Σωτήρης Ριζάς: «Να μοιράσουμε πιο δίκαια τις ευθύνες για την “αυτοκαταστροφή” του ’22»

Θέματα Ελληνικής Ιστορίας

γράφει ο Γρηγόρης Μπέκος στο http://www.tovima.gr/society/article/?aid=801287

Το 2008, όταν τα σημάδια της επερχόμενης κρίσης άρχισαν να γίνονται πλέον αντιληπτά, ο Σωτήρης Ριζάς, σημερινός διευθυντής Ερευνών στο Κέντρο Ερευνας της Ιστορίας του Νεωτέρου Ελληνισμού, στην Ακαδημία Αθηνών, άρχισε να δημοσιεύει συμπαγείς ιστορικές μελέτες για την Ελλάδα του 20ού αιώνα. Η πλέον πρόσφατη «Το τέλος της Μεγάλης Ιδέας - Ο Βενιζέλος, ο αντιβενιζελισμός και η Μικρά Ασία» (2015, Καστανιώτης) είναι γραμμένη υπό τη μορφή ενός διπλωματικού θρίλερ και εστιάζει κατά το πλείστον στον βρετανικό παράγοντα (αξιοποιώντας πηγές όπως το Αρχείο Αλέξανδρου Ρίζου Ραγκαβή, λ.χ., που υπήρξε ο έλληνας επιτετραμμένος στο Λονδίνο την περίοδο 1920-1922, ή το Αρχείο του Γεωργίου Στρέιτ, που ήταν στενός συνεργάτης του βασιλέα Κωνσταντίνου).

«Μία από τις πολλές αφορμές γι' αυτό το βιβλίο ήταν "o πόλεμος της μνήμης" που ξέσπασε πριν από μερικά χρόνια με αφορμή την υπόθεση του "συνωστισμού στη Σμύρνη". Δεν μπορούσα να καταλάβω το πρωθύστερο της όλης προσέγγισης: πώς είναι δυνατόν, μετά από 90 χρόνια και πλέον,  να ασχολούμαστε εκτενώς με την κατάληξη της Μικρασιατικής Καταστροφής - όσο κι αν συναισθάνομαι, προφανώς, το ιστορικό τραύμα για τη χώρα - αλλά να μη μας ενδιαφέρει και τόσο να αναλύσουμε πώς φθάσαμε ως εκεί. Θέλησα, επιπροσθέτως, να φανεί καθαρά η αλληλεπίδραση της ελληνικής πολιτικής, δηλαδή του Εθνικού Διχασμού, με τις ρευστές εξελίξεις στο διεθνές διπλωματικό πεδίο. Υπήρχαν, βέβαια, κι άλλοι παράγοντες. Η επικρατούσα ως σήμερα άποψη λ.χ. ότι η Μικρασιατική Καταστροφή συντελέστηκε επειδή το 1920 καταψηφίστηκε ο Βενιζέλος και επικράτησε ο αντιβενιζελισμός. Τούτη όμως είναι μια "φτωχή" υπόθεση. Στην πραγματικότητα, αυτό που καταλαβαίνουμε, συνδυάζοντας επιμέρους όψεις, είναι ότι τότε υπήρχε ένα πλειοψηφικό ρεύμα που αποδοκίμασε τον Βενιζέλο, ακόμη κι αν η ήττα του δεν αναμενόταν».

Μεγάλη Ιδέα & Αριστερά

Σε μια σειρά δέκα διαλέξεων, ο Γιώργος Καραμπελιάς –στηριζόμενος στην παράθεση των ιστορικών στοιχείων και τη θεωρητική επεξεργασία των ιδεολογικών προταγμάτων που διατυπώθηκαν τους δύο τελευταίους αιώνες– θα προσπαθήσει να διερευνήσει ακριβώς αυτή τη δυνατότητα μιας πιθανής διεξόδου.

To Κίνημα Άρδην οργάνωσε την Τρίτη 6 Φεβρουαρίου 2018 στις 19.00 τη διάλεξη με θέμα: "Μεγάλη Ιδέα και Αριστερά¨ στο χώρο πολιτικής και πολιτισμού «Ρήγας Βελεστινλής», Ξενοφώντος 4, Σύνταγμα, Αθήνα.

Συζήτηση με το κοινό.-

ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΝΕΩΤΕΡΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑ: 1897-1922 Φως και Σκοτάδι

ardin-rixi

ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΝΕΩΤΕΡΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑ: 1839-1897 Μεγάλη Ιδέα

ardin-rixi

Η αρχή και το τέλος της Μεγάλης Ιδέας (Ε' Μέρος)

Το Ποντίκι

Μέρος Πέμπτο

του Ξενοφώντος Μπρουντζάκη

Η απήχηση της Μεγάλης Ιδέας στην ελληνική Αριστερά

Τεράστιο ενδιαφέρον έχει το πώς πολιτεύτηκε απέναντι στη Μεγάλη Ιδέα και γενικότερα στην προσπάθεια του ελληνισμού να επεκτείνει τα σύνορά τουεπ’ ωφελεία του έθνους μέσα στις ιδιαίτερες παγκόσμιες συγκυρίες που προέκυψαν η νεότευκτη ελληνική Αριστερά. Το Σοσιαλιστικό Εργατικό Κόμμα Ελλάδος (ΣΕΚΕ) είναι το πρώτο ελληνικό επαναστατικό σοσιαλιστικό κόμμα, που ιδρύθηκε τον Νοέμβριο του 1918. Στο 3ο Έκτακτο Συνέδριο τον Νοέμβριο του 1924, το κόμμα μετονομάστηκε σε Κομμουνιστικό Κόμμα Ελλάδας (ΚΚΕ) και έκτοτε πολιτεύεται πρεσβεύοντας λίγο πολύ τις ίδιες αντιλήψεις περί πατρίδας, εθνικής κυριαρχίας και εθνικού συμφέροντος.

Είναι χαρακτηριστικό της λογικής του νεότευκτου επαναστατικού κόμματος αλλά και της μετέπειτα εξέλιξής του ως ΚΚΕ ότι, ενώ κατακεραυνώνει τον χυδαίο αλυτρωτικό ιμπεριαλισμό της αστικοτσιφλικάδικης εκστρατείας στη Μικρά Ασία, θρηνεί με μαύρο δάκρυ όταν οι δυνάμεις της Αντάντ αποσπούν από τον σοβιετικό ιμπεριαλισμό την Ουγγαρία. Εκεί, τα δάκρυα περίσσεψαν, όπως και οι εμβριθείς ιδεολογικές αναλύσεις. Η πολιτική αυτή εναντίον κάθε ιδέας της χώρας να διεκδικήσει τα εθνικά της συμφέροντα εκφράστηκε και εναντίον της προσάρτησης περιοχών της Μακεδονίας σε βάρος του βουλγαρικού και γενικότερα του βαλκανικού αλυτρωτισμού με διάφορα πρωτοσέλιδα στον «Ριζοσπάστη».

Η αρχή και το τέλος της Μεγάλης Ιδέας*

Το Ποντίκι

Μέρος Τέταρτο

του Ξενοφώντος Μπρουντζάκη

 

Προς τη Μικρασιατική Καταστροφή 

 

Με τη συνθήκη των Σεβρών, η Ελλάδα έδρεψε τους καρπούς της πολιτικής του Βενιζέλου. Συγκεκριμένα, στη χώρα μας παραχωρούνταν τα νησιά Ίμβρος και Τένεδος και η Ανατολική Θράκη μέχρι τη γραμμή της Τσατάλτζας, κοντά στην Κωνσταντινούπολη. 

 

Ταυτόχρονα, όσον αφορούσε τον μικρασιατικό ελληνισμό, η περιοχή της Σμύρνης έμενε υπό την ονομαστική επικυριαρχία του σουλτάνου, αλλά θα διοικείτο από Έλληνα αρμοστή ως εντολοδόχο των Συμμάχων και θα μπορούσε να προσαρτηθεί στην Ελλάδα ύστερα από πέντε χρόνια με δημοψήφισμα! Ακόμα, με το μυστικό σύμφωνο Βενιζέλου - Τιττόνι, η Βόρεια Ήπειρος ενσωματωνόταν στην Ελλάδα. Επίσης, υπήρξαν και συμφωνίες με την Ιταλία, η οποία παραχωρούσε τα Δωδεκάνησα στην Ελλάδα (εκτός από τη Ρόδο και το Καστελόριζο) με την υπόσχεση ότι όταν οι Βρετανοί παραδώσουν την Κύπρο στην Ελλάδα θα παραδώσουν κι αυτοί με τη σειρά τους αυτά τα δυο νησιά . Ο Βενιζέλος μάλιστα κατάφερε να περιλαμβάνει η συνθήκη, στο άρθρο 26, τη δέσμευση των συμμάχων ότι, αν οι οθωμανικές αρχές δεν συναινούσαν στην εφαρμογή της, θα έχαναν από την κυριαρχία τους την Κωνσταντινούπολη!

Η αρχή και το τέλος της Μεγάλης Ιδέας (Γ΄Μέρος)*

Το Ποντίκι

Μέρος Τρίτο

του Ξενοφώντος Μπρουντζάκη

Βενιζελικοί - αντιβενιζελικοί 

Ένα από τα βασικά ζητήματα της αντιπαράθεσης που έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στον Εθνικό Διχασμό ήταν η Μικρά Ασία. Έτσι, ο Πρώτος Παγκόσμιος Πόλεμος και η συμμετοχή της Ελλάδας σ’ αυτόν ή όχι, βασίστηκε στις διαφορετικές εκτιμήσεις των βενιζελικών και αντιβενιζελικών δυνάμεων. Ένα χαρακτηριστικό της διαμάχης αυτής ήταν η ακραία - συγκρουσιακή συμπεριφορά του πολιτικού συστήματος της εποχής.

Το διχαστικό πνεύμα, η έριδα, η ολική και λυσσαλέα άρνηση κάθε απόπειρας συνεννόησης και ιδέας διαλόγου είναι μια παράμετρος που πρέπει κάποια στιγμή να εξεταστεί ξεχωριστά – πιθανώς και με τη συνδρομή της ψυχιατρικής επιστήμης – ως μια εθνική διαχρονική ψύχωση. Γιατί στην ουσία δεν είχαμε να κάνουμε με αμιγώς ιδεολογικές διαφορές (οι οποίες χρησιμοποιήθηκαν αποκλειστικά προσχηματικά), αλλά με ένα εθνικό ζήτημα που το λογικότερο θα ήταν να αντιμετωπιστεί με ένα στοιχειώδες πνεύμα εθνικής ενότητας και σύμπνοιας και όχι με τυφλή αυτοκαταστροφική διάθεση. Σε αυτό το σημείο να επισημάνουμε ότι από την πλευρά του Βενιζέλου υπήρξε προσπάθεια συνεννόησης και καταστολής των παθών και αυτό φάνηκε ήδη από το 1911 που έδειξε έμπρακτα τις διαθέσεις του για μια έντιμη συνεργασία και λειτουργία του πολιτικού συστήματος δίχως αποκλεισμούς.

Η αρχή και το τέλος της Μεγάλης Ιδέας (Β΄Μέρος)

Το Ποντίκι

Μέρος Δεύτερο

του Ξενοφώντος Μπρουντζάκη

Ο Μεγάλος Πόλεμος ως ευκαιρία του αλυτρωτισμού

Είναι ξεκάθαρο ότι οι συνέπειες του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου υπήρξαν καθοριστικές για την αρχή του τέλους του αλυτρωτισμού. Πρέπει να έχουμε υπόψη ότι εκείνη την περίοδο ήταν έντονο το αίσθημα που δημιουργούσε η εκκρεμότητα της εθνικής μας ολοκλήρωσης. 

Η εμφάνιση του Βενιζέλου στην πολιτική σκηνή της Ελλάδας σηματοδοτείται από τη θεμελιώδη αρχή του βενιζελισμού, που δεν είναι άλλη από τον αλυτρωτισμό: το ελληνικό εθνικό κράτος οφείλει να έχει ως βασικό του καθήκον την απελευθέρωση και ενσωμάτωση των αλύτρωτων ομοεθνών. Προς χάριν της επίτευξης αυτού του εθνικού σκοπού, ο Βενιζέλος θα προσαρμόσει και την εσωτερική - κοινωνική πολιτική του, έχοντας κατά νου να πετύχει όσο το δυνατόν μεγαλύτερη εθνική ομοψυχία, αναγκαία για να υπηρετήσει τον μεγάλο εθνικό σκοπό. Έτσι, βασικός άξονας της πολιτικής του, που χάραξε ήδη από το 1911, είναι να συνδέσει τα κοινωνικά προβλήματα με το εθνικό.

Η αρχή και το τέλος της Μεγάλης Ιδέας*

Το Ποντίκι

Μέρος Πρώτο 

 

του Ξενοφώντος Μπρουντζάκη

Οι απαρχές του αλυτρωτισμού 

 

Στη διάρκεια της Δεύτερης Εθνοσυνέλευσης, στο Άστρος, το 1824, ιδρύθηκαν τα τρία βασικά κόμματα του νεοσύστατου ελληνικού κρατιδίου. Αυτά ήταν το Γαλλικό Κόμμα υπό τον Ιωάννη Κωλέττη, το Αγγλικό Κόμμα του Αλέξανδρου Μαυροκορδάτου και το Ρωσικό Κόμμα του Ανδρέα Μεταξά. Τα κόμματα αυτά σχηματίστηκαν σύμφωνα με την επίδραση που ασκούσαν οι Μεγάλες Δυνάμεις της εποχής στη χώρα μας και βασίζονταν στην αμοιβαιότητα των συμφερόντων μεταξύ των τριών αυτών δυνάμεων με το μικρό κράτος που δημιουργήθηκε στο… ρουθούνι της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.

 

Ο Κωλέττης του Γαλλικού Κόμματος (Κόμματος της Φουστανέλας) ανακηρύχτηκε ο πρώτος εκλεγμένος πρωθυπουργός της Ελλάδας. Ιδιαίτερη αίσθηση προκάλεσε ο λόγος που εκφώνησε στη διάρκεια των συζητήσεων στις 14 Ιανουαρίου 1844, όταν τέθηκε θέμα συνταγματικής διάκρισης βάσει του άρθρου 3 μεταξύ αυτοχθόνων και ετεροχθόνων. Τότε ο Κωλέττης τάχτηκε υπέρ της ισότητας ελεύθερων και αλύτρωτων Ελλήνων, πράγμα που έγινε αποδεκτό παρά την πλειοψηφία των αυτόχθονων πληρεξουσίων. Η περίφημη αυτή ομιλία του διαμόρφωσε την ιδεολογική πλατφόρμα της Μεγάλης Ιδέας, η οποία καθόρισε την εξωτερική πολιτική της Ελλάδας έως και το 1922 και εγκαταλείφθηκε μέσα από τη μεγαλύτερη εθνική καταστροφή του νεότερου ελληνισμού.