Κίνα και Ινδικός Ωκεανός: η θεωρία του «μαργαριταρένιου κολιέ»

Νέα Πολιτική

του Στάθη Καραπάνου*

 Τα Στενά της Μάλακα (μεταξύ Μαλαισίας και δυτικής Ινδονησίας) αποτελούν εδώ και δεκαετίες πλέον την «Αχίλλειο πτέρνα» της Κίνας. Το ογδόντα τις εκατό των εισαγωγών της σε πετρέλαιο και φυσικό αέριο, από Μέση Ανατολή και Αφρική, διασχίζουν αναγκαστικά αυτό το υδάτινο πέρασμα που συνδέει τον Ινδικό Ωκεανό με τη Νότια Σινική Θάλασσα. Κατά συνέπεια, η Κίνα ακολουθεί μία σταθερή στρατηγική προσέγγισης των χωρών της περιοχής, φοβούμενη πως μία πιθανή στρατιωτική εμπλοκή με την Ινδία θα έθετε σε σοβαρό κίνδυνο τις εισαγωγές της, ενδεχομένως οδηγώντας σε ενεργειακό αποκλεισμό. Οι απειλές της Ινδίας να κλείσει τα Στενά της Μάλακα, μία φορά το 1971 και άλλη μία το 1999, συνεχίζουν να στοιχειώνουν την κινεζική ηγεσία. Οι συνεχώς αυξανόμενες ενεργειακές ανάγκες της Κίνας και η εξάρτησή της από τις εισαγωγές ενεργειακών πόρων αναγκάζουν κατ’ αυτόν τον τρόπο το Πεκίνο να αναζητά εναλλακτικές χερσαίες εμπορικές οδούς ή να πιέζει ακατάπαυστα για την βελτίωση των διπλωματικών της σχέσεων με τα κράτη που βρέχονται από τον Ινδικό Ωκεανό.

Η θεωρία του «μαργαριταρένιου κολιέ» είναι μία γεωπολιτική θεωρία που επιχειρεί να εξηγήσει τις πιθανές προθέσεις της Κίνας στον Ινδικό Ωκεανό. Ο όρος χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά το 2005, σε ένα έγγραφο του Υπουργείου Άμυνας των ΗΠΑ, δεν υιοθετήθηκε ποτέ όμως επισήμως από την κινεζική κυβέρνηση. Το «μαργαριταρένιο κολιέ» παραπέμπει στην μεταφορική απεικόνιση του δικτύου εμπορικών και στρατιωτικών εγκαταστάσεων που η Κίνα συνεχίζει να χρηματοδοτεί σε χώρες όπως το Πακιστάν, το Νεπάλ, η Σρι Λάνκα, οι Μαλδίβες, το Μπαγκλαντές και η Μιανμάρ. Πολλοί διεθνείς αναλυτές θεωρούν ως δεδομένο πως αυτό το δίκτυο αποτελεί μία καλοσχεδιασμένη επιχείρηση που αποσκοπεί στην διπλωματική ασφυξία της Ινδίας. Από την πλευρά της, η Κίνα, ισχυρίζεται ότι η αναβάθμιση των λιμένων στις όχθες του Ινδικού Ωκεανού –όπως και στις νήσους που αναδύονται από τη Νότια Σινική Θάλασσα- δεν κρύβουν επιθετικές διαθέσεις και εξυπηρετούν αποκλειστικά τη διευκόλυνση των εμπορικών μεταφορών κατά μήκους του «Θαλάσσιου Δρόμου του Μεταξιού».

Νέα διάσταση σε αυτήν την ιστορία έδωσε η εκλογή του Νεράντρα Μόντι στην πρωθυπουργία της Ινδίας. Με αφετηρία το 2014, οι σχέσεις του Νέου Δελχί με τις γειτονικές χώρες αναζωογονήθηκαν. Επισκέψεις, τηλεφωνήματα, ανταλλαγές δώρων και υποσχέσεων έχουν επιτρέψει στον Μόντι να προχωρήσει σε συμφωνίες περιορισμού της κινεζικής επέκτασης, αλλά και ενίσχυσης της ινδικής παρουσίας σε κράτη τα οποία προηγουμένως βρίσκονταν κυρίως υπό την επιρροή του Πεκίνου.

Ο διπλωματικός ανταγωνισμός μεταξύ των δύο γιγάντων της Ασίας δεν αφήνει ασφαλώς αδιάφορες τις ΗΠΑ, αναλογιζόμενος κανείς το κλίμα ανερχόμενης οικονομικής αλλά και στρατιωτικής αντιπαράθεσης με την Κίνα. Τα ζωτικά γεωστρατηγικά συμφέροντα που διακυβεύονται γύρω από την περιοχή του Ινδικού Ωκεανού, βλέπουν τη συμβολή τριών στρατηγικών, της Κίνας για τον «Θαλάσσιο Δρόμο του Μεταξιού», της «Δράσης προς Ανατολάς» της Ινδίας και του «αναπροσανατολισμού των Ηνωμένων Πολιτειών στην Ασία», δίνοντας πρόσφορο έδαφος για εκείνο που πρόσφατο άρθρο του Foreign Affairs χαρακτήρισε ως το «νέο μεγάλο παιχνίδι».  

* Σινολόγος, βοηθός ερευνητή στο Τμήμα Πολιτικών Επιστημών του Πανεπιστημίου της Νάπολης «L’Orientale»