Τα πανεπιστήμια και ο αναρχοφιλελεύθερος σκοταδισμός

του Γιάννη Παπαμιχαήλ

Το πνεύμα των καιρών συμβαδίζει στα πανεπιστήμια, όπως και αλλού, με τη διεύρυνση μιας κοινωνικής ομάδας, ημιμορφωμένων, αναρχοφιλελεύθερων κομφορμιστών. Πρόκειται για άτομα απολύτως συμμορφωμένα με τις πιο ακραίες νεοφιλελεύθερες και μαφιόζικες πρακτικές των χειραφετημένων από κάθε κοινωνικό έλεγχο αγορών. Πρόκειται για μια κρίσιμη μάζα από φοιτητές, φοιτητοπατέρες συνδικαλιστές, πολιτικούς, ακαδημαϊκούς συνυπεύθυνους, γονείς και κηδεμόνες διψασμένους για την κοινωνική διάκριση που συνοψίζεται σε έναν κάποιο τίτλο σπουδών.

Όλοι αυτοί, με τον καιρό πολλαπλασιάζονται. Με τον κυνισμό και την ανοχή τους υποθάλπουν συστηματικά όλες τις εκδηλώσεις του διανοητικού, ηθικού και πολιτικού εκφυλισμού της νεοελληνικής κοινωνίας. Όλοι αυτοί ελάχιστα ενοχλούνται και ακόμα λιγότερο ξαφνιάζονται από τέτοια φαινόμενα. Και ιδεολογικά τουλάχιστον, εμπλέκονται άμεσα με τις διαδικασίες του παραγωγικού παρασιτισμού. Άλλωστε, εύγλωττα τα “παιδιά” αποδίδουν τα πάντα στην οικονομική κρίση και στις κοινωνικές ανισότητες.

Πάντα έτσι γινόταν. Παλιά, τα “παιδιά της πιάτσας” συζητούσαν στους καφενέδες της γειτονιάς «περί αδικία της κενωνίας. Αλλού να τα ‘χει μάτσα και πάκα και άλλος να μην σταυρώνει χαρούπι» (Ν. Τσιφόρος, Παραμύθια πίσω από τα Κάγκελα, εκδ. Ερμής, 1972, σ. 317). Τα ίδια ακριβώς συζητούν και τώρα, στα τσιπουράδικα, στα καφέ, στα μπαράκια.

Η ευφάνταστη ενεργειακή πολιτική του Βαρουφάκη

ardin-rixi

Του Δημήτρη Παπαμιχαήλ, από τη HuffingtonPost

Όταν ένας ευφυής πολιτικός – θα μπορούσαμε να πούμε και πονηρός στη προκειμένη περίπτωση – εκφέρει λόγο, συνήθως έχει μελετήσει το ακροατήριό του. Αυτό το γεγονός δεν τιμάει ιδιαίτερα τη Κρήτη, όπου τη Δευτέρα 1η Ιουλίου έλαβε χώρα προεκλογική ομιλία του Γιάν(ν)η Βαρουφάκη, επικεφαλής του ΜέΡΑ25. Παρακάτω θα σταθούμε σε ένα ιδιαίτερο σημείο των εξαγγελιών που ακούστηκαν (1), το οποίο και αποτελεί κεντρικό άξονα του πολιτικού του προγράμματος, αλλά και ενδεικτικό της αβάσταχτης ελαφρότητας του τέως υπουργού: τις θέσεις του για την ενέργεια. Με αφορμή τη προεκλογική αερολογία του υπερπροβεβλημένου Γιάν(ν)η και ενόψει, αφενός της θερμής γεωπολιτικής συγκυρίας στην Ανατολική Μεσόγειο και αφετέρου των ακατάσχετων προσδοκιών που έχουν προκύψει από την έρευνα υπεράκτιων κοιτασμάτων υδρογονανθράκων στην ελληνική ΑΟΖ, είναι σκόπιμο να στοιχειοθετήσουμε κατ’ ελάχιστο τη συζήτηση για την ενέργεια. Εκ των προτέρων να σημειώσουμε, ότι το σχόλιό που ακολουθεί, διαθέτει το πλεονέκτημα να μην δεσμεύεται από κανενός είδους επιχειρηματικά συμφέροντα, όπως πολύ συχνά συμβαίνει στη σχετική αρθρογραφία.

1. Περί ενεργειακής μετάβασης σύγχυση

Η κλιματική αλλαγή αποτελεί έναν από τις τρεις μείζονες πυλώνες του οικολογικού προβλήματος (οι άλλες δύο είναι η κατάρρευση της βιοποικιλότητας και οι επιπτώσεις της ρύπανσης στη βιόσφαιρα). Στο πρώτο  πυλώνα, η κατανάλωση ενέργειας αποτελεί το κεντρικό ζητούμενο, καθώς σε αυτήν οφείλονται τα δύο τρίτα των ανθρωπογενών εκπομπών αερίων της κλιματικής αλλαγής (2). Σε μία διαχειριστική προσέγγιση του προβλήματος, τα βιομηχανοποιημένα κράτη έχουν υιοθετήσει τον όρο της «ενεργειακής μετάβασης», ως γενικό τίτλο των δράσεων που στοχεύουν στη μείωση του οικολογικού αποτυπώματος της ενεργειακής κατανάλωσης. Εξ ου η έμπνευση Βαρουφάκη για ένα πρόγραμμα 500 δισεκατομμυρίων ευρώ πανευρωπαϊκά, που υποτίθεται ότι θα επιτρέψει την εγκατάσταση αρκετών ΑΠΕ ώστε να επιτευχθεί η απαλλαγή από τον λιγνίτη και το πετρέλαιο σε «πέντε, το πολύ οκτώ χρόνια».

"ΕΛΛΑΔΑ ΩΡΑ ΜΗΔΕΝ" 16/06/2019

Στην εκπομπή συμμετέχουν οι Γιάννης Παπαμιχαήλ, Κρις (Χρήστος) Σπύρου, Θανάσης Πετράκος, Βασίλης Βιλιάρδος. Παρεμβαίνει ο Λέανδρος Ρακιντζής. 

Πως τα πανεπιστήμια εκφυλίστηκαν σε ακαδημαϊκές νεροτσουλήθρες

του Γιάννη Παπαμιχαήλ 

Αυτές τις ημέρες που οι υποψήφιοι για μία θέση στα ΑΕΙ δίνουν τη δική τους μάχη των πανελλαδικών εξετάσεων, αξίζει να ειπωθούν κάποιες πικρές αλήθειες. Η επιδίωξη της ανόδου του μορφωτικού επιπέδου των λαϊκών στρωμάτων (και θεσμικά ο εκδημοκρατισμός της εκπαίδευσης) δεν αντιστοιχεί μόνο στις ιστορικές εξελίξεις που χαρακτήρισαν τις παραγωγικές ανάγκες και τους τεχνικούς εκσυγχρονισμούς της νεότερης βιομηχανικής δυτικής κοινωνίας. Στο πλαίσιο του καταμερισμού της εργασίας, είχαν επίσης ένα σημαντικό ιδεολογικό ρόλο ως προς τον ορισμό των κριτηρίων της κοινωνικής ιεραρχίας και του κύρους ή της «αξίας» των διαφόρων επαγγελμάτων.

Η υψηλού επιπέδου μόρφωση, η καλλιέργεια, η «Παιδεία», αργότερα η τεχνοεπιστημονική εξειδίκευση, έχαιραν συνεπώς πάντα ενός διόλου ευκαταφρόνητου κοινωνικού γοήτρου. Ήδη από τον 15o αιώνα και την Αναγέννηση, το γόητρο αυτό σαγηνεύει ιδιαίτερα τα ανερχόμενα αστικά στρώματα της εποχής, τα οποία παράλληλα τείνουν να «παραδίδονται στην πολυτέλεια και να επιδιώκουν μια άνετη ζωή εισοδηματία» (VonMartin, Η Κοινωνιολογία της Αναγέννησης σ. 94-95).

Πρόκειται προφανώς για τους νεόπλουτους αστούς της εποχής, που συχνά μιμούνται αδέξια τους ευγενείς και αριστοκράτες, επιδιώκοντας να αποκτήσουν όσο πιο γρήγορα γίνεται ένα αντίστοιχο κοινωνικό κύρος, έστω στο πεδίο του lifestyle. Είναι βέβαια τα συνηθισμένα αντικείμενα χλευασμού του Μολιέρου στη Γαλλία και πολύ αργότερα, κατά τα τέλη του 19ου αιώνα, του Βέμπλεν στην Αμερική.

Θέλει ο εθνομηδενιστής να κρυφτεί, αλλά η χαρά δεν τον αφήνει…

του Γιάννη Παπαμιχαήλ

Ο εθνικισμός ως αστική ιδεολογία δεν έχει καμία αυτόματη σχέση με τα λαϊκά πατριωτικά συναισθήματα. Εντούτοις, σε ιστορικές συνθήκες, όπου μια κοινωνία αισθάνεται συλλογικά ταπεινωμένη και ανήμπορη να αντιδράσει, τα στοιχειώδη λαϊκά πατριωτικά αντανακλαστικά μπορούν κάποτε να προσλάβουν τις ιδεολογικές διαστάσεις του εθνικισμού.

Η σκόπιμη σύγχυση μεταξύ όλων αυτών των πασίγνωστων πραγμάτων στα μυαλά των περισσότερων Ελλήνων «πολιτικών αναλυτών» που με μεγάλη ευκολία στιγμάτισαν τα «εθνικιστικά» συλλαλητήρια για το Μακεδονικό το 2018 είτε ως ρεαλιστές είτε, ακόμα χειρότερα, ως αριστεροί, είναι συχνά ανατριχιαστική. Μυρίζει έντονα δογματική βεβαιότητα ιεροεξεταστή που διαισθάνεται την έλλειψη πολιτικής ορθότητας κάποιων εν δυνάμει αιρετικών και προσπαθεί με κάθε τρόπο να την αποδείξει.

Ο πραγματικός στόχος όλων αυτών των «αντιλαϊκιστών» είναι να αμφισβητήσουν τα δημοκρατικά και κυριαρχικά δικαιώματα των λαών και ακόμα την ίδια την έννοια του λαού. Απέναντι λοιπόν στις δυνάμεις της λαϊκής Δεξιάς εμφανίζεται μια νέα αστική «Αριστερά» που οραματίζεται έναν άλλο λαό! Πιο ανησυχητική είναι, όμως, ίσως η αίσθηση ότι στους περισσότερους «αντιλαϊκιστές» που απεχθάνονται τις λαοσυνάξεις, η σύγχυση αυτή δεν είναι καν σκόπιμη. Πράγματι, εδώ έχουμε περισσότερο να κάνουμε με κωμικοτραγικά ανεπαρκείς μεταπράτες των αναρχοφιλελεύθερων και σοσιαλκοσμοπολίτικων ιδεοληψιών.

Ο δημοσιογραφικός και ο ακαδημαϊκός χώρος, ιδιαίτερα στις κοινωνικές και πολιτικές επιστήμες, είναι γεμάτος όχι μόνο από τους οργανικούς διανοούμενους του καθεστώτος της νέας διεθνοποιημένης πολιτικής κυριαρχίας, ή από πράκτορες επιρροής που κάνουν τη δουλειά τους, αλλά και από πολλούς άμισθους κακομοίρηδες, κομπλεξικούς. Αυτοί βαυκαλίζονται με την έμμονη ιδέα, επαναλαμβάνοντας σαν παπαγάλοι τις «πολιτικά ορθές» αξίες, με τις οποίες γαλουχήθηκαν εδώ και τρεις δεκαετίες. Επαναλαμβάνουν τις στερεότυπες εθνομηδενιστικές ρητορείες που προπαγανδίζει ακατάπαυστα το καθεστώς μέσω της εκπαίδευσης και των ΜΜΕ.

Όταν ο “αντιεθνικισμός” γίνεται όχημα σοσιαλφασισμού

του Γιάννη Παπαμιχαήλ

Όπως ο διάβολος, έτσι και ο φασισμός έχει πολλά ποδάρια. Ανάλογα την ιστορική συγκυρία, διαλέγει κάθε φορά με ποιο θα περπατήσει καλύτερα ανάμεσα στους πολιτικά αποπροσανατολισμένους και κοινωνιοοικονομικά εξαθλιωμένους μικροαστούς, έτσι ώστε να φαίνεται κοινωνικά δίκαιος, ιστορικά αναγκαίος, πολιτικά αναμενόμενος και λογικά ορθός.

Το σημερινό “αυγό του φιδιού” έχει σπάσει προ πολλού και πολλά “φιδάκια” έχουν ήδη εκκολαφθεί. Κυκλοφορούν παντού γύρω μας, χωρίς καν να έχουν πάντα σαφή συνείδηση του ιστορικού και πολιτικού τους ρόλου. Σέρνονται κάτω από τα μάτια του δημοκρατικού πληθυσμού της χώρας και ασταμάτητα τον προκαλούν. Ίσως όμως σφάλλουν, υποτιμώντας, λόγω της μεγάλης σιγουριάς τους, την εσωτερική δομή του αντιστασιακού και αντικαθεστωτικού φρονήματος ενός πραγματικά αντικομφορμιστικού τμήματος του ελληνικού λαού. Είναι οι πολίτες, το νευρικό σύστημα των οποίων δεν έχει ακόμα παραλύσει από τις δηλητηριώδεις, νεοφασίζουσες, σοσιαλκοσμοπολίτικες επιθέσεις της τελευταίας εικοσαετίας.

Μαζί με τα παιδιά των πρώην αριστερών και των απογοητευμένων οπαδών του πράσινου ήλιου που σαν “λαός στην εξουσία” έγιναν κάποια στιγμή καθεστώς, κόλλησαν “αριστεροφροσύνη” και τα εγγόνια ή τα δισέγγονα των υπερπατριωτών αμερικανόφιλων της δεκαετίας του ’50. Εκείνων που μετά τον εμφύλιο απαιτούσαν τον έλεγχο των πολιτικών φρονημάτων του προδομένου και ηττημένου ελληνικού δημοκρατικού λαού.

Φρένο σύντροφε, ο εφιαλτικός κόσμος είναι μπροστά σου

του Γιάννη Παπαμιχαήλ

Το πιο μύχιο όνειρο του φιλελευθερισμού ήταν πάντα η πολιτικο-πολιτισμική απεξάρτηση του καθαρού καπιταλισμού από τα βάρη της ανθρώπινης ιστορίας και των συλλογικών πολιτικών παθών. Σήμερα, το όνειρο αυτό μοιάζει να υλοποιείται λίγο-πολύ παντού παρά τις πολλές κοινωνικές αντιστάσεις, υπό το πρόσημο της (πολιτισμικά) ριζοσπαστικής και (πολιτικά) αντιδραστικής «Αριστεράς»: Αναφέρεται σ’ ένα ανύπαρκτο, απολύτως φανταστικό πολιτικό υποκείμενο. Πρόκειται για την «ανθρωπότητα», ή πιο κοσμοπολίτικα «πολίτες του κόσμου».

Ως άτομα ή «μειονότητες» συναντώνται, υποτίθεται ειρηνικά, στο πλαίσιο μιας «ανοικτής κοινωνίας» της διεθνοποιημένης αγοράς, της οποίας το ουσιαστικό περιεχόμενο συγκροτείται γύρω από την οικονομία. Η μορφή της αποδίδεται από μια εξατομικευτική ιδεολογία του Δικαίου, δηλαδή από τα «ατομικά ανθρώπινα δικαιώματα». Το ηθικό υπόβαθρο μιας τέτοιας αντισυνεκτικής κοινωνίας συνοψίζεται ως γνωστόν στο αφελές πρόταγμα της «ανεκτικότητας». Ευρύτερα στην αντιρατσιστική -υποτίθεται- άρνηση της απόρριψης του δικαιωματούχου «Άλλου».

Δια της «ανεκτικότητας» υποτίθεται ότι ο πολιτικά ορθός Δυτικός Κόσμος φαίνεται να απορρίπτει μετά βδελυγμίας τα ιστορικά πάθη του παρελθόντος. «Ψύχραιμα» (δηλαδή με την δέουσα «πολιτισμένη νηφαλιότητα») ανακαλύπτει αυτάρεσκα τις καθημερινές καθησυχαστικές ενδείξεις ότι έχει «προοδεύσει» όχι μόνο τεχνολογικά, αλλά και ηθικά-πολιτικά.

Όλο αυτό το μεθοδολογικό πακέτο πολιτικής σκέψης έχει ήδη επενδυθεί αξιακά με την μεταφυσική υπόσταση μιας θεολογικού τύπου πεποίθησης του μετανεωτερίζοντος πολιτικού «κοινού νου». Για να κατασιγάσει τα επιβιώματα των συλλογικών ιστορικών παθών, αυτός ο «κοινός νους» στιγματίζει κάθε διαφωνία (ή κάθε «αίρεση») και εκλογικεύει εύκολα τις αναρίθμητες εσωτερικές αντιφάσεις της.

Οι εγχώριοι ιεροεξεταστές πολιτικών φρονημάτων

του Γιάννη Παπαμιχαήλ

Σε κάθε συλλαλητήριο για εθνικά όπως λέμε θέματα (σαν τα εθνικά να μην είναι κοινωνικά και πολιτικά, αλλά αμιγώς “ιδεολογικά”), σε κάθε είδους λαοσύναξη, ορισμένοι παθαίνουν “πολιτικά ορθές” αλλεργίες. Από την άλλη, οι συμμετέχοντες σε τέτοιες εκδηλώσεις μοιάζουν να οφείλουν κάθε φορά να απολογηθούν και να εξηγήσουν τη θέση τους: είναι ή δεν είναι αντιδραστικοί, λαϊκιστές ή “φασίστες”;

Θα έλεγε κανείς ότι ο παραδοσιακός εθνικοσοσιαλισμός και η ιστορικά γνωστή Aκροδεξιά, αν δεν είχε ήδη υπάρξει, θα έπρεπε επειγόντως να εφευρεθεί. Έτσι ώστε η σημερινή σοσιαλκοσμοπολίτικη μορφή της υπερολοκληρωτικής πολιτικής αντίληψης της κοινωνίας (της παγκόσμιας ή της τοπικής), να έχει στη διάθεσή της ένα πειστικό αντίπαλο δέος, ένα άλλοθι αριστεροφροσύνης και ένα προσωπείο «προοδευτισμού», «ανθρωπισμού» και προσχηματικού “αντι-φασισμού”. Με αυτό ο νέος “κοσμοπολίτικος” φασισμός της εποχής της διεθνοποίησης του καπιταλισμού να επιχειρεί εκ του ασφαλούς την αποδόμηση των λέξεων, των εικόνων και των αφηγημάτων που οργανώνουν συμβολικά τις συλλογικές, εθνοτικές συνειδήσεις και συνεπώς την ιστορική μνήμη των λαών.

Έτσι, κάποια μονίμως οικειόφοβη, σοσιαλφιλελεύθερη “Aριστερά”, μαζί με τους ελευθεριακούς ακροαριστερούς συνοδοιπόρους και τους ψευτοπαγκοσμιοποιημένους βλαχοκοσμοπολίτες, στους οποίους απευθύνει τις νεοφασίζουσες πολιτικές της χρηστοήθειες, επιχειρούν να τρομοκρατήσουν ιδεολογικά κάθε δημοκράτη, αριστερό ή μη, που τολμά να διατηρεί τα πατριωτικά του συναισθήματα.

Τα κίτρινα γιλέκα και η ενεργειακή μετάβαση

ardin-rixi

του Δημήτρη Παπαμιχαήλ 

Έχουν ήδη ειπωθεί πολλά για το κίνημα των κίτρινων γιλέκων και σίγουρα, όπως συμβαίνει με τα περισσότερα λαϊκά κινήματα, η πολυμορφία των συντελεστών του ορίζει την πολυπλοκότητα των αιτημάτων και των μορφών έκφρασής του. Ωστόσο, στην Ελλάδα δεν στάθηκαν πολλοί στο σημείο αφετηρίας του κινήματος αυτού – ενδεικτικό μίας συχνής αδυναμίας των σύγχρονων Ελλήνων διανοουμένων να εκλάβουν νέα κοινωνικά διακυβεύματα, αδυνατώντας να κατανοήσουν ότι ξεφεύγει από τα συνήθη γνωστικά τους πεδία. Έτσι, συχνά, η επιβολή φόρου στα καύσιμα κίνησης, που αποτέλεσε την έναρξη αυτής της μαζικής λαϊκής αντίδρασης, γίνεται αντιληπτή ως η «αφορμή» ενός τέτοιου κινήματος. Με αυτόν τον τρόπο όμως, ματαιώνεται η προσπάθεια κατανόησης ενός μείζονος κοινωνικού ζητήματος που αναμένεται να απασχολήσει την επικαιρότητα για αρκετά χρόνια.

Έχει σημασία τα γεγονότα να προσεγγίζονται συνολικά και με ακρίβεια. Σίγουρα υπάρχουν περισσότερα προβλήματα που ερμηνεύουν ένα κοινωνικό κίνημα με τέτοιες διαστάσεις. Αλλά η ενεργειακή μετάβαση, η συλλογιστική της οποίας οδήγησε στην απόπειρα της κυβέρνησης Μακρόν να αυξήσει τους φόρους στα υγρά καύσιμα κίνησης, αποτελεί, επίσης, ένα κορυφαίο κοινωνικό ζήτημα, στη Γαλλία και σε όλες τις ανεπτυγμένες χώρες, ειδικά μετά την αμφιλεγόμενη Συμφωνία των Παρισίων για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, το 2015.

ΕΚΠ. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ 14/11/2018

Καλεσμένοι της εκπομπής οι Παν. Λαφαζάνης, Γ. Παπαμιχαήλ, Γ. Φίλης με θέμα της, το Πολυτεχνείο 

με τον Γιάννη Παπαμιχαήλ: ''Το ανυπόφορο βουητό του κενού'' κ΄οι μεταμορφώσεις του φασισμού

Γιάννης Παπαμιχαήλ ομότιμος καθηγητής εκπαιδευτικής ψυχολογίας του Παντείου Πανεπιστημίου συγγραφέας κ΄ Πέτρος Ιωάννου στον Σπορnews 90,1 της Λάρισας, στην εκπομπή : ''ακροβάτες του ονείρου'' , (23.10.18).για το διαδύκτιο sportnews901.gr , κάθε μέρα 10.00 -11.10 π.μ.

Η ιδεολογία της «επιστροφής στον εαυτό»

του Γιάννη Παπαμιχαήλ

Είναι, ίσως, επείγον να προβούμε σε μια ιστορία της μετανεωτερικότητας στο πεδίο των συλλογικών νοοτροπιών του δυτικού κόσμου. Ίσως λίγο, όπως ο Φουκώ επιχείρησε παλαιότερα με το έργο του να περιγράψει και να ερμηνεύσει την ιστορία της νεωτερικότητας.

Για τις σημερινές Δυτικές κοινωνίες, καθώς και για τα σαστισμένα άτομα αυτών των κοινωνιών, η νέα κοινωνική και πολιτική πραγματικότητα, που από τη δεκαετία ιδίως του ’80 και ύστερα εμφανιζόταν περίπου σαν μια «φυσική αναγκαιότητα», απαιτούσε πολλές εκλογικεύσεις και δημιουργούσε άλλες τόσες τάσεις φυγής. Εμφανίστηκε τότε με έμφαση, ως τεκμήριο της νέας «αυθεντικότητας», η ιδεολογία της «επιστροφής στον εαυτό».

Μια τέτοια επιστροφή συμβαδίζει, βέβαια, με τη φιλοσοφίζουσα απόπειρα να αναζητηθεί το κλειδί της οικουμενικότητας (ίσως και της ανθρώπινης φύσης) στην εσωτερική ζωή του ατόμου. Ως ιδέα, χαρακτηρίζει τις φιλοσοφίες της λεγόμενης «αρχαιοελληνικής παρακμής» (επικούρειους, στωικούς κλπ.), αλλά και τις παραινέσεις του Αγίου Αυγουστίνου όταν –την εποχή της κατάρρευσης της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας– ρίχνει μια απαισιόδοξη ματιά στο επερχόμενο μέλλον του Δυτικού κόσμου.

"ΕΛΛΑΔΑ ΩΡΑ ΜΗΔΕΝ" της 14/07/2018

Καλεσμένοι της σημερινής εκπομπής οι Γιάννης Παπαμιχαήλ και Γιώργος Σαρρής

Δικαιωματισμός, Lifestyle και μορφωτική ελιτοποίηση της πληροφορημένης ημιμάθειας

του Γιάννη Παπαμιχαήλ

Μύθοι και στερεότυπα της ριζοσπαστικής πολιτικής ορθότητας (Μέρος Ε΄) Διαμόρφωση της πολιτικά δουλικής, μεθοδολογικά ατομοκεντρικής και πολιτισμικά ριζοσπαστικής κοινωνικής σκέψης

Με τη συνήθη αυθάδεια όλων των «πτυχιοποιημένων σε κάτι» ημιμαθών – και σε άμεση συνάρτηση με την μεγάλη οπισθοχώρηση της σοβαρής θεωρητικής εκπαίδευσης σε ζητήματα κοινωνίας και ανθρώπου που αναπαράγει αυτήν την ημιμάθεια στα συνήθη κέντρα μεταλυκειακών σπουδών και δημοκρατικής διανομής πτυχίων σε κάθε πικραμένο, που σε πείσμα των καιρών και της πραγματικότητας εξακολουθούν να αποκαλούνται «πανεπιστήμια», κάθε λίγο ή πολύ «κουτσή Μαρία» επιδίδεται με ορθολογικό, όπως νομίζει, πάθος στην έκφραση της μετανεωτερικής «καχυποψίας» τηςέναντι όχι μόνον κάθε ιεροποίησης των ηθών, εθίμων, τρόπων ζωής και σκέψης του ανθρωπολογικά γνωστού παρελθόντος, αλλά επίσης έναντι πολλών νεότερων θεωρητικών μοντέλων επιστημονικής σκέψης, που συνήθως ούτε γνωρίζει, ούτε καταλαβαίνει.

Για την αποσπασματική, επιφανειακή και ξεχειλωμένη από κομμάτια αχώνευτων πληροφοριών, εγγράμματη και μετανεωτερίζουσα κοινωνική σκέψη, αμφισβητήσιμη και «χωρίς ιδιαίτερο ενδιαφέρον» θεωρείται συχνά η προσφορά πολλών στοχαστών, που αντιμετώπισαν κριτικά τις ιδεοληψίες περί της αέναης προόδου του δυτικού κόσμου. Για αρκετούς, «ξεπερασμένη» είναι η σκέψη όχι μόνο του Φρόυντ ως πατέρα της ψυχανάλυσης, αλλά ακόμα ανθρωπολόγων όπως ο Λέβι Στρως, κοινωνιολόγων όπως Ντυρκέμ ή ο Μως, γενετικών επιστημολόγων όπως ο Πιαζέ, κοινωνιογενετικών ψυχολόγων όπως ο Βιγκότσκι κλπ. Με λίγη τύχη, λίγο γλύψιμο κάποιες προσεγμένες δημόσιες σχέσεις, ένας τέτοιος τύπος «μορφωμένου και προοδευτικού πολίτη», που έχει άποψη για όλα, αλλά «βαριέται» να διαβάσει ένα κείμενο που έχει πάνω από χίλιες λέξεις, μπορεί άλλωστε κάποτε να γίνει όχι μόνον ακαδημαϊκός, αλλά και βουλευτής, υπουργός, ίσως και πρωθυπουργός κάθε αποικιοκρατούμενης μπανανίας… 

Προϋποθέσεις και συνέπειες της ιδεολογικής αποβιολογιοποίησης του φύλου

του Γιάννη Παπαμιχαήλ

Μύθοι και Στερεότυπα της Ριζοσπαστικής Πολιτικής Ορθότητας (Μέρος Δ΄) Οι μετανεωτερίζουσες αποδομήσεις της έννοιας της ομοφυλοφιλίας

Σήμερα ως γνωστό, η μελέτη των γενετικών διαφορών μεταξύ των ανθρώπινων ομάδων έχουν ουσιαστικά απαγορευτεί από την επιστημονική δεοντολογία καθότι τα αποτελέσματά τους θα μπορούσαν να ενθαρρύνουν ρατσιστικές απόψεις. Παράλληλα όμως, υπό την επήρεια των προόδων της βιοτεχνολογίας, οι ίδιες διαφορές ανιχνεύονται στο επίπεδο της βιολογικής υπόστασης των ατόμων. Ο παραπάνω μεθοδολογικός εξατομισμός, είτε με εργαλειακές, είτε με ιδεολογικές μορφές, υποκρύπτει τις χειρότερες ίσως μορφές ενός νέου ρατσισμού «χωρίς ράτσες».

Κατά συνέπεια, οι βιολογικές διαφορές έπαψαν να είναι πολιτικώς ορθό κριτήριο ομαδοποιήσεων, έστω και στο επίπεδο του φύλου. Η ταξινόμηση και ομαδοποίηση των ανδρών και γυναικών στις βιολογικά οριζόμενες κατηγορίες του αρσενικού και του θηλυκού άρχισε να αντιμετωπίζεται σχεδόν ως «ορθολογικά απαράδεκτο ιδεολογικό στερεότυπο του παρελθόντος». Αρχικά, υπό την επήρεια του φεμινιστικού κινήματος, έγινε της μόδας «η αντικατάσταση της λέξης «φύλο» (sex) από τη λέξη «φύλο γένους» (gender),πράγμα που στην ουσία συνεπαγόταν την αντίληψη ότι η «γυναίκα» δεν αποτελούσε τόσο μια βιολογική κατηγορία όσο ένα κοινωνικό ρόλο. Όποιος επιστήμονας θα προσπαθούσε τώρα να ερευνήσει τέτοια ευαίσθητα θέματα, γνώριζε ότι έμπαινε σε πολιτικό ναρκοπέδιο».(Hobsbawm, E. (1997).

Πολιτική ορθότητα, διανοούμενοι και καθεστώτα. Μια ιστορική προσέγγιση

του Γιάννη Παπαμιχαήλ

Μύθοι και στερεότυπα της ριζοσπαστικής πολιτικής ορθότητας (Γ΄Μέρος) Ιστορικές διαστάσεις της νομιμοποίησης των καθεστώτων πολιτικής και πολιτισμικής κυριαρχίας στο όνομα του ορθού λόγου

Η συμμόρφωση των μέσων διανοουμένων της κάθε εποχής στις επιταγές της εκάστοτε πολιτικής ορθότητας δεν είναι προφανώς κάτι καινούργιο στην ιστορία της σχέσης των καθεστώτων με τις πολιτικές ιδέες περί του ανθρώπου και της κοινωνίας.

Λόγου χάρη στην εποχή της αποικιοκρατίας, όταν το «διαφορετικό» δεν ήταν συνώνυμο με το «ίσο», αλλά στιγμάτιζε ολόκληρες κοινωνικές ομάδες και φυλές του τρίτου κόσμου ως «κατώτερες» από τους δυτικοευρωπαϊκούς, αστικούς πληθυσμούς, πολλοί παρόμοιοι επιστήμονες έσπευδαν με πολύ σοβαροφάνεια να υποβαθμίσουν τις «έμφυτες ικανότητες» των πληθυσμών των μη δυτικών κοινωνιών με όρους κρανιολογίας και φρενολογίας. Χέρι με χέρι με τους καθεστωτικούς ηθικολόγους του θεσμικού συστήματος εξουσίας της εποχής (ιερείς, νομικούς, κοινωνιολόγους, ιατρούς, πολιτικούς επιστήμονες κλπ.), θεωρούσαν απολύτως αυτονόητο και προοδευτικό το δικό τους αξιακό τρίπτυχο «πατρίς, θρησκεία, οικογένεια».

Ιδεολογικές χρήσεις και καταχρήσεις της επιστήμης της ψυχολογίας

του Γιάννη Παπαμιχαήλ

Μύθοι και στερεότυπα της ριζοσπαστικής πολιτικής ορθότητας (Μέρος Β΄)

Προ ολίγου καιρού, εμφανίστηκε ως υποστηρικτικό της διάταξης περί της αναδοχής παιδιών από ομόφυλα ζεύγη ένα κείμενο με πολλές υπογραφές Καθηγητών Τμημάτων Ψυχολογίας των ΑΕΙ. Σε αυτό το κείμενο με πολύ στόμφο, μπορούσε να διαβάσει κανείς ότι «Ο σεξουαλικός προσανατολισμός των γονέων δεν έχει μετρήσιμες επιπτώσεις στην ποιότητα των σχέσεων γονέα – παιδιού, στην ψυχική υγεία των παιδιών ή στην κοινωνική τους προσαρμογή», ή ότι «τα επιστημονικά ευρήματα συμφωνούν στο ότι οι ομοφυλόφιλοι άνθρωποι είναι τόσο κατάλληλοι και ικανοί ως γονείς όσο είναι και οι ετεροφυλόφιλοι. Επιπρόσθετα, η εμπειρική έρευνα δεν υποστηρίζει την αντίληψη ότι η ανατροφή από ομοφυλόφιλο γονέα επηρεάζει την ανάπτυξη της ταυτότητας φύλου του παιδιού, ενώ δεν υπάρχουν εμπειρικά δεδομένα ότι η παρουσία τόσο του αντρικού, όσο και του γυναικείου προτύπου στο σπίτι προάγει την προσαρμογή και ευεξία των παιδιών και εφήβων».

Ένας άλλος τέτοιος ιδεολόγος του ριζοσπαστισμού κάποιου ελληνικού ΑΕΙ, ισχυρίστηκε μάλιστα σε κάποια εφημερίδα ότι το παιδί που μεγαλώνει από ομόφυλο ζεύγος δεν χρειάζεται τα ανδρικά ή γυναικεία πρότυπα ταύτισης από τους ίδιους τους γονείς του, αφού παρόμοια πρότυπα μπορεί να βρει άφθονα στην ευρύτερη κοινωνία ή στα ΜΜΕ…

Μύθοι και στερεότυπα της ριζοσπαστικής πολιτικής ορθότητας

του Γιάννη Παπαμιχαήλ

Μέρος Α΄: Παρατηρήσεις σχετικά με την συζήτηση επί τη ευκαιρία του Νόμου για την αναδοχή παιδιών από ομόφυλα ζεύγη

«Δεν γνωρίζουμε που πάμε. Το μόνο που γνωρίζουμε είναι ότι η ιστορία μαςέφερε εδώ που είμαστε σήμερα. Ένα πράγμα μόνο είναι σαφές. Ότι αν η ανθρωπότητα θέλει να έχει αναγνωρίσιμο μέλλον δεν μπορεί να συνεχίσει να παρατείνει το παρελθόν ή το παρόν.»

 EricHobsbawm

 Βασικές Παρατηρήσεις

Τώρα που ο προσχηματικός διάλογος μεταξύ «προοδευτικών» και «αντιδραστικών» τελείωσε προσωρινά και η αναδοχή παιδιών από ομόφυλα ζευγάρια έγινε νόμος του «προοδευτικού» ελληνικού κράτους με τη βοήθεια των προοδευτικών βουλευτών, ίσως είναι καιρός να πούμε κάποια πράγματα τα οποία αποσιωπήθηκαν κατά το διάστημα αυτού του ψευδοδιαλόγου.

Καταρχάς, να αποτυπώσουμε το πολιτικό φαντασιακό των δυο μπλοκ της συζήτησης: Από την μια, οι φιλελευθέρως και ελευθεριακώς «σκεπτόμενοι» («αριστεροί», σοσιαλιστές, μετανεωτερίζοντες φιλελεύθεροι). Από την άλλη, οι «αντιδραστικοί» (κομμουνιστές, ακροδεξιοί, «λοιπές συντηρητικές δυνάμεις»). Στο νεοφιλελεύθερο παραμύθι με τις «ίσες ευκαιρίες αυτοπραγμάτωσης του καθενός» και τις καλές προοδευτικές μάγισσες των εθνικών κοινοβουλίων, που υποτίθεται ότι εξασφαλίζουν σε άτομα και δικαιωματούχες μειονότητες όλων των ειδών τις νομικές συνθήκες που υποτίθεται ότι επιτρέπουν «σε όλους» να απολαμβάνουν απρόσκοπτα τα νομικά και «φυσικά» τους δικαιώματα, οι πρώτοι θα είναι οι «καλοί και ανοιχτόμυαλοι», οι δεύτεροι οι «κακοί και χαζοί».

Το χαμένο γόητρο της ανώτατης εκπαίδευσης

Γράφει ο Γιάννης Παπαμιχαήλ  – 

Η επιδίωξη της ανόδου του μορφωτικού επιπέδου των λαϊκών στρωμάτων (και, θεσμικά, ο εκδημοκρατισμός της εκπαίδευσης) δεν αντιστοιχεί μόνο στις ιστορικές εξελίξεις που χαρακτήρισαν τις παραγωγικές ανάγκες και τους τεχνικούς εκσυγχρονισμούς της νεότερης βιομηχανικής δυτικής κοινωνίας. Στο πλαίσιο του καταμερισμού της εργασίας, είχαν επίσης ένα σημαντικό ιδεολογικό ρόλο ως προς τον ορισμό των κριτηρίων της κοινωνικής ιεραρχίας και του κύρους ή της «αξίας» των διαφόρων επαγγελμάτων.

Η υψηλού επιπέδου μόρφωση, η καλλιέργεια, η «Παιδεία», αργότερα η τεχνοεπιστημονική εξειδίκευση, έχαιραν συνεπώς πάντα ενός διόλου ευκαταφρόνητου κοινωνικού γοήτρου. Ήδη από τον 15ο αιώνα και την Αναγέννηση, το γόητρο αυτό σαγηνεύει ιδιαίτερα τα ανερχόμενα αστικά στρώματα της εποχής, τα οποία παράλληλα τείνουν να «παραδίδονται στην πολυτέλεια και να επιδιώκουν μια άνετη ζωή εισοδηματία» (VonMartin, Η Κοινωνιολογία της Αναγέννησης, εκδ. Νέα Σύνορα -Λιβάνης, 1979, σ. 94-95).

Πρόκειται προφανώς για τους νεόπλουτους αστούς της εποχής, που συχνά μιμούνται αδέξια τους ευγενείς και αριστοκράτες, επιδιώκοντας να αποκτήσουν όσο πιο γρήγορα γίνεται ένα αντίστοιχο κοινωνικό κύρος, έστω στο πεδίο του lifestyle. Είναι βέβαια τα συνηθισμένα αντικείμενα χλευασμού του Μολιέρου στη Γαλλία και πολύ αργότερα, κατά τα τέλη του 19ουαιώνα, του Βέμπλεν στην Αμερική.

Οι κατά φαντασίαν «ελίτ» της διπλανής πόρτας

του Γιάννη Παπαμιχαήλ  – 

Ο εθνικισμός ως αστική ιδεολογία δεν έχει καμία αυτόματη σχέση με τα λαϊκά πατριωτικά συναισθήματα. Εντούτοις, σε ιστορικές συνθήκες, όπου μια κοινωνία αισθάνεται συλλογικά ταπεινωμένη και ανήμπορη να αντιδράσει, τα στοιχειώδη λαϊκά πατριωτικά αντανακλαστικά μπορούν κάποτε να προσλάβουν τις ιδεολογικές διαστάσεις του εθνικισμού.

Η σκόπιμη σύγχυση μεταξύ όλων αυτών των πασίγνωστων πραγμάτων στα μυαλά των περισσότερων Ελλήνων «πολιτικών αναλυτών» που με μεγάλη ευκολία στιγμάτισαν τα «εθνικιστικά συλλαλητήρια» είτε ως ρεαλιστές είτε, ακόμα χειρότερα, ως αριστεροί, είναι συχνά ανατριχιαστική. Μυρίζει έντονα δογματική βεβαιότητα ιεροεξεταστή που διαισθάνεται την έλλειψη πολιτικής ορθότητας κάποιων εν δυνάμει αιρετικών και προσπαθεί με κάθε τρόπο να την αποδείξει.

Ο πραγματικός στόχος όλων αυτών των «αντιλαϊκιστών» είναι να αμφισβητήσουν τα δημοκρατικά και κυριαρχικά δικαιώματα των λαών και ακόμα την ίδια την έννοια του λαού. Απέναντι λοιπόν στις δυνάμεις της λαϊκής Δεξιάς εμφανίζεται μια νέα αστική «Αριστερά» που οραματίζεται έναν «άλλο λαό». Πιο ανησυχητική είναι, όμως, ίσως η αίσθηση ότι στους περισσότερους «αντιλαϊκιστές που απεχθάνονται τις λαοσυνάξεις», η σύγχυση αυτή δεν είναι καν σκόπιμη. Πράγματι, εδώ έχουμε περισσότερο να κάνουμε με κωμικοτραγικά ανεπαρκείς μεταπράτες των αναρχοφιλελεύθερων και σοσιαλκοσμοπολίτικων ιδεοληψιών.