Κάρλο Πόντσι: ο εφευρέτης των πυραμίδων

Ο Τσαρλς Πόντσι στο γραφείο του στην Βοστώνη (1920)

Απεργία χτες... Παρασκευή σήμερα... Σαββατοκύριακο από αύριο... Αναρωτιέμαι ποιος έχει διάθεση να διαβάζει βαρειά κείμενα και βαθυστόχαστες αναλύσεις μια τέτοια μέρα. Πολύ περισσότερο δε, αναρωτιέμαι ποιος έχει διάθεση να καθήσει να γράψει τέτοια κείμενα. Έτσι, λέω να αφήσουμε κατά μέρος όλα αυτά τα "βαρειά" (τα οποία είναι καλά και χρειαζούμενα αλλά συχνά προκαλούν δικαιολογημένη βαρεμάρα) και να διηγηθούμε μια ανάλαφρη ιστορία, η οποία και πολλά έχει να μας διδάξει και ως πρόλογος για κάτι που έχω κατά νου μπορεί να χρησιμεύσει. Κόκκινη κλωστή δεμένη, λοιπόν, το παραμύθι αρχίζει και γυρνάμε πίσω στον χρόνο...

3 Μαρτίου 1882. Σε μια μικρή ιταλική κωμόπολη ανάμεσα στην Ίμολα και την Ραβέννα, στο Λούγκο, γεννιέται ο Κάρλο Πιέτρο Τζοβάννι Γκουλιέλμο Τεμπάλντο Πόντσι. Ο Κάρλο μεγαλώνει σε μια φτωχή οικογένεια αλλά τα όνειρά του για μια μεγάλη και πλούσια ζωή είναι ανεξάντλητα. Πιάνει νωρίς δουλειά ως ταχυδρομικός υπάλληλος, με σκοπό να μαζέψει λεφτά για να σπουδάσει. Μόνο που, όταν μπαίνει στο πανεπιστήμιο, διαλέγει για παρέα του μερικά πλουσιόπαιδα, τα οποία ξημεροβραδιάζονται στα κλαμπ και τα μπαρ. Έτσι, καταφέρνει να φάει όλα του τα λεφτά σε λίγους μήνες, οπότε αναγκάζεται να παρατήσει το πανεπιστήμιο δίχως πάρει ποτέ πτυχίο και να ξαναβγεί για μεροκάματο.

Μη έχοντας εγκαταλείψει τα όνειρά του για μεγάλη ζωή, ο Κάρλο βλέπει τους μετανάστες ιταλούς να επιστρέφουν από τις ΗΠΑ στην πατρίδα τους, πλούσιοι πλέον. Φυσικά, δεν αργεί να πάρει απόφαση να μεταναστεύσει κι αυτός. Μαζεύει όσα χρήματα μπορεί και στις 15 Νοεμβρίου 1903 αποβιβάζεται στην Βοστώνη, έχοντας στην τσέπη μόλις δυόμισυ δολλάρια, αφού τα υπόλοιπα τα έχασε στον τζόγο κατά την διάρκεια του ταξιδιού. Αρχίζει πλένοντας πιάτα σε κάποιο ιταλικό εστιατόριο και σύντομα αναβαθμίζεται σε γκαρσόνι αλλά δεν αργεί να χάσει την δουλειά του, καθώς συλλαμβάνεται και να "τα παίρνει" από τους πελάτες για να τους εξασφαλίσει τραπέζι αλλά και να τους κλέβει στον λογαριασμό.

Η νομισματική πυραμίδα

analyst

Τα  σχήματα «Ponzi» πάντοτε καταρρέουν και οι φούσκες πάντοτε σπάζουν – ενώ όσο πιο πολύ αργεί να συμβεί το νομοτελειακά αναπόφευκτο, το κραχ και το χάος που ακολουθεί, τόσο περισσότερο διογκώνεται, οπότε γίνεται καταστροφικότερο.

.

«Για να περιγράψει κανείς οποιαδήποτε χρηματική απάτη στηρίζεται σε μία πυραμίδα επενδυτών, το παράνομο σχήμα δηλαδή που περιλαμβάνει την πληρωμή απόδοσης σε παλαιότερους επενδυτές από τα χρήματα που πληρώνουν οι νεότεροι, αντί από τα καθαρά κέρδη που θα προέρχονταν από πραγματικές πωλήσεις, χρησιμοποιεί το όρο «σχήμα Πόντσι» – από το όνομα του Ιταλού απατεώνα που χρησιμοποίησε πρώτος τη συγκεκριμένη μέθοδο, για να κλέψει τα χρήματα αυτών που του τα εμπιστεύονταν.  

Η βασική ιδέα του σχήματος είναι το ότι παίρνει ο Χ απατεώνας χρήματα από το άτομο Α, υποσχόμενος πως θα του δώσει υψηλό τόκο. Στη συνέχεια παίρνει ο Χ χρήματα από ένα άλλο άτομο Β, με την ίδια υπόσχεση – δίνοντας μέρος τους στο άτομο Α, ως τον υψηλό τόκο που είχε υποσχεθεί. Ακολουθεί ένα άτομο Γ από το οποίο πληρώνεται το Β, ένα άτομο Δ από το οποίο πληρώνεται το Γ κοκ. – έως ότου δεν βρίσκεται πια άλλο καινούργιο άτομο για να πληρώσει το παλαιότερο, οπότε η πυραμίδα καταρρέει.