θα παραμείνει παγωμένη εάν δεν ανακληθούν οι ενέργειες εκείνες στις οποίες έχει προβεί η Άγκυρα, επί τη βάσει των οποίων παραβιά­ζονται οι κανόνες της πορείας της προς την Ευρώπη και τα κυριαρχικά δικαιώματα κράτους-μέλους, με σα­φή υπενθύμιση την κατοχή.

Υπάρχει επ’ αυτού προηγούμενο με την Κροατία, της οποίας οι ενταξιακές διαδικασίες είχαν αναστα­λεί επειδή αρνήθηκε να παραδώσει στρατηγό, ύπο­πτο για εγκλήματα στον πόλεμο της Γιουγκοσλαβί­ας. Πρόσφατα η ΕΕ προέβη σε ήπια μέτρα κατά της Ρωσσίας, που είναι παγκόσμια δύναμη, για την κρί­ση στην Ουκρανία. Έλαβε μέτρα εις βάρος μιας χώ­ρας πολύ πιο ισχυρής από την Τουρκία! Γιατί να μην το πράξει και για την Άγκυρα, της οποίας οι αμαρτί­ες στην Κύπρο είναι πολύ μεγαλύτερες από τις όποι­ες αμαρτίες της Μόσχας στην Κριμαία; Εάν δεν το πράττει, αυτό οφείλεται στην εξευμενιστική πολι­τική των Αθηνών και της Λευκωσίας, που τροφο­δοτεί αντί να χαλιναγωγεί την τουρκική επεκτατι­κή πολιτική.

Η Τουρκία μένει στο απυρόβλητο διότι η Κυπριακή Δημοκρατίας το επιτρέπει, ενώ θα έπρεπε να της προ­καλεί κόστος, όπως η Τουρκία πράττει σε βάρος της Λευκωσίας, με την πρακτική της άμεσης διπλωματι­κής αντίδρασης. Και, εκτός των ανωτέρω,κόστος θα μπορούσε να προκληθεί στην Άγκυρα εάν υποβαλ­λόταν αίτηση ένταξης της Κύπρου στο ΝΑΤΟ, ακό­μη και αν η Τουρκία ασκή­σει βέτο. Τότε θα αποκαλυ­πτόταν ότι έχει την ευθύνη για τα προβλήματα που δη­μιουργούνται στις σχέσεις ΕΕ και ΝΑΤΟ, αλλά και κά­τι άλλο:

Ότι με την λύση του Κυ­πριακού, στόχος της Άγκυ­ρας δεν είναι οι σχέσεις κα­λής γειτονίας και ασφάλειας με την Κύπρο, αλλά ο πλήρης γεωστρατηγικός της έλεγχος μέσω του ΝΑ­ΤΟ, αφού, όπως και τώρα, έτσι και στο μέλλον, θα καρπούται ομού μετά των Βρεταννών όλα τα οφέλη που μπορούν να προκύψουν μέσω Κύπρου, πάνω στην πλάτη μας.

Το τουρκικό βέτο σε επίπεδο ΝΑΤΟ θα αποτελεί αιτία και δικαιολόγηση του «παγώματος» της τουρ­κικής ενταξιακής διαδικασίας, με θετική ταυτόχρονα πρόταση στην εξής βάση: δημοκρατική λύση στο Κυ­πριακό επί τη βάσει των αρχών και αξιών της ΕΕ χω­ρίς αποκλίσεις, με ένταξη της Κύπρου στο ΝΑΤΟ αφ’ ενός και ένταξη της Τουρκίας στην ΕΕ ή ειδική σχέ­ση, αναλόγως των εξελίξεων, αφ’ ετέρου, έτσι ώστε να δημιουργηθεί κοινωνία συμφερόντων και win-win situation.

Εάν η Τουρκία δεν αποδεχθεί μια τέτοια φόρμουλα, θα αναλάβει αυτή το κόστος. Και αν αποχωρήσει από τις συνομιλίες, ας αναλάβει η ίδια και τις ευθύνες και το κόστος. Υπάρχουν, λοιπόν, απαντήσεις στους τουρ­κικούς εκβιασμούς και στις προσπάθειες πρόκλησης τετελεσμένων, φτάνει να βγούμε από την μονόδρο­μη λογική της απόλυτης σκέψης ότι δεν μπορούμε να έχουμε εναλλακτικό σχέδιο.

Το έλλειμμα αυτό δίδει τελικά, όπως εκ των πραγ­μάτων αποδεικνύεται, την δυνατότητα στην Τουρκία να παγιδεύει τις συνομιλίες μέσω τετελεσμένων, υπο­νομεύοντας ταυτοχρόνως την κυριαρχία της Κυπρι­ακής Δημοκρατίας, η οποία διαθέτει μεν όπλα εντός και εκτός της ΕΕ, αλλά τα διατηρεί παροπλισμένα και οξειδωμένα. Και προκύπτει ως εκ τούτου το ακόλουθο αποτέλεσμα: αφ’ ενός η Άγκυρα τρίβει τα χέρια της και αφ’ ετέρου η προίκα της πλούσιας κυπριακής νύ­φης τελεί υπό διαρκή κίνδυνο αρπαγής από τον Τούρ­κο εν δυνάμει μνηστήρα μας…