Γιώργος Κοντογιώργης,Το "κράτος" του Καποδίστρια. Μια συγκριτική αποτίμηση σε σχέση με την απολυταρχία της εποχής και το κράτος έθνος (1)

Γιώργος Κοντογιώργης,

Το "κράτος" του Καποδίστρια. Μια συγκριτική αποτίμηση σε σχέση με την απολυταρχία της εποχής και το κράτος έθνος[1]

1. Η προσέγγιση του "κράτους" του Ιωάννη Καποδίστρια εγείρει σειρά προκαταρκτικών ζητημάτων τα οποία χρήζουν διευκρίνισης. Πρώτον, ως προς την έννοια "κράτος" και, γενικότερα, ως προς τις έννοιες που συμπλέκονται με αυτό, όπως του πολιτικού συστήματος, της δικαιοσύνης κλπ. Δεύτερον, ως προς το περιεχόμενο δύο θεμελιωδών συνιστωσών του "κράτους" του Κυβερνήτη: του προσωρινού, το οποίο εγκαθίδρυσε προκειμένου να διαχειρισθεί τη μετάβαση στην ανεξαρτησία και να δυνηθεί να οργανώσει τι θεσμικές του παραμέτρους, και της θεμέλιας πολιτειακής του ιδέας. Τρίτον, ως προς το μέτρο της κρίσεως, με το οποίo θα αξιολογηθεί και θα ταξινομηθεί το "κράτος" του Καποδίστρια στη γνωσιολογία των πολιτειών.

Η διευκρίνιση των εννοιών που συνάπτονται με το "κράτος" είναι αναγκαία καθόσον η νεοτερική κοινωνική επιστήμη εμφανίζει μια εντυπωσιακή, ευεξήγητη όμως γνωσιολογική υστέρηση, η οποία συνάδει με το πρώιμο ανθρωποκεντρικό στάδιο, που διέρχεται ο κόσμος μας. Υστέρηση, η οποία δημιουργεί μια άνευ προηγουμένου σύγχυση, με σημαίνουσες επιπτώσεις στην αντίληψη του παρελθόντος, στην σήμανση του παρόντος και, περαιτέρω, στην προβληματική της επίλυσης των βιούμενων προβλημάτων ή της πρόσληψης του μέλλοντος.

Δημοκρατία και Ρεπουμπλικανισμός. Δύο πολιτεύματα με διαφορετικούς στόχους και όργανα εξουσίας

Του Δημοσθένη Κυριαζή.

Τα ξενόγλωσσα ονόματα πολιτευμάτων,  Republic (Ρεπουμπλικανισμός) και Democracy (Δημοκρατία), αν και δεν έχουν το ίδιο νόημα, αποδίδονται στη νέα ελληνική γλώσσα με την ίδια λέξη. Με τη λέξη Δημοκρατία. Όμως οι διάφορες μεταξύ των δύο πολιτευμάτων είναι σημαντικές και αφορούν  στους στόχους,  τα όργανα εξουσίας  και τις διαδικασίες .  Ένας απλός, σύντομος και αξιόπιστος τρόπος κατανόησης των βασικών διαφορών μεταξύ αυτών είναι η σύγκριση:

 (1)Της  ετυμολογίας και της προέλευσης, των δύο ονομάτων και (2) Των οργάνων εξουσίας,  που έχει το πολίτευα της γνήσιας Δημοκρατίας και του Ρεπουμπλικανισμού.

1.Ετυμολογία και προέλευση. 

Ο όρος Δημοκρατία ( Democracy) είναι Ελληνικός και σημαίνει Κράτος του Δήμου. Κράτος στα Ελληνικά σημαίνει ισχύς , εξουσία,  ενώ Δήμος είναι το σύνολο των πολιτών μιας περιοχής. Τούτο προκύπτει  από την ονομασία τους. Λέμε   Δήμος  Αθηναίων και όχι Δήμος της Αθήνας.  Συνεπώς Δημοκρατία σημαίνει η  ισχύς των μελών του Δήμου, η ισχύς των πολιτών.  

Ο όρος Republic (Ρεπουμπλικανισμός) είναι Λατινικός και δημιουργείται  από τις λέξεις Res Publica  που σημαίνουν «η δημόσια κατάσταση», κάτι που ανήκει  σε όλους τους ανθρώπου και δεν ένια ιδιοκτησία του ενός (πχ η εξουσία). Ο όρος χρησιμοποιήθηκε  σαν όνομα μορφής πολιτεύματος από το Κικέρωνα για να αποδοθεί στα Λατινικά ο όρος  «Πολιτεία του Πλάτωνα και Αριστοτέλη». Σημειώστε ότι Πολιτεία στη νεοελληνική σημαίνει Πολίτευμα. 

Το υποκείμενο της ιστορίας – Α΄: Οι έννοιες «έθνος» και «λαός»

Ελευθερη Λαικη Αντιστασιακη Συσπειρωση

Tου Φώτη Τερζάκη

Στην πολιτική γλώσσα μιλάμε συχνά για «συλλογικά υποκείμενα». Τί εννοούμε; Η έννοια του υποκειμένου που σήμερα χρησιμοποιούμε είναι μια έννοια νεωτερική, του δέκατου έβδομου αιώνα. Την οφείλουμε στον Καρτέσιο, ο οποίος την έκανε, όπως λέγεται, «νέα γη» όλης της μοντέρνας φιλοσοφίας. Σε αυτή την καταγωγική σύλληψή της σήμαινε ακριβώς την αυτοστοχαζόμενη συνείδηση. Ο Καρτέσιος βέβαια την αντιλαμβανόταν ως ατομικήσυνείδηση, πράγμα που υπονοείται ακόμα στις περισσότερες εμπειρικές χρήσεις τής λέξης. Ο όρος «συλλογικό υποκείμενο» δεν θα ήταν διόλου αυτονόητος, λοιπόν, αν δεν είχε γίνει κανονικό μέρος τού μαρξιστικού λεξιλογίου. Υπονοεί μια ομάδα ανθρώπων ενωμένων από μια κοινή συνείδηση του ανήκειν – και, ανεξαρτήτως του υπό ποιους αντικειμενικούς (εξωτερικούς) όρους μπορεί αυτή να παραχθεί, το στοιχείο συνείδηση είναι που συνιστά την υποκειμενικότητα ως τέτοια: χωρίς αυτήν, κανένα κοινό χαρακτηριστικό ή συμφέρον δεν θα συγκροτούσε κάτι άξιο να ονομαστεί «υποκείμενο».

Ο Μαρξ επεφύλασσε τον όρο για τις κοινωνικές τάξεις. Η περίφημη πρόταση (από την Αθλιότητα της φιλοσοφίας) ότι το προλεταριάτο οφείλει να γίνει, από τάξη καθ’ εαυτήν, τάξη δι’ εαυτή, χρησιμοποιεί ακριβώς την εγελιανή ορολογία για τη μετάβαση από το αδιαμεσολάβητο είναι (καθ’ εαυτό) στο αυτοαναστοχασμένο είναι (δι’ εαυτό): σαν να λέμε, από μια κοινή θέση στο σύστημα παραγωγής και τα απορρέοντα κοινά συμφέροντα, πρέπει να οδηγηθεί στη συνείδηση αυτής της κοινότητας. Πράγμα που σημαίνει, η τάξη στην πλήρη της σημασία συγκροτείται από τη ταξική συνείδηση και μέσω αυτής, δεν υφίσταται ως «συλλογικό υποκείμενο» έξω από την επίγνωση της κοινότητάς της και την απορρέουσα αλληλεγγύη.