Δημοκρατικός Πατριωτισμός – Ο Άνταμ Σμιθ, ο Ρουσσώ και ο Ρήγας

του Λουκά Αξελού

Αναλύοντας στο παρελθόν τον ιδεολογικό και πολιτικό κόσμο του Ρήγα και προσπαθώντας να ανακαλύψω και διερευνήσω τις πηγές άντλησης στοιχείων για την συγκρότηση της όποιας ιδεολογίας του, έφτασα σε ορισμένα συμπεράσματα που ενισχύουν, φρονώ, την εξής άποψη: Ο Ρήγας όχι μόνον υιοθετεί, αλλά και οργανικά ενσωματώνει στην σύνολη αντίληψή του τον Δημοκρατικό Πατριωτισμό, που και θα αποτελέσει το υπόβαθρο της όποιας πολιτικής του θεωρίας και πρακτικής.

Ο Ρήγας είναι ένας εμμανής της ελευθερίας και της δημοκρατίας, ένας αυθεντικός ριζοσπάστης που ζητεί την εκ βάθρων ανατροπή της απολυταρχίας, του στυγνού οθωμανικού ζυγού και την λειτουργία γνήσιων φιλελεύθερων δημοκρατικών θεσμών. Εδώ πρέπει να επισημανθεί ότι το έδαφος της αρχαίας Ελληνικής Δημοκρατίας, όπου για πρώτη φορά βλάστησαν οι ιδέες  και οι θεσμοί αυτοί, είχε κατ’ επανάληψη καεί και στην θέση του βρισκόταν ο πέτρινος όγκος της οθωμανικής πραγματικότητας.

Δικαιολογημένα, λοιπόν, η κοινή ιστορία χιλιετιώνβαραίνει επάνω στον Ρήγα αποφασιστικά και με τον πιο έντονο και ουσιαστικό τρόπο αποτυπώνεται στην Χάρτα του, όπως, επίσης, δικαιολογημένα η βαθιά δημοκρατική παιδεία του αποτυπώνεται στον άκρως δημοκρατικό και θεσμικό χαρακτήρα του Συντάγματός του. Με αυτό το αφετηριακό υπόβαθρο ο Ρήγας επεκτείνει τους αναγνωστικούς-ερευνητικούς του ορίζοντες, ερχόμενος σε επαφή με τις νέες ιδέες, όπως αυτές αποτυπώνονταν στο σταδιακά ογκούμενο ρεύμα του Ευρωπαϊκού Διαφωτισμού. Σε αυτή την αναζήτηση ισχυρό έρεισμα του παρείχε η δεδομένη πολυγλωσσία του.

Η συνάντηση αυτή του Ρήγα με τις νέες ιδέες περνά από διάφορα στάδια, αγκαλιάζοντας πλήθος τομέων, που εντάσσονται οργανικά στο σταδιακά διαμορφούμενο στρατηγικό του σχέδιο. Αρκετές είναι οι αναφορές στην επιρροή που άσκησε στην συγκρότηση της οπτικής του ο υπό την ευρεία έννοια Ευρωπαϊκός Διαφωτισμός και τα γαλλικά επαναστατικά Συντάγματα.

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ: ΖΑΝ ΖΑΚ ΡΟΥΣΣΩ: ΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΛΑΙΟ κ ΟΙ ΑΝΤΙΦΑΤΙΚΕΣ ΟΙΚΕΙΟΠΟΙΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΕΡΓΟΥ ΤΟΥ

ΖΑΝ ΖΑΚ ΡΟΥΣΣΩ (1712-1778):ΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΛΑΙΟ κ ΟΙ ΑΝΤΙΦΑΤΙΚΕΣ ΟΙΚΕΙΟΠΟΙΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΕΡΓΟΥ ΤΟΥ  

Η σκέψη του Ρουσσώ διακρίνεται από την αγάπη για την ελευθερία και τοφόβο για κάθε μορφής εξάρτηση. Ηεξάρτηση συνδέεται με την ανάγκη καιόταν η ανάγκη είναι πλασματική η εξάρτηση είναι χείριστης μορφής.

Ο Ρουσσώ καταδικάζει την πολυτέλειαπου δημιουργεί πλασματικές ανάγκες, και αναδεικνύει

τις αρετές της αγροτικής ζωής.

Στη συζήτηση για τα θετικά και τα αρνητικά της επερχόμενης εμπορευματικής κοινωνίας,

οι εκπρόσωποι του σκώτικου Διαφωτισμού θεωρούσαν πως αυτή λειτουργεί κατά της παρωχημένης βαρβαρότητας φέρνοντας εγγύτερα τους ανθρώπους,εξημερώνει τα ήθη, εκπολιτίζει και κατασιγάζει το φανατισμό.

Αντίθετα, το ιδεώδες του κλασικού ουμανισμού τονίζει την αρετή της πολιτικής κοινότητας απέναντι στη διαφθορά της αγοράς.

Για τον Ρουσσώ, αιτία της ανάπτυξης των επιστημών και των τεχνικών δεξιοτήτων αποτελεί η ραθυμία σε συνδυασμό με την επιθυμία διάκρισης.

Ωστόσο, με την ανάπτυξη της τεχνικής οι άνθρωποι δημιουργούν τεχνητές ανάγκες που τους απομακρύνουν από την αθωότητα της ολοκλήρωσής τους μέσα στη φύση. Αντιλαμβάνονται πλέον την ευτυχία τους μέσα από τη γνώμη των άλλων (υπαρξισμός).

Το πρόβλημα της δημοκρατίας στον 21ο αιώνα

ΕΛευθερη Λαικη Αντιστασιακη Συσπειρωση

Του Κώστα Λάμπου

(Δρ. της Σχολής Οικονομικών Επιστημών του Freie Universitaet Berlin και συγγραφέας)

_{Από τη στιγμή που ένας λαός εκλέγει αντιπροσώπους,}

_{παύει να είναι ελεύθερος».}

_{Ζαν-Ζακ Ρουσσώ}

Η Δημοκρατία ως αντίληψη και τρόπος κοινωνικής συμβίωσης είναι τόσο παλιά όσο και η ανθρωπότητα. Τη συναντάμε με τη μορφή του ‘πρωτόγονου κομμουνισμού’ στο πολύ μακρινό παρελθόν της ανθρωπότητας σε όλο τον πλανήτη. Ως πολίτευμα εμφανίζεται, διαμορφώνεται και συμπληρώνεται σταδιακά στο πλαίσιο της αρχαίας Αθηναϊκής Δημοκρατίας. Με την κατάρρευση της Αθηναϊκής Δημοκρατίας ανακόπηκε η ολοκλήρωσή της ως άμεση δημοκρατία και μεταλλάχθηκε σε σύστημα ετεροπροσδιοριζόμενης διαχείρισης που γίνεται κυρίαρχο με την αστική επανάσταση και τη μορφή του αντιπροσωπευτικού αστικού κοινοβουλίου.

Ως σύστημα διαχείρισης η αντιπροσωπευτική αστική δημοκρατία αποτελεί έκφραση συμβιβασμού των ανταγωνιζόμενων και θανάσιμα αλληλοεχθρευόμενων μερίδων του κεφαλαίου, ντόπιου και ξένου, και με αυτή την έννοια δεν είναι πια εξουσία του Δήμου, αλλά κράτος του κεφαλαίου, είναι μια αστική καπιταλιστική δημοκρατία. Εκφραστές των συμφερόντων των ανταγωνιζόμενων μερίδων του κεφαλαίου, σε επίπεδο κοινωνίας, είναι τα πολιτικά κόμματα που διεκδικούν την πολιτική διαχείριση των συμφερόντων του κεφαλαίου συνολικά, τα οποία για να εξασφαλίσουν τη νομιμοποίηση της αστικής δημοκρατίας, αναπτύσσονται από την άκρα δεξιά μέχρι την άκρα αριστερά πτέρυγα του αστικού κοινοβουλίου. Πολιτικά κόμματα που διαφοροποιούνται σε ολόκληρο το ιδεολογικό φάσμα γι’ αυτό συναντάμε την αστική δημοκρατία συνοδευόμενη από πολλά και διαφορετικά κοσμητικά επίθετα, από τη βασιλευόμενη την προεδρική, την προεδρευόμενη ‘Δημοκρατία’, μέχρι τις στρατοκρατικές ‘δημοκρατίες της μπανανίας’, αλλά και τις λεγόμενες ‘σοσιαλιστικές και λαϊκές δημοκρατίες’. Διακηρυγμένος κεντρικός στόχος όλων των κομμάτων είναι το ‘καλό των εργαζόμενων, του λαού, της κοινωνίας, του έθνους, της πατρίδας’.