Νέα Πολιτική
του Χρήστου Ζιώγα*
Η μεταψυχροπολεμική περίοδος, μέχρι και την εισβολή των Ηνωμένων Πολιτειών στο Ιράκ το 2003, χαρακτηρίστηκε από τον αμερικανικό παρεμβατισμό στο διεθνές σύστημα, κατάσταση που διαφοροποιήθηκε καίρια μετά την εκλογή του BarackObama, στον προεδρικό θώκο το 2008. Πολλοί, επ’ αφορμή διαφόρων διεθνών και περιφερειακών κρίσεων, προσπαθώντας να ερμηνεύσουν το διαμορφούμενο χάσμα ανάμεσα στην επεμβατική πολιτική της Ουάσιγκτον και στην απροθυμία ορισμένων ατλαντικών της συμμάχων να ακολουθήσουν τις επιλογές της, κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι η εν λόγω διάσταση οφείλεται στη διαφορετική τους φύση, ως προς την κοινωνικοπολιτική τους συγκρότηση και πρακτική˙ η «χομπσιανή» Αμερική και η «καντιανή» Ευρώπη. Οι όροι προέρχονται από τους σημαντικότατους φιλοσόφους, Thomas Hobbes και Immanuel Kant. Αναμφίβολα, αμφότεροι υπήρξαν στυλοβάτες της ευρωπαϊκής φιλοσοφικής σκέψης και επηρέασαν βαθύτατα και τον επιστημονικό κλάδο των Διεθνών Σχέσεων.
Μέσω των συγκεκριμένων χαρακτηρισμών ήθελαν να καταδείξουν τις θεμελιακές διαφορές τους σχετικά με τον τρόπο που προσλαμβάνουν αλλά και δρουν, οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Ευρωπαϊκή Ένωση, στο διεθνές γίγνεσθαι. Στη συλλογιστική ορισμένων, η διαδικασία ολοκλήρωσης έχει αναμορφώσει σε τέτοιο βαθμό την πολιτική πραγματικότητα στη Γηραιά Ήπειρο, αναιρώντας τις ρεαλιστικές προσεγγίσεις περί της άναρχης φύσης του διεθνούς συστήματος. Υπό το ίδιο πρίσμα, η Ευρωπαϊκή Κοινότητα θεωρείται πως μετουσιώνει τις ιδέες του Kant για την εγκαθίδρυση μιας ομοσπονδιακής υπερκρατικής δομής, παρόμοια με αυτή που περιγράφει στο κείμενό του, για «Την Αιώνια Ειρήνη» (1795), και η οποία μπορεί να αποτελέσει το υπόδειγμα μιας γενικότερης αναμόρφωσης του κόσμου, μέσω της υπέρβασης της κρατικής κυριαρχίας.
Ο Hobbes στο έργο του «Λεβιάθαν» (1651) προσδιόρισε το συλλογικό στοιχείο, επί του οποίου δύναται να θεμελιωθεί μια ειρηνική, πολιτική κοινωνία. Η μόνη προϋπόθεση, προς την επίτευξη αυτού του σκοπού, συνίσταται στο να αποδεχθούν και να αναγνωρίσουν οι άνθρωποι την ανάγκη διατήρησης της πολιτικής κοινότητας. Η έξοδος από τη «φυσική κατάσταση», που προϋποθέτει τον περιορισμό της ατομικής ελευθερίας, γίνεται μέσω ενός «κοινωνικού συμβολαίου» έτσι ώστε να ικανοποιηθούν, αμοιβαία, οι στοιχειωδέστερες, αλλά και πιο σύνθετες ανθρώπινες ανάγκες. Η νατουραλιστική θέση του Hobbes σχετικά με την προ-πολιτική κατάσταση, από την οποία οφείλει να εξέλθει ο άνθρωπος, συμπυκνώνεται στη φράση: Bellum omnium contra omnes (Πόλεμος όλοι εναντίον όλων). Βασιζόμενη στην εν λόγω προσέγγιση, η ρεαλιστική σχολή των Διεθνών Σχέσεων πρεσβεύει πως η άναρχη φύση του διεθνούς συστήματος, τουτέστιν η απουσία κεντρικής εξουσίας, ομοιάζει με την προ-συμβατική «χομπσιανή» περιγραφή.
Αναμφίβολα, η Ευρωπαϊκή Ένωση συγκροτήθηκε ως ενιαίος χώρος, τόσο λόγω των κοινών αξιών και πολιτισμικών παραδόσεων, όσο, και των δύο Παγκοσμίων Πολέμων, και μιας εξόχως ανταγωνιστικής περίστασης, τον Ψυχρό Πόλεμο. Η θέση πως η Ευρώπη βαίνει προς την ομοσπονδοποίηση δεν επαληθεύεται, ούτε θεσμικά -κυριαρχία διακυβερνητισμού- ούτε και βάσει της πολιτικής πρακτικής, ιδιαίτερα στην παρούσα συγκυρία. Οι κρίσεις που ταλανίζουν την Κοινότητα, εσωτερικές και εξωτερικές, επέφεραν σημαντικές ενδοευρωπαϊκές αντιπαραθέσεις, που τείνουν να λάβουν χαρακτήρα απονομιμοποίησης του όλου εγχειρήματος και καταδεικνύουν την πραγματική διάσταση του συσσωματικού εγχειρήματος.
Η Ένωση ακολούθησε το «καντιανό» πρότυπο περισσότερο λόγω ανάγκης, όπερ σημαίνει αδυναμία, παρά λόγω επιλογής. Ο «καντιανός» χαρακτήρας της Κοινότητας ήταν το αποτέλεσμα των μεταπολεμικών στρατηγικών ρυθμίσεων στην Ευρώπη, υπό την σκεπή της «χομπσιανής» υπερατλαντικής συμμάχου της. Όσο η Γηραιά Ήπειρος ήταν το κέντρο του διακρατικού συστήματος, δηλαδή μέχρι το Μεσοπόλεμο, και ο μεταξύ τους συσχετισμός ισχύος καθόριζε τη διεθνή τάξη ή αταξία, τα ευρωπαϊκά κράτη λειτουργούσαν ως «χομπσιανοί» δρώντες. Στην Ένωση, την παρούσα συγκυρία, αμφισβητείται η ύπαρξή της ως κοινότητα ασφαλείας, σημαντικό κεκτημένο και προϋπόθεση εκ των ων ουκ άνευ για την ευόδωση των υπερεθνικών της στοχεύσεων.
Η Ευρώπη σχοινοβατεί μεταξύ «καντιανών» επιθυμιών και «χομπσιανών» αναγκαιοτήτων θεωρώντας, αυτάρεσκα αλλά όχι επαληθεύσιμα, πως συνιστά μια φύση και θέση «καντιανή» οντότητα.
*Διδάκτωρ Διεθνών Σχέσεων
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου