Η υπενθύμιση από το Μάτι

του Δημήτρη Μπούσμπουρα

Βιολόγος, πρώην πρόεδρος της Ελληνικής Ορνιθολογικής Εταιρείας

Η φωτιά στο Μάτι Αττικής, με τους 81 νεκρούς και πολλούς αγνοούμενους όταν γράφονταν αυτές οι γραμμές, έφερε στην επιφάνεια την χαώδη κατάσταση στην χωροταξία και την δασική πολιτική.

Πέρα από τις ευθύνες και την ανεπάρκεια του κρατικού μηχανισμού στους τομείς της πρόληψης και της καταστολής της πυρκαγιάς, η φωτιά έφερε στην επιφάνεια το βασικό πρόβλημα της οργάνωσης των οικισμών και την σχέση τους με τον περιαστικό χώρο καθώς και τον ανεξέλεγκτο τρόπο που αναπτύχτηκε η δόμηση τις τελευταίες δεκαετίες.

Οι παραθεριστικοί οικισμοί δημιουργήθηκαν από την δεκαετία του ’70 με την δημιουργία αυθαιρέτων τα οποία στην συνέχεια οργανώθηκαν σε οικισμούς ή με την δημιουργία νέων οικισμών που δημιουργήθηκαν με την παραχώρηση, κυρίως από την επταετή χούντα, σε συντεχνιακές ομάδες. Στην δεύτερη περίπτωση υπήρχε μια στοιχειώδης πολεοδομική οργάνωση καθώς σχεδιάστηκαν υποτυπωδώς εξ αρχής οι δρόμοι, τα δίκτυα και οι δημόσιοι χώροι. Eκεί βολεύτηκαν κάποιοι προνομιούχοι υπάκουοι και συνεργάτες στο καθεστώς. 

Η πρώτη ταφή του Αντώνη Τρίτση

του Δημήτρη Χρήστου 

Χάνει η μάνα το παιδί και το παιδί τη μάνα. Όχι, δεν εννοώ αυτό που έγινε στο Μάτι, αλλά αυτό που γίνεται τρεις μέρες μετά το γεγονός, δηλαδή μετά το τριήμερο πένθος. Η πενθούσα, μαζί με όλους αντιπολίτευση, σκούπισε τα δάκρυά της και πέρασε στην επίθεση. Όχι πως δεν υπάρχει πεδίο κριτικής. Μόνο που αυτή η ρημάδα η κριτική, ειδικά όταν αφορά τόσους νεκρούς, απαιτεί υπευθυνότητα, μνήμη, στοιχεία και τεκμηρίωση.

«Είναι επικίνδυνοι πρέπει να φύγουν, δεν έχουν τσίπα, άφησαν τους ανθρώπους να πεθάνουν» κραύγασε (κυριολεκτικά) η κ. Φώφη Γεννηματά, ενώ ο κ. Κυριάκος Μητσοτάκης βρήκε ότι, εάν οι πυρόπληκτοι φορούσαν μακρυμάνικο βρεγμένο μπλουζάκι, δεν θα είχαν καεί! Ο βιασμός του φυσικού περιβάλλοντος με χιλιάδες αυθαίρετα κτίσματα, χωρίς υποδομές, δεν θεωρήθηκε πρωτευούσης σημασίας ζήτημα. Ας είναι.

Ο νόμος Τρίτση του 1983

Με αφορμή όμως αυτό, έψαξα πίσω στο παρελθόν και έφτασα στο 1983 όταν το «φρέσκο» ΠΑΣΟΚ τολμούσε. Και τότε, λοιπόν, ένας από τους πλέον οραματιστές πολεοδόμους, ο υπουργός Χωροταξίας Οικισμού και Περιβάλλοντος, Αντώνης Τρίτσης κατέθεσε στις 14 Μαρτίου του 1983 το Νόμο 1337/1983 (ΦΕΚ Α/33/1983). Εκεί διαβάζουμε:

Αυθαίρετη δόμηση / Το ιστορικό μιας διαχρονικής Ελληνικής πραγματικότητας / Η περίπτωση της Νέας Μάκρης

Μάτι – Πολεοδομική Ενότητα 10 Νέας Μάκρης, Δήμου Μαραθώνος

Η περιοχή Μάτι, 1200 στρεμμάτων είχε πουληθεί σε Χαλανδριώτες από την Μονή Πεντέλης το 1930, οι οποίοι την μοιράσανε μεταξύ τους με κλήρωση, ενώ στη συνέχεια έκαναν ιδιωτική πολεοδόμηση. Βρίσκεται μεταξύ της λεωφόρου Μαραθώνος και της θάλασσας στη νότια περιοχή της Δημοτικής Ενότητας της Νέας Μάκρης, του Δήμου Μαραθώνος. Η περιοχή είναι δομημένη ως επί το πλείστον με αυθαίρετο – μη νόμιμο τρόπο με κτίσματα κυρίως Β’ κατοικίας, πολλές από τις οποίες είναι καλοδιατηρημένες με εξαιρετικούς κήπους και πλούσια βλάστηση. Η νότια περιοχή της γειτονιάς έχει χαμηλότερης ποιότητας κτίσματα, πυκνότερη δόμηση, σε έδαφος με έντονο ανάγλυφο και μεγάλες κλίσεις (ρέμα Παππά, λοφίσκος)

Στην παραλιακή ζώνη στα πρώτα οικοδομικά τετράγωνα βρίσκονται ογκώδη κτίσματα, πολυκατοικίες. Πέντε ξενοδοχεία δεκαετίας ’70. Τα τρία από αυτά πρόσφατα ανακαινισμένα, μέτριας και μεγάλης δυναμικότητας βρίσκονται στο παράκτιο μέτωπο όπου έχουν προξενήσει σημαντική αλλοίωση στην ακτή. Δύο μικρότερα βρίσκονται σε μικρή απόσταση από την ακτή. Πολυκατοικίες και ογκώδη κτίρια έγιναν κατά την περίοδο της Δικτατορίας. Η εκκλησία Κοίμηση της Θεοτόκου, ενορία της περιοχής, βρίσκεται στο κέντρο της γειτονιάς, επί της οδού Κύπρου. Το 2006 ξεκίνησαν οι διαδικασίες ένταξης στο σχέδιο πόλης με κτηματογράφηση της περιοχής και συλλογή δηλώσεων ιδιοκτησίας από τους κατοίκους. Η περιοχή βρίσκεται εντός Ζώνης Οικιστικής Επέκτασης Β’ κατοικίας.

Πως εκτελέστηκε η Αθήνα και γιατί απειλείται ο μισός ελληνικός πληθυσμός: Η πολεοδομική ιστορία της Αττικής.

“Αθήνα διαμαντόπετρα στης Γης το δαχτυλίδι”
Κωστής Παλαμάς

Ισως το πιο σημαντικο αρθρο για την Πολεοδομικη Ιστορια της Αττικης τα τελευταια 60 χρονια, δημοσιευτηκε στις 26 Οκτωβριου 2003 στο ΒΗΜΑ σε κειμενο της Παναγιωτας Μπιτσικα ( Ειναι το κειμενο πιο κατω ).

Δινει παρα πολλα νουμερα, παρα πολλα στοιχεια για μια περιοχη που πλεον φιλοξενει τη μιση Ελλαδα.

Επιγραμματικα να πω οτι ενα χρονο αργοτερα η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, δημοσιευει αρθρο για την Ανατολικη Αττικη με τα χιλιαδες στρεμματα διχως πολεοδομικες μελετες που εντασσονται στο σχεδιο πολης, τις ντοπιες γενιες αυθαιρετων, σε κειμενο της Πικιας Γαλατη (9 Οκτ, 2004 – “Ανατολικη Αττικη : το απολυτο χαος με γενιες αυθαιρετων”).

Τελη Αυγουστου 2009, και η ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ δημοσιευει σειρα απο αρθρα που αναφερονται στη λεηλασια της Πεντελης, του Διονυσου και του Υμηττου, αρθρα τα οποια δε μπορεσα να βρω απο το αρχειο της εφημεριδας ‘η απο αλλου, μεχρι στιγμης.

Τον Ιουνιο της ιδιας χρονιας ομως, στις 26 του μηνος, η ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ δημοσιευει αρθρο για το 10% των 25 εκατομμυριων κατοικιων που ειχε πριν δεκα χρονια η χωρα το οποιο δεν ειχε οικοδομικη αδεια. ( Ειναι το τελευταιο αρθρο στην πιο κατω παρουσιαση ).

Το 2010, ΤΑ ΝΕΑ δημοσιευουν αρθρο για την εξαπλωση της Αθηνας απο Ομονοια στη Ραφηνα ( Ο τιτλος του αρθρου ειναι : “Μια γειτονια απο την Ομονοια ως τη Ραφηνα – Οι οικισμοι επεκταθηκαν κατα 30% την τελευταια 20ετια” / Σαββατο 13 Φεβρουαριου 2010 ).

Τελος, η ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ, στις 24 Απριλιου, 2010, δημοσιευει συνεντευξη με την Ειδικη Γραμματεα Επιθεωρησης Περιβαλλοντος και Ενεργειας του Υπουργειου Περιβαλλοντος, Μαργαριτα Καραβασιλη, η οποια αναφερεται στα προβληματα συνεργασιας μεταξυ Πολεοδομιας, Αστυνομιας και της νεοσυστατης Υπηρεσιας Κατεδαφισεων. Πιο κατω το αρθρο για την Αττικη απο ΤΟ ΒΗΜΑ ( Οκτ. 2003 ) και μετα δινω και ενα βιντεο, ισως το καλυτερο στο συγκεκριμενο ζητημα, με τον γνωστο αρχιτεκτονα, Γιωργο Κανδυλη.