Η ατελέσφορη επιστήμη

του Κώστα Μελά* 

Πυρήνας του επιστημονικού προγράμματος της ορθόδοξης οικονομικής (προγράμματος σήμερα απολύτως κυρίαρχου)[1]είναι το αξιωματικό σύστημα της γενικής ισορροπίας, που θεμελιώνεται σε γενικές υποθέσεις ατομικής συμπεριφοράς και παραδοχές οι οποίες χαρακτηρίζουν το πλαίσιο δράσης ή την κοινωνική κατάσταση. Οι πράξεις των οικονομικών μονάδων που ανταποκρίνονται στη λογική της κατάστασης είναι ορθολογικές, με την έννοια ότι μία αποκλειστικά –και όχι άλλη– πράξη εκπληρώνει τις επιδιώξεις του πράττοντος σε σχέση με την κατάσταση δράσης. Η ορθόδοξη οικονομική θεωρεί ότι η επιλογή και τέλεση της πράξης γίνεται μόνο βάσει της λογικής της κατάστασης, αδιαφορώντας για όλους τους υπόλοιπους παράγοντες που μπορούν να δημιουργηθούν στο εσωτερικό περιβάλλον του πράττοντος. Έτσι, η ισορροπία και η ορθολογικότητα αποτελούν δύο βασικούς πυλώνες πάνω στους οποίους επιχειρείται να θεμελιωθεί το επιστημονικό πρόγραμμα της ορθόδοξης οικονομικής.

Η έννοια της ισορροπίας στην οικονομία είναι κυρίαρχη.[2] Οι οικονομικοί επιστήμονες «δανείστηκαν» την έννοια από τους φυσικούς επιστήμονες, και συγκεκριμένα τη νευτώνεια φυσική. Στο πλαίσιό της, η έννοια αυτή πρώτον αναφέρεται σε αντικειμενικά γεγονότα (δηλαδή ο παρατηρητής παρατηρεί αντικειμενικά έναν ανεξάρτητο από αυτόν κόσμο) και δεύτερον δύναται να προσεγγισθεί και να υπολογισθεί (το εκάστοτε σημείο ισορροπίας) με τη χρήση των μαθηματικών.

Η απαραίτητη επαναφορά – Ο Κέινς του Κώστα Μελά

John Meynard Keynes (1883-1946)

του Κώστα Μελά

Η επιχειρηματολογία, υπέρ της επαναφοράς στο προσκήνιο της οικονομικής σκέψης του J.M.Keynes που αναπτύσσεται στο νέο βιβλίο του Κώστα Μελά “Τζον Μέιναρντ Κέινς – Μία απαραίτητη επαναφορά” (εκδόσεις Λιβάνη), κατατείνει στο να αποκατασταθεί το κλονισμένο status της οικονομικής επιστήμης μετά από τις αλλεπάλληλες αποτυχίες και αστοχίες που την έχει οδηγήσει η κυρίαρχη νεοκλασική σχολή στην προσπάθειά της να την καταστήσει εφάμιλλη της φυσικής.

Η προσπάθεια να καταστεί η οικονομία  επιστήμη του ίδιου επιπέδου με τη φυσική, μέσω της μαθηματικοποίησης-ποσοτικοποίησής της, οδήγησε την κυρίαρχη νεοκλασική σχολή να αγνοήσει θεμελιακές συμβολές της ιστορίας των θεωριών της οικονομικής επιστήμης και της ιστορίας  της καπιταλιστικής οικονομικής ανάπτυξης. Οι βασικές θέσεις που χρειάζονται να ληφθούν υπόψη, προκειμένου να επέλθει η ζητούμενη αποκατάσταση είναι οι ακόλουθες

• Οι οικονομολόγοι της κυρίαρχης σχολής να μην θεωρούν ότι έχουν ακριβείς και στέρεες απαντήσεις για το οτιδήποτε. Κατασκευάζουν υποδείγματα και θεωρίες, ισχυριζόμενοι ότι μπορούν να υπολογίσουν και να προβλέψουν το μέλλον. Αλλά το κάνουν στηριζόμενοι σε μαθηματικές και στατιστικές προϋποθέσεις, οι οποίες συχνά έχουν λίγη ή καθόλου σχέση με την πραγματικότητα. Υποστηρίζουν ότι δεν υπάρχει ουσιαστική διαφορά μεταξύ υποδειγμάτων και πραγματικότητας, επιβάλλοντας στους ανθρώπους την άποψη ότι η εξέλιξη των γεγονότων βρίσκεται υπό έλεγχο, ενώ αυτό δεν συμβαίνει. Τα παραδείγματα που το επιβεβαιώνουν είναι πάρα πολλά.

Οι 33 θέσεις για τη Μεταρρύθμιση των Οικονομικών

Μια ομάδα οικονομολόγων απευθύνει έκκληση για μεγαλύτερο πλουραλισμό στη διδασκαλία των οικονομικών. Καταγγέλλουν τα νεοκλασσικά οικονομικά για δογματισμό. Τι προτείνουν για την εξέλιξη του κλάδου ενόψει της αυξανόμενης ανισότητας και των κρίσεων.

Πριν από πέντε αιώνες, ο Λούθηρος (φωτ.) φέρεται να θυροκόλλησε τις 95 θέσεις του σε μια εκκλησία στη Βιτεμβέργη, προκαλώντας την αλυσίδα των γεγονότων που οδήγησαν στην Προτεσταντική Μεταρρύθμιση.

Στις 12 Δεκεμβρίου, ο «αιρετικός» οικονομολόγος Στιβ Κιν «κάρφωσε» μια λίστα με 33 θέσεις στην πόρτα του London School of Economics. O στόχος της συμβολικής κίνησης ήταν να σηματοδοτήσει την ανάγκη για μια Μεταρρύθμιση στην οικονομική επιστήμη, περίπου μισή χιλιετία μετά τη θρησκευτική Μεταρρύθμιση του Λούθηρου.

Ο Αυστραλός οικονομολόγος και οι υπόλοιποι oμοϊδεάτες συνάδελφοι του που έχουν σχηματίσει την ομάδα Rethinking Economics, υποστηρίζουν ότι τα νεοκλασσικά οικονομικά βρίσκονται σε μια κατάσταση ανάλογη με αυτήν της καθολικής εκκλησίας πριν από 500 χρόνια. Σύμφωνα με τους ίδιους, τα νεοκλασσικά οικονομικά έχουν εξελιχθεί σε ένα σύστημα πίστης που συνάγει όλες τις θεωρίες του από κάποιες ιδρυτικές αρχές που γίνονται δεκτές με δογματικό τρόπο, κάτι που έχει κυριαρχήσει στο δημόσιο διάλογο και στη λήψη αποφάσεων.

Η οικονομική επιστήμη στην αρχαιότητα

του Μιχάλη Δραμιτινού

Δείγματα της οικονομικής επιστήμης, έχουμε από την αρχαιότητα, τα οποία ήταν έντονα επηρεασμένα από τις συνθήκες εκείνης της εποχής. Ξεκινώντας από τον Όμηρο, αυτό που παρατηρούμε, είναι ότι έδινε μεγάλη έμφαση στο νοικοκυριό, δηλαδή τον ιδιοκτήτη της γης μαζί με την οικογένειά του και τους δούλους τους. Υπήρχε η άποψη, ότι το νοικοκυριό έπρεπε να είναι εύπορο και σε καλή κατάσταση, δίχως όμως να διαθέτει υπερβολικό πλούτο. Έτσι, η ευημερία, προερχόταν από την καλλιέργεια της γης, όπου συμμετείχαν σχεδόν όλα τα άτομα του νοικοκυριού. Το εμπόριο, είχε δευτερεύοντα ρόλο και είχε κατώτερη θέση από την γη.

Ο Ησίοδος με τη σειρά του, θέτει το πρόβλημα της στενότητας των διαθέσιμων πόρων και το δίλημμα των ανθρώπων ανάμεσα στην εργασία και τη σχόλη. Αναφέρεται και η έννοια του ανταγωνισμού, που οδηγεί σε αύξηση της παραγωγής. Επίσης, ο Ησίοδος συμφωνεί με τον Όμηρο, ότι η γη αποτελεί μια ασφάλεια για τα άτομα της κοινωνίας.

 

Ο Ξενοφών, με το έργο του «Οικονομικός»,  μας δίνει μια ιδέα για το πώς έπρεπε να διαχειρίζεται ο οίκος, δηλαδή το αγρόκτημα (σαν αυτό του Ομήρου και Ησίοδου). Στο έργο αυτό, τονίζεται η έννοια του «management» και του ηγέτη, στα δεδομένα της εποχής του. Η σωστή διαχείριση ενός οίκου, βασιζόταν στην ουσία στην αποτελεσματικότητα του ηγέτη. Μερικές αρετές που έπρεπε να διαθέτει ένας ικανός ηγέτης, ήταν η οργάνωση, η προθυμία των υπόλοιπων να τον ακολουθήσουν με τη θέλησή τους, η τάξη και η γνώση του αντικειμένου του.

Η κρίση της οικονομικής επιστήμης.

ΑΚΙΟΕ

Του Γιώργου Δουράκη

Crash test δεν πέρασαν μόνο οι τράπεζες. Πέρασε και η οικονομική επιστήμη. Η παγκόσμια πιστωτική κρίση του 2008 - η χειρότερη των τελευταίων 80 ετών - ήταν γι' αυτήν η ώρα της αλήθειας, η έσχατη δοκιμασία, η υπέρτατη αξιολόγηση. Η ώρα που η ατίθαση πραγματικότητα πήρε εκδίκηση από την αλαζονική μακροοικονομική θεωρία, πλήττοντας το κύρος και την αξιοπιστία των οικονομολόγων, που βρέθηκαν στο μάτι του κυκλώνα.

Τι τους καταμαρτυρούν; 

Πρώτον, ότι πιάστηκαν κυριολεκτικά στον ύπνο. Οχι μόνο δεν κατάλαβαν τον επερχόμενο οικονομικό «σεισμό», αλλά μέχρι την τελευταία στιγμή υποστήριζαν αφελώς ότι η εμπνευσμένη νομισματική πολιτική των κεντρικών τραπεζών είχε θέσει την παγκόσμια οικονομία σε σταθερή και αδιατάρακτη τροχιά ανάπτυξης («Great Moderation»).

Δεύτερον, ότι πέρασε πολύς καιρός μέχρι να καταλάβουν ότι πρόκειται για συστημική κρίση τεραστίων διαστάσεων (από τη στιγμή που ξέσπασε και μετά). Πράγματι η αξιοπιστία των διεθνών οικονομικών οργανισμών επλήγη ανεπανόρθωτα, αφού έπεφταν διαρκώς έξω στις βραχυχρόνιες προβλέψεις τους.