Νέοι πόλεμοι και παλιές υποχρεώσεις

Ελευθερη Λαικη Αντιστασιακη Συσπειρωση

Του Γιώργου Μαργαρίτη

Η νέα κυβέρνηση σχηματίστηκε, οι βουλευτές ορκίστηκαν, τα πρώτα κυβερνητικά συμβούλια και οι πρώτες κοινοβουλευτικές συνεδριάσεις οσονούπω ξεκίνησαν και το κυβερνητικό πρόγραμμα μπήκε πλέον στη φάση της υλοποίησής του. Το πρόγραμμα εμφανίζεται άκρως δυναμικό, απόλυτα αντίστοιχο με την ευρεία πλειοψηφία που ο ελληνικός λαός επιδαψίλευσε στην πάλαι ποτέ «επικατάρατο δεξιά» και αναλόγως αντίστοιχο της αποφασιστικότητας που εμπνέει ο νέος πρωθυπουργός της χώρας και οι παρ’ αυτώ αξιωματούχοι. Πρόκειται δε για πρόγραμμα εξόχως απελευθερωτικό, αντάξιο ίσως της Μεγάλης Ιδέας. Ως εκ τούτου πρόκειται για πρόγραμμα πολεμικό που με στοργή αντικρύζει τα πάθη αλύτρωτων αδελφών.

Όχι, μη φανταστεί κανείς ότι η ικμάδα του (δεξιού) ελληνισμού θα στραφεί εναντίον των εισβολέων Τούρκων και με ορμή θα απελευθερώσει τις θάλασσες της Κύπρου και ίσως, το κατεχόμενο τμήμα του νησιού. Αυτά τα πράγματα είναι δεδομένα, ήτοι, έχουν εκχωρηθεί στους ισχυρούς, σε εκείνους που έχουν στα χέρια τους ως υποθήκη την Ελλάδα και τους κατοίκους της ομού. Αυτοί θα αναλάβουν, μετά από «διδακτικό» θερμό επεισόδιο, ίσως και χωρίς να χρειαστεί αυτό, την κατανομή των εδαφών και των θαλασσών της Κύπρου – και ίσως της Ελλάδας. Σε αυτό το επίπεδο το ζήτημα έχει τελειώσει και ουδεμία ανάγκη υπάρχει να συγκροτηθεί απελευθερωτική σταυροφορία με βλάσφημους «αντισυμμαχικούς» σκοπούς.

Οι βαθιές ρίζες του αναγεννημένου δικομματισμού

του Γιώργου Μαργαρίτη

Η θριαμβευτική επάνοδος του δικομματισμού στο πολιτικό σκηνικό της χώρας είχε επαρκώς προαναγγελθεί σε τρόπο ώστε να μην προκαλεί έκπληξη ή να δημιουργεί απορίες. Οι επτά στους δέκα πολίτες από τους έξι στους δέκα που πήραν μέρος στην εκλογική διαδικασία επέλεξαν τους συνδυασμούς των δύο κομμάτων «εξουσίας». Το ποσοστό μπορεί να θεωρηθεί μεγαλύτερο καθότι δύο τουλάχιστον από τα υπόλοιπα κόμματα που μπήκαν στην βουλή, το ΚΙΝΑΛ και το ΜΕΡΑ25, είχαν ήδη προεκλογικά αυτοπροταθεί ως συμπληρώματα σε όποιο κυβερνητικό σχήμα θα μπορούσε να προκύψει.

Το πάθος που επέδειξαν τα δύο κόμματα "εξουσίας" στην προεκλογική αναμέτρησή τους δεν αντιστοιχούσε σε κάποιες ουσιαστικά σημαντικές διαφορές μεταξύ τους. Και τα δύο είχαν επεξεργαστεί, φέρει, ψηφίσει και εφαρμόσει Μνημόνια σε συνεργασία είτε με την Τρόϊκα, είτε με τους θεσμούς, ανάλογα με τις λεκτικές προτιμήσεις της κάθε εποχής.

Ως εκ τούτου, τα εκλογικά τους προγράμματα είχαν πολλά κοινά σημεία: οι υποσχέσεις αναλώνονταν στην "ανακούφιση" κοινωνικών στρωμάτων -της μεσαίας τάξης για τον ένα, των λαϊκών στρωμάτων για τον άλλο- ενώ προϋπόθεση για την επιτυχία του προγράμματός τους ήταν η προσέλκυση "επενδυτών" και των συνακόλουθων επενδύσεων. Θα μπορούσε κανείς, στη βάση των προγραμμάτων, να μιλήσει για μονοκομματισμό στην ουσία, πολύ περισσότερο όταν πλέον η απόσταση που χωρίζει μεσαία στρώματα και λαϊκά αντίστοιχα είναι δυσδιάκριτη.

Γ. Μαργαρίτης: Η αλαζονική συμπεριφορά της Γερμανίας και η προχειρότητα της Ρηματικής Διακοίνωσης

Νέα Κρήτη

Ο καθηγητής Σύγχρονης Ιστορίας στο ΑΠΘ Γιώργος Μαργαρίτης, στηλίτευσε την αλαζονική συμπεριφορά της Γερμανίας με το «Όχι» στο αίτημα της Ελλάδας με ρηματική διακοίνωση για τις επανορθώσεις από την περίοδο της Κατοχής, σημειώνοντας ότι στη ουσία μας αγνοεί ακόμη κι ως ύπαρξη κράτους, όταν είμαστε από εκείνες της χώρες που 70 και πλέον χρόνια μετά, συνθήκη ειρήνης δεν έχει υπογραφεί από πλευράς της, ακριβώς για να μην αναλάβει τις υποχρεώσεις της στο θέμα των επανορθώσεων.

Στιγμάτισε την νέα προκλητική συμπεριφορά του Ρίχτερ και αναρωτήθηκε τι λένε πλέον ακόμη και οι εν Ελλάδι υποστηρικτές του στο παρελθόν, ενώ περιέγραψε γιατί κατά την γνώμη του η Ρηματική Διακοίνωση της Ελληνικής Κυβέρνησης είναι πρόχειρη παραμονές εκλογών , για λόγους εντυπώσεων και μόνο

Γιατί σε λίγο ο ελληνικός στρατός θα χάσει την αποτρεπτική του ισχύ

του Γιώργου Μαργαρίτη

Η εγκατάσταση του τουρκικού γεωτρύπανου στη θάλασσα της Πάφου και η επίμονη ερευνητική παρουσία τουρκικών πλοίων στις θάλασσες νότια της Κύπρου δημιούργησαν τετελεσμένα και ανέτρεψαν ντε φάκτο δικαιώματα και κυριαρχία της Κυπριακής Δημοκρατίας στη ζώνη αυτή. Όπως πολύ σωστά υπολόγισαν οι Τούρκοι ιθύνοντες οι αντιδράσεις από την πλευρά των ΗΠΑ, της ΕΕ, του συμμάχου –ως προς την Κύπρο και την Ελλάδα– κράτους του Ισραήλ, αλλά και οι αντιδράσεις των «απέναντι», Ρωσίας και Κίνας, περιορίστηκαν σε φραστικές καταδίκες, ενίοτε διφορούμενες.

Επιπλέον, αυτό ίσως ούτε οι τουρκικοί σχεδιασμοί δεν το πρόβλεψαν, η κίνηση αυτή προκάλεσε μια πολύ σοβαρή διπλωματική κατοχύρωση των τουρκικών θέσεων διαμέσου της δήλωσης του Βρετανού υπουργού για θέματα Ευρώπης, κου Ντάνκαν, περί ζωνών «αμφισβητούμενης κυριαρχίας». Σε πιο προσεκτικό μήκος κύματος, στην ίδια όμως κατεύθυνση ήταν και οι δηλώσεις του Αμερικανού Πρέσβη, κου Πάϊατ για ανάγκη συμφωνιών win-win ανάμεσα σε Ελλάδα και Τουρκία. Συνοπτικά, δεν θα ήταν υπερβολή να παρατηρήσουμε ότι η τουρκική κίνηση πέτυχε τους στόχους που είχε θέσει, ίσως και κάτι περισσότερο.

Τα όσα συνέβησαν μόνο «κεραυνός εν αιθρία» δεν θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν. Οι τουρκικές θέσεις είχαν διατυπωθεί εδώ και πολλά χρόνια και είχαν –κατά καιρούς- κατατεθεί επίσημα με χάρτες, σχέδια, παραχωρήσεις και διπλωματικές κινήσεις. Οι τουρκικές κινήσεις είχαν επίσης επίμονα προαναγγελθεί.

Η συνέπεια μεταξύ λόγων και πράξεων ήταν μάλιστα στα τελευταία χρόνια αξιοσημείωτη σταθερά της πολιτικής της Άγκυρας, γεγονός που, πέρα από τα όσα συμβαίνουν στην κυπριακή ΑΟΖ θα έπρεπε να προβληματίσει τους ιθύνοντες της Αθήνας ως προς τα όσα έχουν αναγγελθεί ότι θα συμβούν στην ελληνική ΑΟΖ. Υπήρξε δηλαδή ικανός χρόνος για να διαμορφωθούν πολιτικές αντιμετώπισης των απειλών και να εξασφαλιστούν τα μέσα για την αντιμετώπισή τους.

Πως με τους εξοπλισμούς η Τουρκία κερδίζει χωρίς πόλεμο

του Γιώργου Μαργαρίτη

Τα οπλικά συστήματα σχεδιάζονται συνήθως τον καιρό της ειρήνης. Προφανώς όμως η χρήση τους ανάγεται στον καιρό του πολέμου. Πρόκειται για μια αντίφαση που σχετικοποιεί τον πολύ πλούσιο διάλογο σχετικά με την αξία του ενός, ή του άλλου όπλου. Στην ουσία οι εξοπλισμοί σχεδιάζονται στη βάση υποθέσεων πάνω στο τι θα είναι και με τι θα μοιάζει ο επερχόμενος πόλεμος, στον οποίο θα κληθούν τα σημερινά όπλα να αποδείξουν την χρησιμότητα και την αξία τους. Πρόκειται για παιχνίδι υποθέσεων όπου η φαντασία καλείται να καλύψει τα ανοίγματα και τα κενά.

Στην στρατιωτική ιστορία περισσεύουν τα παραδείγματα όπου, στην έναρξη του πραγματικού πολέμου, οπλικά συστήματα υψηλού κόστους και υψηλών προσδοκιών απογοήτευσαν με τις επί του πραγματικού πεδίου της μάχης επιδόσεις τους. Αντίθετα, υπάρχουν επίσης άφθονα παραδείγματα όπου, οπλικά συστήματα που θεωρήθηκαν ξεπερασμένα ή αναποτελεσματικά στον καιρό της ειρήνης μεταβλήθηκαν σε βασικά όπλα των εμπολέμων στον πραγματικό πόλεμο. Στον τελευταίο, η φαντασία, η τόσο απαραίτητη στον καιρό της ειρήνης, παραχωρεί τη θέση της στην πραγματικότητα. Και οι κανόνες της τελευταίας είναι σαφώς πιο ουσιαστικοί.

Ετούτη η μικρή θεωρητική εισαγωγή θα μπορούσε να αποτελέσει προοίμιο σε μια γενική συζήτηση περί εξοπλιστικών προγραμμάτων. Η πρόθεσή μας, όμως, δεν είναι αυτή. Στο παρόν σημείωμα θα επικεντρώσουμε σε όσα η δια των εξοπλισμών πολιτική μπορεί να πετύχει στον καιρό της ειρήνης. Τον τρόπο δηλαδή που οι εξοπλισμοί διαμορφώνουν και υπαγορεύουν πολιτικό αποτέλεσμα, χωρίς να χρειαστεί η εν θερμώ χρήση τους, η έναρξη ενός πολέμου με άλλα λόγια.

Ας ξεκινήσουμε από τη μακρινή Κίνα. Ακούγονται πολλά για την στρατηγική της τελευταίας, όπως αυτή εκφράζεται στους σχεδιασμούς του «ένας δρόμος, μια ζώνη» ή, αν θέλετε, πιο ποιητικά, στην αναβίωση του αρχαίου «δρόμου του μεταξιού». Η περί αυτών των σχεδιασμών φιλολογία απασχολεί υπέρμετρα τον ευρωπαϊκό χώρο, καθότι οι βασικές αιχμές τους καταλήγουν, ξεκινώντας από την Κίνα, στον ευρωπαϊκό χώρο. Καταλήγουν ή από την πλευρά της ασιατικής ενδοχώρας, ή από την πλευρά της Μεσογείου και των λιμανιών της (μέσα σε αυτά ο Πειραιάς).

Το διπλωματικό παίγνιο πίσω από τους S-400 και τα F-35

του Γιώργου Μαργαρίτη

Το ρωσικό αντιαεροπορικό σύστημα S-400, το οποίο σχεδιάζει να προμηθευτεί και να αναπτύξει η Τουρκία στα αμέσως επόμενο χρονικό διάστημα, φαίνεται πως είναι ένα πολύ αποτελεσματικό –ως προς τους στόχους που εξυπηρετεί- στρατιωτικό σύστημα. Το αμερικανικό μαχητικό αεροσκάφος πέμπτης γενεάς F-35, το οποίο παραλαμβάνει επίσης η Τουρκία, υπόσχεται ότι θα είναι ένα εξαιρετικά προηγμένο στην κατηγορία του οπλικό σύστημα.

Ο συνδυασμός των δύο αυτών οπλικών συστημάτων, μετά από κάποιο αναγκαίο για την επιχειρησιακή τους ένταξη χρονικό διάστημα θα δώσει πρόσθετες στρατιωτικές δυνατότητες στην γειτονική χώρα. Σε μια εποχή έντασης στο Αιγαίο και στην ανατολική Μεσόγειο, είναι πολύ φυσικό οι εξοπλισμοί της Τουρκίας με όπλα προχωρημένων δυνατοτήτων να απασχολούν και να ανησυχούν ιδιαίτερα τη χώρα μας, και όχι μόνο αυτή.

Το χαρακτηριστικό των εξοπλιστικών προγραμμάτων της Τουρκίας είναι οι φιλοδοξίες που τα συνοδεύουν. Η χώρα επιθυμεί να αποκτήσει το πλέον προηγμένο σύστημα του δυτικού στρατοπέδου και ταυτόχρονα το πλέον προηγμένο σύστημα της Ρωσίας. Και τα δύο οπλικά συστήματα σχετίζονται με την εναέρια κυριαρχία, με ένα πεδίο όπου η τεχνολογική ανωτερότητα δίνει προφανές πλεονέκτημα στις μεγάλες δυνάμεις σε σχέση με τις μικρές. Σε αυτό ακριβώς το πεδίο επιθυμεί η Τουρκία να αυξήσει τις δυνατότητές της.

Το τρίγωνο Ελλάδα-Κύπρος-Ισραήλ και το παίγνιο ισχύος στην Αν. Μεσόγειο

του Γιώργου Μαργαρίτη

Η αποτυχία της “Αραβικής Άνοιξης” και συνακόλουθα του Δυτικού στρατοπέδου στη Συρία βάθυνε τις αναταράξεις στην Ανατολική Μεσόγειο και οδήγησε σε αναθεώρηση των στρατηγικών σχεδιασμών. Σε αυτό το πλαίσιο δοκιμάστηκαν και δοκιμάζονται πλήθος εναλλακτικών πολιτικών με στόχο την δημιουργία υποκατάστατων ικανών να απαντήσουν στο στρατηγικό πρόβλημα. Στο επίπεδο της διπλωματίας η κινητοποίηση πρόσθετων δυνάμεων και η συγκρότηση συμμαχιών υπήρξε το πρώτο ζητούμενο.

Η κινητοποίηση νέων δυνάμεων που θα μπορούσαν να καλύψουν το κενό αφορούσε –και αφορά– τον εκτός τον ΗΠΑ Δυτικό Κόσμο. Ο στόχος ήταν η κινητοποίηση των μηχανισμών του ΝΑΤΟ και της ΕΕ στην αμφισβητούμενη ζώνη, σε τρόπο ώστε να συγκροτηθεί μια στρατιωτική δύναμη ικανή να προβάλει με αξιοπιστία τις δυτικές πολιτικές στην περιοχή.

Παρά τις εξασκούμενες από την πλευρά των ΗΠΑ πιέσεις τα αποτελέσματα σε αυτό το πεδίο δεν φάνηκαν πειστικά. Ούτε το ΝΑΤΟ, ούτε η ΕΕ κατάφεραν να συγκροτήσουν μια όποια σταθερή δύναμη ικανή να εντυπωσιάσει εχθρούς και φίλους στην Ανατολική Μεσόγειο. Στις πολυάριθμες και επίμονα επαναλαμβανόμενες ασκήσεις του ΝΑΤΟ στην περιοχή μετέχει συνήθως μονοψήφιος αριθμός πλοίων ή αεροπορικών μέσων, τα περισσότερα από τα οποία προέρχονται, μάλιστα, από τους “πρόθυμους”  της περιοχής.

Το 1821 …σε μη κυβερνητικές περιπέτειες

Ελευθερη Λαικη Αντιστασιακη Συσπειρωση

Του Γιώργου Μαργαρίτη

Πρόκειται οπωσδήποτε για ένα επιβλητικό έργο. Στη σύντομη ιστορία των νεοελλήνων, ίσως ποτέ άλλοτε και για κανένα άλλο θέμα, επιστημονικό, ιστορικό, πολιτικό, εθνικό, αναπτυξιακό, θρησκευτικό ή άλλο δεν είδαμε παρόμοια κινητοποίηση δημόσιων, ημιδημόσιων ή μη δημόσιων φορέων με στόχο την προαγωγή της γνώσης. Πρόκειται για το πρωτοφανές και το ανεπανάληπτο.

Η αφορμή είναι, υποθέτουμε, η προσέγγιση της επετείου των διακοσίων χρόνων από την Ελληνική Επανάσταση. Επέτειος σημαδιακή, ξεκίνημα του εθνικού κράτους μέσα στο οποίο ζούμε και μέσα στο οποίο ο ελληνισμός –σε μία ακόμα φάση της μακραίωνης ιστορίας του- μεγαλούργησε και μεγαλουργεί. Οπωσδήποτε το μέγεθος του εγχειρήματος στηρίζεται σε στέρεα υλικά. Και σε στέρεους φορείς, όπως η δημοσιότητα αναφέρει.

Το πρόγραμμα φέρει τον τίτλο, «Ψηφιακό Αρχείο 1821». Στόχος του είναι η αξιοποίηση νέων ερευνητών για τη δημιουργία μιας τεράστιας «βάσης δεδομένων» για την Ελληνική Επανάσταση του 1821, η οποία θα καταστήσει προσιτό στο ειδικό ή και στο ευρύτερο κοινό πλήθος αρχειακών υλικών, εργασιών, εικόνων και τεκμηρίων για το 1821. Η ίδια βάση θα αποτελέσει και «εκπαιδευτικό οδηγό» για τη διδασκαλία της Ελληνικής Επανάστασης στα Σχολεία.

Ως εδώ ουδέν το μεμπτό. Ζούμε εξάλλου κάτω από τον αστερισμό του «κονστρουκτιβισμού» όπου η απόκτηση παιδείας και η γνώσης αποκτούνται μέσω της αντιεξουσιαστικής διαδικασίας:  ρίχνεις τους εκπαιδευόμενους κάθε μορφής και ηλικίας σε μια δεξαμενή «ιστορικών τεκμηρίων» και τους καλείς, μέσα από αυτή, να συνθέσουν την ιστορική πραγματικότητα με βάση τις υποκειμενικές τους επιθυμίες. Πρόκειται για την αποθέωση του «έτσι είναι γιατί έτσι νομίζουμε» και οπωσδήποτε για το τέλος της ιστορίας ως επιστήμης.

Η “Γαλάζια Πατρίδα” απειλεί τις “γαλάζιες ενδοχώρες”

του Γιώργου Μαργαρίτη

Ο όρος “Γαλάζια Πατρίδα” έχει πλέον ενταχθεί στο τουρκικό διπλωματικό και πολιτικό λεξιλόγιο. Έχει μάλιστα προσδιοριστεί, αν όχι με γεωγραφική ακρίβεια, τουλάχιστον με το εύρος των θαλάσσιων ζωνών στις οποίες αναφέρεται. Οι συγκυριακές διπλωματικές μεταπτώσεις που συνοδεύουν ετούτο το “εύρος” δεν μειώνουν την ανατρεπτική –για την σταθερότητα της ευρύτερης Ανατολικής Μεσογείου– σημασία του όρου.

Απέναντι από την τουρκική διπλωματική ορολογία περί “Γαλάζιας Πατρίδας” βρίσκονται δύο ζώνες στρατηγικής σημασίας. Οι ζώνες αυτές είναι επίσης γαλάζιες καθότι έχουν να κάνουν με την κυριαρχία θαλάσσιων εκτάσεων. Με κίνδυνο να υποπέσουμε στο αμάρτημα του νεολογισμού θα τις ονομάσουμε, για την οικονομία του λόγου, περιγραφικά, “γαλάζιες ενδοχώρες”.

Η πρώτη από αυτές αφορά το Ισραήλ, το κραταιό προπύργιο του δυτικού κόσμου στις ακτές της Παλαιστίνης, στο κατώφλι της Μέσης Ανατολής. Το κράτος αυτό ιδρύθηκε την επαύριο του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, όταν οι σταθερές που είχε δημιουργήσει η ευρωπαϊκή αποικιοκρατία στη Μέση Ανατολή κατέρρεαν, ανοίγοντας τον δρόμο για νέες κρατικές οντότητες με συνεπακόλουθη ρευστότητα και αναταράξεις.

Από τη δημιουργία του κιόλας, το νέο κράτος, είδε να κλείνουν γύρω του οι δρόμοι της στεριάς και την επικοινωνία του με τον δυτικό κόσμο, μέρος του οποίου ήταν, να εξαρτάται από την κυριαρχία της θάλασσας. Καθώς το μικρό κράτος δεν θα μπορούσε να εκπληρώσει ετούτη τη στρατηγική του ανάγκη, το έργο ανέλαβε η νέα “προστάτιδα” δύναμη του Δυτικού Κόσμου. Από το 1950 ειδικά, όταν δημιουργήθηκε ο 6ος Στόλος των ΗΠΑ στην Μεσόγειο, η απαραίτητη για την επιβίωση του Ισραήλ κυριαρχία στη θάλασσα εξασφαλιζόταν από τις ισχυρές ναυτικές δυνάμεις που οι Αμερικανοί διατηρούσαν έξω από τις ακτές του.