Τσώρτσιλ και ιστορία

kontranews

του Μελέτη Μελετόπουλου

Προκαλεί τον θαυμασμό το πώς η βρετανική κοινωνία του Εικοστού Αιώνα ανέδειξε τόσο μεγάλες προσωπικότητες, που αντλούσαν τη δύναμή τους όχι από τεθωρακισμένες μεραρχίες, αγελαίους οπαδούς και αφανείς χρηματοδότες, αλλά από τη βαθειά επεξεργασμένη παιδεία τους, την κοινωνική ανατροφή τους και την πολύπλοκη σκέψη τους. 

Σκεφτείτε μόνον πώς ο ταγματάρχης Λώρενς, ένας άνθρωπος μόνος του, άοπλος και ανυπεράσπιστος, αποδόμησε την μακραίωνη οθωμανική κυριαρχία στην Εγγύς Ανατολή. Αναλογιστείτε επίσης το διαμέτρημα προσωπικοτήτων όπως ο Τζων Μέϋναρντ Κέϋνς, ο Τζωρτζ Μπέρναρντ Σω ή ο Μοντγκόμερυ. 

Αναμφισβήτητα, την κορυφαία θέση κατέχει ο Ουίνστων Τσώρτσιλ, που πέθανε τέτοιες μέρες πριν από μισόν αιώνα, στις 24 Ιανουαρίου του 1964. Ο Τσώρτσιλ γεννήθηκε το 1874 και ήταν γιος του πολιτικού Ράντολφ Τσώρτσιλ και της Αμερικανίδας Τζένης Τζέρομ (κόρης του ιδιοκτήτη των New York Times). Ο Τσώρτσιλ έζησε μια μυθιστορηματική ζωή. Σπούδασε αγγλική φιλολογία και ιστορία και κατόπιν φοίτησε στη στρατιωτική ακαδημία. Έγινε αξιωματικός του ιππικού, υπηρέτησε το 1896 στις Ινδίες, το 1898 στην Αίγυπτο και συμμετείχε στις επιχειρήσεις ανακατάληψης του Σουδάν. Τις εμπειρίες του κατέγραψε στο βιβλίο του The River war (2 τόμοι, 1989). Στη συνέχεια παραιτήθηκε από το στράτευμα για να πολιτευθεί το 1899 ανεπιτυχώς. Μετά έφυγε στην Νότια Αφρική, ως πολεμικός ανταποκριτής της εφημερίδας Morning Post στον πόλεμο των Μπόερς. Εκεί αιχμαλωτίσθηκε, κινδύνευσε να εκτελεστεί, φυλακίστηκε και απέδρασε. 

Το 1900 εξελέγη βουλευτής του Συντηρητικού Κόμματος, αλλά διαφωνώντας σε πολλά ζητήματα αποχώρησε το 1904 και εντάχθηκε στους Φιλελευθέρους, με τους οποίους επανεξελέγη βουλευτής το 1906. Στη συνέχεια όμως επανεντάχθηκε στους Συντηρητικούς.

Ως υπουργός των Ναυτικών στον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο, εισηγήθηκε την άτυχη για την Αντάντ επιχείρηση των Δαρδανελλίων το 1915, με συνέπεια την πτώση του. Μετά την παραίτησή του ζήτησε να επανέλθει στο στράτευμα και πολέμησε στην Ευρώπη.

Σε όλη τη διάρκεια του Μεσοπολέμου, υπήρξε διαπρύσιος πολέμιος της πολιτικής του κατευνασμού απέναντι στο φασισμό και στο ναζισμό που ακολουθούσαν οι κυβερνήσεις Μπάλντουιν (1935-37) και Τσάμπερλεν (1937-40). Κατήγγειλε βίαια τη Συμφωνία του Μονάχου το 1938 και αρνήθηκε κάθε συμβιβασμό με τον Εθνικοσοσιαλισμό.

Το 1940 η πολιτική του σταδιοδρομία, που δεν θα την χαρακτήριζε κανείς και ιδιαίτερα επιτυχημένη, φαινόταν οριστικά τελειωμένη, και άλλωστε ο ίδιος ήταν 67 χρονών. Όμως το βρεταννικό πολιτικό σύστημα, όταν συνειδητοποίησε ότι πλησίαζε η ώρα του έσχατου κινδύνου για την Αγγλία, και ενώ ήδη οι γερμανικές στρατιές σάρωναν την ευρωπαϊκή ήπειρο, αντιλήφθηκε ότι ο γηραιός, πολιτικά περιθωριοποιημένος Τσώρτσιλ ήταν το κατάλληλο πρόσωπο για να ηγηθεί της χώρας στην πολεμική σύγκρουση. 

Έτσι ο Τσώρτσιλ τον Μάϊο του 1940 ορίστηκε πρωθυπουργός της πολεμικής κυβέρνησης συνασπισμού και υπουργός Στρατιωτικών, και αμέσως ξεκαθάρισε με το περίφημο διάγγελμά του στον βρεταννικό λαό ότι  «Δεν έχω τίποτε να σας προσφέρω εκτός από αίμα, μόχθο, δάκρυα και ιδρώτα.»  

Ο Τσώρτσιλ αρνήθηκε κάθε συμβιβασμό με τον Χίτλερ, συντόνισε την πολεμική προσπάθεια σε όλα τα επίπεδα με αξιοθαύμαστη αντοχή, ευφυία, συνείδηση του ιστορικού του ρόλου, ενεργητικότητα, πολυπραγμοσύνη, σοφία, γενναιότητα, ευελιξία και επιμονή, έσυρε τις ΗΠΑ στο πλευρό του, συνεργάστηκε με τον Στάλιν, και τελικά νίκησε τη ναζιστική Γερμανία και τους συμμάχους της, απελευθερώνοντας την ανθρωπότητα από τον εφιάλτη ενός βαρβαρικού, ανελεύθερου και ανθρωποκτόνου μέλλοντος.

Όπως έγραψε ένας μεγάλος του αντίπαλος, ο Τσώρτσιλ δεν ήταν πρωτίστως πολιτικός, αλλά πολεμιστής, καλλιτέχνης και συγγραφέας. Πράγματι, ήταν θαυμάσιος ζωγράφος, γενναίος στρατιώτης και μόνον η εξάτομη Ιστορία του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου ή η Αυτοβιογραφία του θα αρκούσαν για να του δώσουν παγκόσμια φήμη. Άλλωστε για το λογοτεχνικό και ιστοριογραφικό του έργο ο Τσώρτσιλ βραβεύθηκε με το  Νομπέλ Λογοτεχνίας.

Αλλά ο Τσώρτσιλ είναι ο μοναδικός άνθρωπος που πήρε δύο διαφορετικά μεταξύ τους Νομπέλ. Έλαβε και το Νομπέλ Ειρήνης, για την καθοριστική συμβολή του στη νίκη επί του Ναζισμού. 

Παρά ταύτα, αν και νικητής του πολέμου, ο Τσώρτσιλ έχασε τις πρώτες μεταπολεμικές εκλογές της 28ης Ιουλίου 1945,  από τον αρχηγό του Εργατικού Κόμματος Άτλη. Παρέμεινε όμως αρχηγός των Συντηρητικών και αρχηγός της Αντιπολίτευσης. Είναι παράδοξο ότι ο Τσώρτσιλ εξελέγη για πρώτη φορά πρωθυπουργός με την λαϊκή ψήφο στις εκλογές του 1951, όταν ήταν πιά 75 χρονών, και τελικά αποχώρησε το 1955. «Αρνούμαι», δήλωσε τότε, «να ηγηθώ της κατάρρευσης της Βρεταννικής Αυτοκρατορίας».