Προετοιμασία και όχι Εφησυχασμός

Νέα Πολιτική

του Ιπποκράτη Δασκαλάκη*

Με τις προσφυγικές-μεταναστευτικές ροές να έχουν μειωθεί εντυπωσιακά και με τη σταδιακή εξομάλυνση των συνθηκών διαβίωσης των εγκλωβισμένων στη χώρα μας, το ζήτημα που κυριαρχούσε στην ειδησιογραφία των προηγουμένων εβδομάδων φαίνεται να υποσκελίζεται από τις εξελίξεις στο μέτωπο της οικονομίας και των νέων μέτρων.

Σίγουρα η παραπάνω εξέλιξη, αποτέλεσμα της συμφωνίας  της Ευρωπαϊκής Ένωσης με την Τουρκία,  κρίνεται θετική αλλά δεν προσφέρεται για επανάπαυση. Το μέλλον της συμφωνίας είναι αβέβαιο καθώς εντείνονται οι τριβές μεταξύ Άγκυρας και Βρυξελλών με την τελευταία να θέτει (επιτέλους) όρια στις εκβιαστικές πολιτικές της πρώτης. Επιπλέον καταδείχθηκε περίτρανα αφενός η ικανότητα της Άγκυρας να ελέγξει τις προσφυγικές και μεταναστευτικές ροές και αφετέρου η πρόθεση της να τις χρησιμοποιήσει για την επίτευξη των στόχων έναντι της Ευρώπης αλλά και των γειτονικών της χωρών (Ελλάδα).

Η πραγματικότητα αυτή πρέπει, με μέριμνα της χώρας μας, έντεχνα να καταδειχθεί και να καταστεί φανερή η καιροσκοπική και μη συμβατή με τις ευρωπαϊκές αρχές, πολιτική της Άγκυρας. Η ενημέρωση πρέπει να στοχεύει, όχι μόνο στις πολιτικές ηγεσίες αλλά κυρίως τα πλατύτερα στρώματα των λαών που δείχνουν να ευαισθητοποιούνται για τα θέματα της μετανάστευσης και πιέζουν αντίστοιχα τις κυβερνήσεις τους.

Να μην δημιουργούμε όμως λανθασμένες εικόνες, η Τουρκία δεν αποτελεί τον κύριο υπεύθυνο αυτών των ρευμάτων. Όντως, με την πολιτική της στο συριακό ζήτημα επιδείνωσε τη σφοδρότητα του εμφυλίου αυξάνοντας τις προσφυγικές ροές. Επίσης διευκόλυνε τη διακίνηση των ανθρωπίνων ροών από τα ανατολικά σύνορα της στα παράλια του Αιγαίου (όπως στον Έβρο ποταμό παλαιότερα) και εν συνεχεία στα ελληνικά νησιά. Σίγουρα, εσκεμμένα προσπάθησε να μετατρέψει όλες αυτές τις ροές σε στρατηγικό όπλο για την επίτευξη των στόχων της, προσπάθεια που ενδεχομένως να επαναλάβει και στο εγγύς μέλλον.

Ανεξάρτητα της τουρκικής πολιτικής, τα σημερινά μεταναστευτικά και προσφυγικά κύματα ωθούνται από την ανάγκη εξασφάλισης καλύτερων συνθηκών ζωής που θα επιτρέψουν την ατομική και οικογενειακή επιβίωση. Είναι αποτέλεσμα των τραγικών συνθηκών επιβίωσης σε περιβάλλοντα ανασφάλειας, ελλείψεων βασικών αγαθών, καταπίεσης και έλλειψης ελπίδας. Η διάχυση των πληροφοριών και εικόνων καθιστά ελκυστικό το δυτικό χώρο και η σχετική ευκολία πρόσβασης (ενίοτε παρακινούμενη) ωθεί την κίνηση των απελπισμένων ανθρώπων προς τους ευρωπαϊκούς προορισμούς με την προσδοκία της «γης της επαγγελίας». Καθώς όμως η διέλευση μέσω του τουρκικού διαδρόμου περιορίστηκε, τα κύματα των απελπισμένων εστράφησαν προς άλλες κατευθύνσεις. Η ιταλική διαδρομή επανήλθε στο προσκήνιο μαζί με τα πολύνεκρα ναυάγια των «πλωτών φέρετρων» που διασχίζουν τη Μεσόγειο. Η απελπισία των ανθρώπων σε συνδυασμό με την απληστία των διακινητών ανακαλύπτουν συνεχώς νέες μεθόδους, διαδρομές και τακτικές για την πρόσβαση προς τον ευρωπαϊκό χώρο.

Μεταναστευτικό και προσφυγικό είναι ζητήματα αλληλένδετα, κρίσιμα και πολυσύνθετα. Λανθασμένα εστιαζόμαστε μόνο στην κρίση της Συρίας. Ενδεχομένως, η γιγάντωση των ρευμάτων που παρατηρήθηκε τα τελευταία χρόνια εξ’ αφορμής του συριακού πολέμου και της αναταραχής στη Μέση Ανατολή να έδωσε την ευκαιρία της ορθής συνειδητοποίησης της κλίμακος και σφοδρότητας του προβλήματος. Το πρόβλημα δεν πρόκειται να λυθεί με ημίμετρα, μονομερή μέτρα και φράκτες, ούτε χωρίς υψηλό κόστος και χωρίς εσωτερικές πολιτικές τριβές και ενδεχομένως βίαιες εκδηλώσεις και αντιδράσεις. Η τροποποίηση των Συνθηκών του Δουβλίνου  πιθανώς να ανακουφίσει τις δοκιμαζόμενες ευρωπαϊκές χώρες του νότου αλλά η δημιουργία εκατοντάδων Molenbeek στις πόλεις της Ευρώπης δεν προοιωνίζει ένα καλύτερο μέλλον.

Η προσωρινή διακοπή των μεταναστευτικών-προσφυγικών ροών προσφέρει την ευκαιρία για την αναζήτηση μιας πανευρωπαϊκής πολιτικής για την αντιμετώπιση του φαινομένου. Μια πολιτική ορθολογική, ολοκληρωμένη, αποτελεσματική που θα αρχίζει πολύ πριν από τα αδύναμα σύνορα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, θα συνεχίζεται με μέτρα αποθάρρυνσης ή υπό προϋποθέσεων εισόδου και θα ολοκληρώνεται σε προγράμματα υποστήριξης, ενσωμάτωσης και ατομικής παρακολούθησης ενός εκάστου εκ των αυστηρώς καταγεγραμμένων εισερχομένων. Αναγκαία κρίνεται και η σύνδεση της οικονομικής βοήθειας από ανεπτυγμένα κράτη προς χώρες προέλευσης μεταναστών με διαδικασίες ορθής αξιοποιήσεως των πιστώσεων, μέτρα ανακούφισης των πληθυσμών άρα και μείωσης των κινήτρων μετανάστευσης παράλληλα με την κατάρτιση και εφαρμογή συμφωνιών επαναεισδοχής. Αντίστοιχη μεταχείριση πρέπει να επιφυλάσσεται και για τις χώρες διέλευσης των μεταναστών με επιδίωξη τα μεταναστευτικά και προσφυγικά ρεύματα να καταστούν ελεγχόμενα. Πρωτίστως όμως πρέπει να επιδιώκεται η αντιμετώπιση των αιτίων δημιουργίας τους και συμπληρωματικά η λήψη και εφαρμογή κατασταλτικών μέτρων.

Επειδή όμως τα τελευταία χρόνια η Ευρωπαϊκή Ένωση (δυστυχώς) δεν μας έχει συνηθίσει στη λήψη έγκαιρων, αποφασιστικών και αποτελεσματικών μέτρων αντιμετώπισης των κρίσεων, η χώρα μας πρέπει να προετοιμαστεί, έστω και μόνη της, για μια ενδεχόμενη αύξηση των καθοδηγούμενων από την Τουρκία ροών. Κατανοούμε ότι κανένα κράτος δεν μπορεί να αντιμετωπίσει μόνο του παρόμοια διεθνή προβλήματα. Επιβάλλεται όμως η υιοθέτηση μιας αποτρεπτικής πολιτικής που αφενός θα εξασφαλίζει την αποθάρρυνση της εισόδου στη χώρα και αφετέρου θα διαθέτει τις αναγκαίες υποδομές για την αντιμετώπιση του κάθε παρανόμως εισερχόμενου σύμφωνα με τις προβλέψεις του διεθνούς δικαίου και τις απαιτήσεις ασφάλειας των τόπου και των κατοίκων του. Μια τέτοια συγκροτημένη μεταναστευτική πολιτική έχει σίγουρα κόστος αλλά περισσότερο «σκοντάφτει» στις διεθνιστικές και παρωχημένες ιδεοληψίες των κυβερνώντων και των συνοδοιπόρων τους.

* Υποστράτηγος εα, Διευθυντής Μελετών του ΕΛΙΣΜΕ