Ερντογάν εναντίον όλων

Νέα Πολιτική

του Μελέτη Η. Μελετόπουλου*

Η αποδόμηση των κεμαλικών κρατικών και παρακρατικών μηχανισμών, επίτευγμα ασφαλώς μη αμελητέο, προσέδωσε στον Ερντογάν υπερβολική αυτοπεποίθηση, στα όρια της κρίσης μεγαλείου. Αισθάνθηκε ότι ο δρόμος για την ανασύσταση του οθωμανικού μεγαλείου της εποχής του Σουλεϊμάν του Νομοθέτη ήταν ανοιχτός. Είδε τον εαυτό του ως παγκόσμιας εμβέλειας ηγέτη, επιπέδου και ισχύος Πούτιν ή Ομπάμα. Νομοτελειακά αυτά τα σύνδρομα οδηγούν σε αυταπάτες και πλάνες, άρα και σε εσφαλμένες εκτιμήσεις και αυτοκαταστροφικές αποφάσεις.

Ακολούθησαν η ρήξη με το Ισραήλ, η φραστική επίθεση στον πρόεδρο Πέρες και η ακόμα πιο βίαιη ρήξη με την Ρωσσία, την οποία προσπάθησε να σύρει σε αντιπαράθεση με το ΝΑΤΟ καταρρίπτοντας ρωσσικό αεροπλάνο και προκαλώντας ανοιχτά τον Πούτιν, ο οποίος επέδειξε αξιοσημείωτη αυτοσυγκράτηση.

Εσχάτως προέκυψε σοβαρή διάσταση (ας μην χρησιμοποιήσουμε ακόμα τον όρο «ρήξη») με τις ΗΠΑ. Με αποτέλεσμα να μην τον δέχεται στον Λευκό Οίκο ο Ομπάμα, που τόσο είχε επενδύσει στην Τουρκία ως εταίρο και παράδειγμα ήπιου μουσουλμανικού κράτους. Αντιθέτως αποκαλύφθηκαν οι στενές σχέσεις του καθεστώτος Ερντογάν με το Ισλαμικό κράτος. Ίσως ο Ερντογάν φαντάζεται ότι θα το προσαρτήσει (μαζί με τα πετρέλαια της Μοσσούλης) και θα ανασυστήσει το οθωμανικό χαλιφάτο. Παίζει εν ού παικτοίς.

Την Ευρώπη ο Ερντογάν εξεβίασε ωμά με την απειλή των προσφυγικών ροών. Απαίτησε ελεύθερη πρόσβαση των Τούρκων στις ευρωπαϊκές χώρες. Αρνήθηκε μάλιστα να συνεργαστεί με την νατοϊκή δύναμη που προσήλθε στο Αιγαίο ως αρωγός της επιχείρησης ελέγχου της μετανάστευσης.

Τώρα έχει μεταβάλει το Αιγαίο σε πεδίο συνεχούς στρατιωτικού τραμπουκισμού. Οι πάγιες παραβιάσεις και παραβάσεις έχουν υπερπολλαπλασιασθεί, και έχουν προστεθεί συνεχείς υπερπτήσεις, εμπλοκές και αερομαχίες, που (ακόμα) δεν εξελίσσονται σε πραγματικές μάχες λόγω του αυτοελέγχου της ελληνικής πλευράς. Ασφαλώς εγκυμονεί διαρκώς ο φόβος ατυχήματος ή κάποια πέραν των «κόκκινων γραμμών» τουρκική ενέργεια, που μπορεί να προκαλέσει θερμό επεισόδιο.

Αλλά και σε εσωτερικό επίπεδο ο Ερντογάν έχει απομονωθεί. Πρώτα ήρθε σε ρήξη με τον συνοδοιπόρο του, τα «πέτρινα» χρόνια των διώξεων, τον  μετριοπαθή και σώφρονα Αμπντουλλάχ Γκιούλ. Στην συνέχεια επετέθη εναντίον του συστήματος Γκιουλέν, που τον στήριξε επί μακρόν ιδεολογικά και πολιτικά. Τώρα ήρθε η ώρα του Αχμέτ Νταβούτογλου, που προσέδωσε επιστημονικό ύφος στις νεο-οθωμανικές του φαντασιώσεις και κάποιον αέρα κοσμικής διπλωματίας στις διεθνείς του σχέσεις.

Όλα αυτά έχουν οδηγήσει τον Ερντογάν στο περιθώριο της διεθνούς πολιτικής και στην γεωπολιτική απομόνωση. Ίσως φαντάζεται ότι, πραγματοποιώντας επίδειξη ισχύος προς όλες τις κατευθύνσεις, θα επιτύχει να επιβάλει διεθνώς την αίγλη του και να καταστεί ο επίφοβος σουλτάνος που θα προσκυνάνε οι Μεγάλες Δυνάμεις. Στην πραγματικότητα, ο Ερντογάν μοιάζει με μηχανοδηγό που οδηγεί το τραίνο του κατ’ ευθείαν πάνω σε έναν συμπαγή βράχο.

*Διδάκτωρ Οικονομικών και Κοινωνικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Γενεύης (δημοσιεύθηκε στον Ελεύθερο Τύπο)