Ο έλλογος άνθρωπος

του Μάκη Ανδρονόπουλου

Κοντά στο νου κι η γνώση
Λαϊκή παροιμία

Είναι κοινώς αποδεκτό ότι ο άνθρωπος είναι έλλογο όν (εν+λόγος), που σημαίνει ότι μέσα του υπάρχει ο λόγος, είναι δηλαδή προικισμένος με λογική, με ορθή σκέψη. Τι είναι όμως η λογική που διαφοροποιεί τον άνθρωπο από όλα τα άλλα έμβια πλάσματα; Ο εγκέφαλος των ζώων διαθέτει ένα βασικό set εντολών που τους επιτρέπει να αντιμετωπίζουν τις συνθήκες του περιβάλλοντος και να αναπαράγονται που αποκαλούμε συνολικά ένστικτο επιβίωσης. Το σύστημα αυτό έχει χαρακτήρα μηχανισμού άμεσης αντίδρασης με περιορισμένες δυνατότητες πρόβλεψης.

Στον άνθρωπο, η μεγάλη διαφορά είναι πρώτον, πως αυτό το εγγενές βασικό set εντολών έχει τη δυνατότητα ανάλυσης και επεξεργασίας της πληροφορίας-εμπειρίας με τρόπο που του επιτρέπει να προβλέπει και να προετοιμάζεται για τα επερχόμενα και δεύτερον, να αυτοαναβαθμίζει αυτόν τον μηχανισμό με τη συσσώρευση εμπειρίας και γνώσης και να δημιουργεί ειδικά «προγράμματα» και «εφαρμογές». Αν και δεν θεωρώ σωστό να αναλύεται ο άνθρωπος με όρους μηχανικής, υποκύπτω εδώ σε αυτή τη μανιέρα, επειδή –ίσως- είναι πιο κατανοήσιμη σε αυτή την πολιτισμική φάση και για να αποφύγω την ιδεαλιστική ορολογία.

Αυτό το βασικό set εντολών στον ανθρώπινο εγκέφαλο είναι η λογική, ένας εγγενής διανοητικός μηχανισμός, όπως -κατ΄ αναλογία- η CPU, δηλαδή η κεντρική μονάδα επεξεργασίας (hardware), το κεντρικό τσιπάκι, ο επεξεργαστής (το υλικό τμήμα ενός υπολογιστή το οποίο εκτελεί εντολές και αποτελείται από κυκλώματα). O μηχανισμός της λογικής του ανθρώπινου εγκεφάλου έχει τη δυνατότητα να ανανεώνεται, να αναβαθμίζεται με τις πληροφορίες-εμπειρίες που λαμβάνει από το περιβάλλον (φύση, οικογένεια, κοινωνία, παιδεία) και να παράγει ολοκληρωμένα συστήματα διαχείρισης και διευκόλυνσης της εμπειρίας, συγκροτώντας σταδιακά μια γραμματική των εμπειριών (συνειδητοποίηση, ταξινόμηση, αφαιρετική προβολή), να παράγει δηλαδή λογισμικό (software).

Λογική σκέψη και επίλυση προβλημάτων

...μια άλλη μορφή της συνείδησης

Σε αυτή την ενότητα θα ασχοληθούμε με τις διεργασίες οι οποίες μας επιτρέπουν να αντιμετωπίζουμε κάποιο λογικό πρόβλημα, να αναλύουμε μια σειρά παραδοχών ώστε να παράγουμε κάποιο συμπέρασμα, να αξιολογούμε τις πιθανότητες για κάποιο γεγονός κ.ο.κ.

Π.χ., ξέρουμε ότι το άθροισμα των γωνιών ενός τριγώνου είναι 180 μοίρες.

Μας δίνονται οι δύο γωνίες και μας ζητείται να βρούμε την τρίτη.

Π.χ., μας δίνεται η πληροφορία ότι αν ξοδέψουμε πάνω από 100 ευρώ σε ένα κατάστημα ρούχων θα μας δώσουν δώρο ένα CD. Θέλουμε να αποκτήσουμε το CD, τι κάνουμε;

Π.χ., ξέρουμε ότι απαγορεύεται η είσοδος σε άτομα που έχουν ηλικία κάτω τον 18 σε ένα συγκεκριμένο club. Βλέπουμε ένα νεαρό να μπαίνει στο club, ο οποίος δε φαίνεται να είναι πάνω από 18. Τι συμπεραίνουμε για τον κανόνα;

Π.χ., Έχουμε να επιλέξουμε ανάμενα σε ένα επενδυτικό πρόγραμμα το οποίο μας δίνει εγγυημένα ένα ποσοστό προσαύξησης των χρημάτων μας της τάξεως του 5% και ένα άλλο στο οποίο το ποσοστό είναι μεταβλητό από 1% μέχρι και 20%. Τι αποφασίζουμε;