Δημοκρατικός Πατριωτισμός – Ο Άνταμ Σμιθ, ο Ρουσσώ και ο Ρήγας

του Λουκά Αξελού

Αναλύοντας στο παρελθόν τον ιδεολογικό και πολιτικό κόσμο του Ρήγα και προσπαθώντας να ανακαλύψω και διερευνήσω τις πηγές άντλησης στοιχείων για την συγκρότηση της όποιας ιδεολογίας του, έφτασα σε ορισμένα συμπεράσματα που ενισχύουν, φρονώ, την εξής άποψη: Ο Ρήγας όχι μόνον υιοθετεί, αλλά και οργανικά ενσωματώνει στην σύνολη αντίληψή του τον Δημοκρατικό Πατριωτισμό, που και θα αποτελέσει το υπόβαθρο της όποιας πολιτικής του θεωρίας και πρακτικής.

Ο Ρήγας είναι ένας εμμανής της ελευθερίας και της δημοκρατίας, ένας αυθεντικός ριζοσπάστης που ζητεί την εκ βάθρων ανατροπή της απολυταρχίας, του στυγνού οθωμανικού ζυγού και την λειτουργία γνήσιων φιλελεύθερων δημοκρατικών θεσμών. Εδώ πρέπει να επισημανθεί ότι το έδαφος της αρχαίας Ελληνικής Δημοκρατίας, όπου για πρώτη φορά βλάστησαν οι ιδέες  και οι θεσμοί αυτοί, είχε κατ’ επανάληψη καεί και στην θέση του βρισκόταν ο πέτρινος όγκος της οθωμανικής πραγματικότητας.

Δικαιολογημένα, λοιπόν, η κοινή ιστορία χιλιετιώνβαραίνει επάνω στον Ρήγα αποφασιστικά και με τον πιο έντονο και ουσιαστικό τρόπο αποτυπώνεται στην Χάρτα του, όπως, επίσης, δικαιολογημένα η βαθιά δημοκρατική παιδεία του αποτυπώνεται στον άκρως δημοκρατικό και θεσμικό χαρακτήρα του Συντάγματός του. Με αυτό το αφετηριακό υπόβαθρο ο Ρήγας επεκτείνει τους αναγνωστικούς-ερευνητικούς του ορίζοντες, ερχόμενος σε επαφή με τις νέες ιδέες, όπως αυτές αποτυπώνονταν στο σταδιακά ογκούμενο ρεύμα του Ευρωπαϊκού Διαφωτισμού. Σε αυτή την αναζήτηση ισχυρό έρεισμα του παρείχε η δεδομένη πολυγλωσσία του.

Η συνάντηση αυτή του Ρήγα με τις νέες ιδέες περνά από διάφορα στάδια, αγκαλιάζοντας πλήθος τομέων, που εντάσσονται οργανικά στο σταδιακά διαμορφούμενο στρατηγικό του σχέδιο. Αρκετές είναι οι αναφορές στην επιρροή που άσκησε στην συγκρότηση της οπτικής του ο υπό την ευρεία έννοια Ευρωπαϊκός Διαφωτισμός και τα γαλλικά επαναστατικά Συντάγματα.

Τι κερδίζουν και τι χάνουν τα κράτη από τους δασμούς

Η φιλελεύθερη θεωρία και οι υπέρμαχοι της αυτάρκειας. Πώς διαμορφώνονται τα επιχειρήματα των δύο πλευρών, στη σκιά των απειλών Τραμπ με δασμούς. Οι ατέλειες των αγορών, οι στρατηγικές και ο κίνδυνος των αντιποίνων. 

Γράφει ο Κ. Μελάς.

Στην πρώτη τους συνάντηση, ο πρόεδρος Τραμπ δήλωσε με στόμφο ότι «δεν είμαι υπέρ του προστατευτισμού, είμαι υπέρ του "δίκαιου" διεθνούς εμπορίου». Αντιθέτως η καγκελάριος Μέρκελ υποστήριξε, όπως πάντα, ότι το «ελεύθερο» εμπόριο αποτελεί την ατμομηχανή της παγκόσμιας ανάπτυξης.

Όπως γίνεται άμεσα αντιληπτό, οι έννοιες «δίκαιο» και «ελεύθερο» διεθνές εμπόριο είναι κανονιστικές και ως τέτοιες  χρήζουν ορισμού. Χωρίς να ορισθούν οι έννοιες, κάτι που προφανώς απαιτεί τη χρήση συγκεκριμένων κριτηρίων, και συνεπώς προϋποθέτει σύμβαση μεταξύ των συμβαλλομένων και όχι εξ αντικειμένου αλήθεια, οι διακηρύξεις τέτοιου τύπου παραμένουν κενές νοήματος.

Βεβαίως τα όσα υποστηρίζουν οι Τραμπ και Μέρκελ αντιστοιχούν με το πώς οι δύο αντιλαμβάνονται τα συμφέροντα των χωρών τους στη συγκεκριμένη φάση του διεθνούς καταμερισμού εργασίας, και βεβαίως δεν αποτελούν κάτι το νέο στην ιστορία του διεθνούς εμπορίου. Στη συνέχεια θα επιχειρήσουμε μια μικρή ανασκόπηση των δύο θεωρητικών αντιλήψεων και τα επιχειρήματα που κάθε μία από αυτές χρησιμοποιεί.  

Η φιλελεύθερη θεωρία

Σύμφωνα με τη φιλελεύθερη θεωρία του διεθνούς εμπορίου, η οποία έχει εξελιχθεί σε μορφή και περιεχόμενο από τις απλές σκέψεις των κλα­σι­­κών οικονομο­λό­γων Adam Smith και David Ricardo, στο υπόδειγμα Heckscher-Ohlin-Samuelson και σε άλλες περίπλοκες νεοκλασικές διατυπώσεις, η εξάλειψη των πάσης φύσεως εμποδίων στην ελεύθερη διακίνηση των αγαθών και η συμμετοχή μιας εθ­νικής οικονομίας στο διεθνές εμπόριο επιτρέπει τις χώρες να εξειδικευτούν και να εξά­γουν εκείνα τα αγαθά στα οποία έχουν συγκριτικό πλεονέκτημα, εισάγοντας ταυτόχρονα εκείνα στα οποία δεν έχουν.