του Νικολάου Απέργη*
Στη βιβλιογραφία της οικονομικής ανάπτυξης εκθειάζεται σημαντικά το τραπεζικό σύστημα σαν ένας από τους σημαντικότερους παράγοντες χρηματοδότησης επενδυτικών ή γενικότερα αναπτυξιακών έργων, και μάλιστα σε συστήματα που κατά πλειοψηφία χαρακτηρίζονται από το ότι η κύρια πηγή χρηματοδότησης τέτοιων έργων είναι το τραπεζικό σύστημα (bankbased) και όχι οι κεφαλαιαγορές (capital-based).
Μάλιστα, σε ένα οικονομικό περιβάλλον που χαρακτηρίζεται από την παγκοσμιοποίηση των κινήσεων κεφαλαίου, την ολοκλήρωση και διάχυση της τεχνολογίας και την επίδραση των απόνερων από την πρόσφατη χρηματοοικονομική κρίση, που επηρέασε σημαντικά την αποτελεσματική λειτουργία του παγκόσμιου τραπεζικού συστήματος, αλλά και την επίμονη ύφεση που ακόμα συνεπάγεται η πρόσφατη δημοσιονομική κρίση, ο ρόλος του εν λόγω χρηματοδοτικού μηχανισμού καθίσταται ακόμα πιο σημαντικός.
Και είναι πιο σημαντικός γιατί η κύρια διαδικασία που φαίνεται να χρειάζεται, για να επιφέρει την παγκόσμια οικονομία πίσω στο μονοπάτι της ανάπτυξης, είναι η τροφοδότηση της εμπιστοσύνης προς το οικονομικό σύστημα. Μια εμπιστοσύνη που θα υποστηρίξει την κατανάλωση ως προς την αποταμίευση, που θα ενθαρρύνει περισσότερες εγχώριες και άμεσες ξένες ιδιωτικές επενδύσεις, που θα ενθαρρύνει τις επενδύσεις υποδομής, και που θα επιφέρει μια πιο ισορροπημένη και διαρκή αναπτυξιακή διαδικασία. Ο πιο κατάλληλος μηχανισμός, για να υποστηρίξει τον ρόλο της εμπιστοσύνης, είναι ένας υγιής και βιώσιμος τραπεζικός τομέας. Ένας τέτοιος τομέας αναμένεται να δώσει σημαντική υποστήριξη σε ιδιώτες, επενδυτές αλλά και επιχειρηματικές μονάδες, ώστε να διευκολύνει την πρόσβασή τους σε κεφάλαια χρηματοδότησης, που θα δώσουν με τη σειρά τους σημαντική ώθηση σε επενδύσεις κεφαλαίου και σε κατανάλωση. Επιπλέον, η διαδικασία αυτή θα υποστηρίξει τη χρηματοδότηση του εμπορίου, τη διαδικασία κάλυψης επενδυτικού κινδύνου, τη δημιουργία καταθέσεων, καθώς και τόσες άλλες δραστηριότητες που συμβάλλουν στη μακροπρόθεσμη (αλλά και βιώσιμη) ανάπτυξη της οικονομίας.
Ταυτόχρονα, πρέπει να αναφέρουμε και τις παγκόσμιες προσπάθειες για νέους εποπτικούς μηχανισμούς που αναμένεται να καθορίσουν πιο υγιή πλαίσια λειτουργίας των τραπεζικών συστημάτων για την αποφυγή (ή ελαχιστοποίηση) των επιπτώσεων από μελλοντικές τραπεζικές κρίσεις, και έτσι να συμβάλουν στη δημιουργία νέων ευκαιριών που θα επιτρέψουν στα τραπεζικά ιδρύματα να δημιουργήσουν όχι μόνον οικονομική αλλά και κοινωνική αξία μέσω αποκατάστασης της εμπιστοσύνης, που είναι ο θεμέλιος λίθος για τη μακροπρόθεσμη μεγιστοποίηση της ευημερίας. Στα πλαίσια της διαδικασίας αυτής, οι μηχανισμοί του τραπεζικού συστήματος που μπορούν να ενδυναμώσουν την απαιτούμενη εμπιστοσύνη έχουν να κάνουν με:
➢ Την ευκολότερη πρόσβαση των οικονομικών ατόμων κυρίως σε αναδυόμενες οικονομίες, στις οποίεςένας σημαντικός αριθμός ατόμων προσπαθεί να μετέχει στις δραστηριότητες και στον τρόπο ζωής αυτού που καλούμε «μεσαία τάξη». Είναι η τάξη εκείνη που, μέσω της οικοδόμησης εμπιστοσύνης που αναφέραμε ανωτέρω, θα συμβάλει στη δημιουργία τόσο αποταμιεύσεων- επενδύσεων) όσο και καταναλωτικών δαπανών, καθώς και στην τροφοδότηση των απαιτούμενων πόρων στις κυβερνήσεις, για να λειτουργήσουν και να αναπτύξουν τα συνταξιοδοτικά προγράμματα, με δεδομένη πολλές φορές την αδυναμία των δημοσίων πηγών να τα χρηματοδοτήσουν.
➢ Την ευκολότερη χρηματοδότηση των εμπορικών ροών και τη χρηματοδότηση των μικρομεσαίων
επιχειρήσεων.
➢ Τη χρηματοδότηση επενδυτικών σχεδίων και σχημάτων που έχουν σαν στόχο την ανάπτυξη διαδικασιών φιλικών προς το περιβάλλον (sustainable growth), ειδικότερα στις περιπτώσεις εκείνες που τα λανθασμένα μοντέλα παραγωγής είχαν σημαντικά αρνητικές επιπτώσεις στο περιβάλλον.
➢ Με δεδομένες τις σημαντικές αλλαγές και εξελίξεις που συντελούνται στις διεθνείς αγορές συναλλάγματος, π.χ. εμφάνιση νέων «σκληρών» και διεθνών νομισμάτων-διαχείριση νέων διαθεσίμων σε συνάλλαγμα, θα απαιτηθεί η συνέργεια ενός δυνατού (διεθνούς) τραπεζικού συστήματος, που θα ομαλοποιήσει τις επιπτώσεις των αλλαγών αυτών χωρίς να θέσει σε κίνδυνο τους αναπτυξιακούς στόχους.
Επιπρόσθετα, είναι ο δυναμικός ρόλος του τραπεζικού συστήματος που αναμένεται να συμβάλει στον τρόπο όχι μόνον αύξησης αλλά και αναδιάρθρωσης του παγκόσμιου πλούτου, κυρίως ανάμεσα στους παραγωγικούς τομείς της οικονομίας, όπου μέσω νέων επιχειρησιακών μοντέλων και εποπτικών πλαισίων θα κληθεί να υποστηρίξει και να συμβάλει περαιτέρω στην παγκόσμια ανάπτυξη.
Αφήσαμε στο τέλος, χωρίς να είναι ήσσονος σημασίας, τον τρόπο που το τραπεζικό σύστημα θα συμβάλει σε δυναμική ανάπτυξης μέσω της σταθεροποίησης του χρηματοοικονομικού τομέα. Μην ξεχνάμε ότι η αστάθεια του τομέα αυτού μαζί με την παρουσία υψηλού συστημικού κινδύνου, αποτελούν το καλύτερο μείγμα αρνητικών επιπτώσεων (spillovers) στην πραγματική οικονομία. Για να αποφευχθούν οι μελλοντικές συμβολές του τραπεζικού τομέα στην αποσταθεροποίηση των οικονομικών συστημάτων, πρέπει να υιοθετηθούν συγκεκριμένες πρακτικές λειτουργίας, όπως η εξάλειψη των μακρο-χρηματοοικονομικών ανισορροπιών. Οι πρακτικές αυτές εμπίπτουν στις ακόλουθες κατηγορίες:
➢ βελτίωση της ποιότητας της εποπτικής διαδικασίας,
➢ ομοιομορφία των κανόνων λειτουργίας και προτύπων,
➢ βελτίωση των κινήτρων για την τραπεζική ολοκλήρωση και
➢ ενδυνάμωση της εφαρμογής μακρο-προληπτικών πολιτικών.
Οι ανωτέρω μεταρρυθμίσεις αναμένεται να συμβάλουν στη βελτίωση λειτουργίας μετάδοσης των νομισματικών αποφάσεων από τις κεντρικές τράπεζες προς την πραγματική οικονομία, άρα και στην αποτελεσματικότερη άσκηση νομισματικής πολιτικής ελέγχου τόσο του πληθωρισμού, της ανεργίας, και των προσδοκιών για τη μελλοντική τους πορεία, παραγόντων που καθορίζουν ουσιαστικά και σημαντικά το αναπτυξιακό ίχνος μιας οικονομίας.
Οι ανωτέρω αναπτυξιακές προσπάθειες πρέπει να λάβουν συμπληρωματική βοήθεια και από τους μηχανισμούς ελέγχου του λεγόμενου «σκιώδους» (shadow) τραπεζικού συστήματος καθορίζοντας τα
όρια λειτουργίας του, μιας και η ανεξέλεγκτη δράση του επιφέρει σημαντικά αρνητικές επιδράσεις σε όλον τον χώρο της πραγματικής οικονομίας.
Επιπλέον, με δεδομένη την αλληλεπίδραση ανάμεσα σε πιστωτική επέκταση, τον ρόλο της αγοράς ακινήτων και την παρουσία οικονομικών κύκλων στην οικονομία, οι μακρο-προληπτικές πολιτικές αναμένεται να συμβάλουν και στην ομαλή λειτουργία των αγορών ακινήτων και χρηματοδότησής τους, με δεδομένο τον αυξημένο ρόλο των εν λόγω αγορών για την πραγματική οικονομία, μιας και ο τομέας των ακινήτων αποτελεί την κινητήρια δύναμη λειτουργίας συγκεκριμένων οικονομιών, όπως αυτών της Νότιας Ευρώπης.
Όπως έχει καταδείξει η ακαδημαϊκή βιβλιογραφία, η χαλαρή εποπτεία των τραπεζικών συστημάτων και η ταυτόχρονη ατελής διακυβέρνηση των τραπεζικών ιδρυμάτων μπορεί να επιφέρουν σημαντικά αρνητικές επιπτώσεις σε ολόκληρη την οικονομία και, έτσι, η δημιουργία ενός ισχυρού δικτύου ασφάλειας σχετικά με το τραπεζικό σύστημα θα ενδυναμώσει και θα διευκολύνει τον ρόλο της τραπεζικής διαμεσολάβησης, που είναι τόσο απαραίτητος μηχανισμός για την ευημερία, την οικοδόμηση εμπιστοσύνης και την ενδυνάμωση της αναπτυξιακής προοπτικής, τουλάχιστον μέχρι τη στιγμή που ένα νέο μοντέλο χρηματοδότησης είτε μέσα στο υπάρχον τραπεζικό σύστημα είτε έξω από αυτό θα παρουσιασθεί και θα επωμισθεί το «βάρος» της μελλοντικής ανάπτυξης.
- Το παρόν άρθρο δημοσιεύτηκε στην περιοδική έκδοση του ΟΕΕ "Οικονομικά Χρονικά", τεύχος 152.
* Ο Νικόλαος Απέργης είναι Καθηγητής Οικονομικών στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου