Η Συνέλευση των Καλτεζών (1821) και το Πρώτο Πολιτειακό Κείμενο της Ελλάδος

Η φωτογραφία είναι από το «βιβλίο Καλτεζών» της Ιεράς Μονής Αγίου Νικολάου Καλτεζών

Οι πολιτικές και στρατιωτικές αρχές που είχαν συγκροτηθεί τις πρώτες ημέρες του Αγώνα το 1821, όλες τοπικές, δεν ήταν δυνατόν να δράσουν πέραν της περιοχής που καθεμιά αντιπροσώπευε ή ήλεγχε. Υπήρχε άμεση ανάγκη για την καθιέρωση μιας ενιαίας πολιτικής και στρατιωτικής διοίκησης που θ’ αναλάμβανε την καθοδήγηση του αγώνα στην Πελοπόννησο κι η οποία θα έπρεπε ν’ αντιπροσωπεύει όλες τις επαρχίες απελευθερωμένες, επαναστατημένες και μη. Την πρωτοβουλία για την σύγκληση της Συνέλευσης έλαβε η Μεσσηνιακή Γερουσία που όρισε τόπο των εργασιών την μονή του Αγίου Νικολάου στην Μαντινεία κοντά στο χωριό Καλτεζές (Καλτετζές ή Καλτεζιές). Η Μεσσηνιακή Γερουσία ήταν επαναστατική επιτροπή που συγκροτήθηκε αμέσως μετά την απελευθέρωση της Καλαμάτας (23 Μαρτίου) και της οποίας την προεδρία ασκούσε, τιμής ένεκεν, ο Πέτρος Μαυρομιχάλης (Πετρόμπεης).

Αντιπρόσωποι από διάφορες περιοχές συγκεντρώθηκαν εκεί το τελευταίο δεκαήμερο του Μαΐου 1821. Η Συνέλευση κατ’ ουδένα τρόπο μπορεί να θεωρηθεί αντιπροσωπευτική καθώς από τους εικοσιτέσσαρες μητροπολίτες και επισκόπους της Πελοποννήσου συμμετείχαν μόνο ο Άνθιμος Έλους και ο Θεοδώρητος Βρεσθένης, από τους προκρίτους της Ηλείας, Αχαΐας και Κορινθίας ουδείς προσήλθε ενώ Υδραίοι και Σπετσιώτες, αν και εκλήθησαν, αρνήθηκαν να λάβουν μέρος περιμένοντας την άφιξη του Δημητρίου Υψηλάντη («…Πραγματικώς από της συνελεύσεως ταύτης έλιπον διάφορα πρόσωπα υπολήψεως και επιρροής,…») [1]. Έτσι «…ούτε ο Π. Πατρών, ούτε ο Ζαήμης, ούτε ο Λόντος, ούτε ο Σισίνης ή ο Νοταράς, ήλθον ή έλαβον τότε μέρος εις ταύτην την σύναξιν, μη συμφωνούντες περί του τρόπου και του χρόνου˙ οι δε συναχθέντες παρ’ ουδενός οχληθέντες και εν παραβύστω εκείνη θέση συσκεφθέντες…» [2]. Αν και δεν προκύπτει αμέσως είναι πιθανόν η Συνέλευση να ήθελε να προλάβει αυτήν ακριβώς την άφιξη του Δημητρίου Υψηλάντη, ο οποίος είχε ορισθεί από τον αδελφό του Αλέξανδρο «Πληρεξούσιος του Γενικού Επιτρόπου της Αρχής» [3].

Ο Καποδίστριας, ο Φοίνικας και το πρώτο νομισματικό σύστημα στην Ελλάδα

Ένας άνθρωπος γεννημένος μετά την είσοδο στο ευρώ, ενδεχομένως δύσκολα αντιλαμβάνεται το ιστορικό βάθος και τη σύνδεση ή την επανάληψη πολλών εννοιών, θεσμών και γεγονότων [1]. Από την έκρηξη της επανάστασης του 1821 και έπειτα έχουμε μία μετάβαση από τα λεγόμενα «αρχέγονα» νομίσματα (οθωμανική λίρα, γρόσι, μετζίτι) στο νόμισμα ή το χαρτονόμισμα των ελληνικών εκδοτικών τραπεζών. Την εποχή πριν τον Ι. Καποδίστρια οι επαρχίες που συγκρότησαν το ελληνικό κράτος και οι δημόσιες οικονομικές αρχές τους γνώριζαν ποικιλία συναλλακτικών μέσων (τούρκικα νομίσματα, ισπανικά δίστηλα, γερμανικά και αυστριακά τάλληρα, βαυαρικές κορώνες, αγγλικές κορώνες, ντούπια κτλ.). Η αδυναμία των αρχών να παρέμβουν με τον καθορισμό και την κοπή ελληνικού νομίσματος διατηρήθηκε τα πρώτα χρόνια της απελευθέρωσης.

Δεν είναι τυχαίο ότι η αξία του νομίσματος και της νομισματικής σταθερότητας έγινε νωρίς αντιληπτή και στην επαναστατημένη Ελλάδα. Το νόμισμα αντανακλά όπως συχνά αναφέρεται την «αυθεντία» της Διοίκησης που το εκδίδει όσο και της κοινωνίας που το χρησιμοποιεί. Από τις αρχές συγκρότησης του ελληνικού κράτους η πολιτική ιστορία της χώρας συνδέεται με τα διαδοχικά στάδια του νομισματικού συστήματος, το διαδοχικό καθορισμό συνόρων, τις ελλείψεις συναλλακτικών μέσων (αποτυπωμένες σε υπερτιμήσεις παλαιών νομισμάτων και όξυνσης του παιγνίου του συναλλάγματος), τα δημόσια δάνεια και το συνακόλουθο χρέος.

Η εισαγωγή των Εντόκων Γραμματίων του Δημοσίου στην Ελλάδα το 1864

Το ΦΕΚ που βλέπουμε είναι εξαιρετικής ιστορικής σημασίας. Είναι ο νόμος 31 του 1864 με τον οποίο εισάγεται για πρώτη φορά στην τότε Ελληνική Επικράτεια ένας νέος τρόπος δανεισμού. Τα λεγόμενα Έντοκα Γραμμάτια του Δημοσίου (ΕΓΔ) ως μορφή βραχυπρόθεσμου δανεισμού του κράτους εξακολουθούν να χρησιμοποιούνται μέχρι και σήμερα. Μάλιστα τα τελευταία χρόνια η μορφή αυτή δανεισμού έχει αυξηθεί, αποτελώντας το λεγόμενο κυμαινόμενο χρέος.

Η εισαγωγή τους το 1864 έγινε όπως ρητά αναφέρεται για να καλύψει τις προσωρινές ανάγκες του Δημόσιου Ταμείου. Κατά τον αρχικό αυτό νόμο η Κυβέρνηση μπορούσε να εκδώσει ΕΓΔ με ποσοτικό όριο τότε 3.000.000 δραχμές. Τα ΕΓΔ σύμφωνα με τον νόμο του 1864 έφεραν την υπογραφή του Υπουργού Οικονομικών, ενός μέλος της Εθνικής Συνελεύσεως και του Κεντρικού Ταμείου και εξοφλούνταν κατά τη λήξη τους από το Κεντρικό Ταμείο. Τα γραμμάτια προσδιορίζονταν με ένα minimum αξίας 100 δραχμών και εκδίδονταν είτε ονομαστικά είτε ανώνυμα είτε εις διαταγήν του πιστωτού.

Καναδάς και Νέα Ζηλανδία : Κρατική δημιουργία χρήματος για την πραγματική οικονομία

O Καναδάς και η Νέα Ζηλανδία έχουν κάνει χρήση μορφών ποσοτικής χαλάρωσης για τους πολίτες (QE for people)

Κατά τη διάρκεια της Ιστορίας οι κυβερνήσεις έχουν κάνει χρήση της ικανότητάς τους να δημιουργούν χρήματα για να χρηματοδοτήσουν τις δημόσιες δαπάνες. Ενώ καμία από αυτές τις πολιτικές δεν φέρει τον τίτλο «Ποσοτική χαλάρωση για τους πολίτες» (People’s QE) , «Κυρίαρχη Δημιουργία χρήματος» (Sovereign Money creation) ή «χρήματα από το Ελικόπτερο» (Helicopter Money), μοιράζονταν το κοινό χαρακτηριστικό της χρήσης νέων κρατικών χρημάτων για τη χρηματοδότηση των κρατικών δαπανών , αντί να μεταθέσουν την δημιουργία νέου χρήματος στις  εμπορικές τράπεζες μέσω του δανεισμού .

Οι περιπτώσεις όπου η απόφαση της δημιουργίας χρήματος από το κράτος έχει οδηγήσει σε υψηλό πληθωρισμό ή ακόμα και υπερπληθωρισμό (πληθωρισμός άνω του 50% ετησίως) έχουν καταγραφεί επαρκώς [1]. Ωστόσο, οι περιπτώσεις εκείνες που οι κυβερνήσεις έχουν δημιουργήσει χρήματα με προσεκτικό και υπεύθυνο τρόπο, με στόχο την οικονομική ανάπτυξη, συνήθως αγνοούνται ή παραβλέπονται. To “Positive Money” αποβλέπει στην καταγραφή των πραγματικών γεγονότων  καθώς και στο να φέρει στο φως πολλές μελέτες για περιπτώσεις όπου η δημιουργία χρήματος από το κράτος τόνωσε με επιτυχία την οικονομία χωρίς να οδηγήσει σε οικονομική καταστροφή.

Κρατική Δημιουργία Χρήματος εναντίον Eκμοντερνισμού του Χρήματος

To πρόβλημα σχετικά με το πώς δημιουργούνται τα χρήματα μας:

Επί του παρόντος, υπάρχουν δύο πηγές χρήματος στην οικονομία του Ηνωμένου Βασιλείου:

1. To χρήμα που δημιουργείται από τις τράπεζες, όταν αυτές χορηγούν δάνεια. Με τον τρόπο αυτό δημιουργείται επί το πλείστον το χρήμα στην οικονομία.

2. Το χρήμα που δημιουργεί η Τράπεζα της Αγγλίας εκ μέρους της κυβέρνησης. Προς το παρόν αυτό είναι ένα μικροσκοπικό ποσοστό της συνολικής ποσότητας χρήματος της οικονομίας.

Το πρόβλημα που τώρα αντιμετωπίζουμε είναι ότι οι κυβερνήσεις δεν είναι πρόθυμες να χρησιμοποιήσουν τη δύναμή τους να δημιουργούν χρήμα προς το συμφέρον των πολιτών. Αντιθέτως, στηρίζονται στις τράπεζες, οι οποίες προκάλεσαν την χρηματοοικονομική κρίση, για την δημιουργία χρήματος. Το μεγαλύτερο όμως μέρος των χρημάτων που δημιούργησαν οι τράπεζες, πήγε

• στη στεγαστική φούσκα (το 40% της συνολικά νεοεκδοθήσας ποσότητας χρήματος τα 10 χρόνια που προηγήθηκαν της χρηματοοικονομικής κρίσης)και
• στις χρηματοοικονομικές αγορές (το 37%), ενώ
• μόνο ένα μειοψηφικό ποσοστό (13%) κατέληξε στην πραγματική οικονομία.

Ποσοτική θεωρία χρήματος και κατοχικός υπερπληθωρισμός 1941-1944 (Β΄ μέρος)

Πώς υλοποιήθηκε η νομισματική λεηλασία με την δραχμή να καταρρέει;

Ήταν σημαντικό για την επιτυχία του εγχειρήματος, οι επιτάξεις των ελληνικών εμπορευμάτων—διότι περί επιτάξεων επρόκειτο—να γίνονται ομαλά, με τους παραγωγούς και τους εμπόρους να θεωρούν ότι πρόκειται περί συνήθους εμπορίου. Στο πρώτο διάστημα (Απρίλιος-Ιούλιος 1941) οι κατοχικές δυνάμεις χρησιμοποιούσαν δικά τους πιστωτικά γραμμάτια για τις πληρωμές τους, τα οποία οι έμποροι εν συνεχεία αντάλλασσαν έναντι φρέσκων δραχμών στην ΤτΕ.

Από τον Αύγουστο του 41, οι δυνάμεις κατοχής συμφώνησαν να χρησιμοποιούν απευθείας την δραχμή για τον σκοπό αυτό. Κατέληξαν δε να «παραγγέλνουν» δραχμές από την ΤτΕ, και όταν η προμήθεια εξαντλήθηκε, να επιστρατεύσουν ιδιωτικά τυπογραφεία (Παπαχρυσάνθου, Ασπιώτη-ΕΛΚΑ, Καρύδη, Πεχλιβανίδη).

Καθώς λοιπόν η δραχμή συνέχιζε να χάνει την αξία της και οι τιμές να ανεβαίνουν, οι Γερμανοί χρειάζονταν ολοένα και περισσότερες δραχμές για να υλοποιούν το «εμπόριο» τους. Προέβαιναν δε σε ολοένα μεγαλύτερες αναλήψεις από την ΤτΕ, αυξάνοντας την νομισματική κυκλοφορία. Όπως μαρτυρεί και ο Χρηστίδης: «οι αναλήψεις αυξαίνουν από μήνα σε μήνα, όσο αυξάνονται όλα τα είδη, που άλλωστε υψώνονται γοργότερα» (Χρηστίδης 1971, 306, έμφαση δική μου).

200 χρόνια χρέος και βλέπουμε …

Ελευθερη Λαικη Αντιστασιακη Συσπειρωση

Το άρθρο αυτό δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα indicator.gr στις 30-1-2016 με τίτλο 200 χρόνια χρέος και βλέπουμε …

Η ιστορία της νεότερης Ελλάδος είναι μια ιστορία δανείων και χρέους. Αμέσως μετά την επανάσταση του 1821 η Ελλάδα αναγκάστηκε να καταφύγει σε εξωτερικό δανεισμό το 1824και το 1825 (με τα λεγόμενα δάνεια της ανεξαρτησίας). Από τα χρήματα των δανείων αυτών πολύ μικρό ποσοστό έφτασε τελικά στην Ελλάδα. Το γεγονός αυτό σε συνδυασμό με τις ανάγκες του αγώνα οδήγησε στην παύση εξυπηρέτησης τοκοχρεολυσίων και στην πτώχευση του 1827, δηλαδή πριν την πρώτη επίσημη διεθνή αναγνώριση της ανεξαρτησίας του ελληνικού κράτους το 1830. Για να το πούμε απλά πριν αναγνωριστούμε ως κράτος σε διενθές επίπεδο ήμασταν ήδη με μια πτώχευση στη πλάτη μας. Τα δάνεια αυτά θα αφήσουν την Ελλάδα εκτός διεθνών χρηματιστηρίων ή αγορών όπως θα λέγαμε σήμερα για πάνω από μισό αιώνα μέχρι την τελική ρύθμιση τους το 1878-1880.

Το 1828 εισάγεται το πρώτο νομισματικό σύστημα στην Ελλάδα επί Καποδίστρια διατηρείται έως το 1833. Το 1832 υπογράφεται η Συνθήκη του Λονδίνου χωρίς τη συμμετοχή της Ελλάδος. Με αυτήν αναγνωρίζεται ο Όθωνας ως Βασιλιάς της Ελλάδος, συμφωνείται το δάνειο των 60 εκατομμυρίων φράγκων υπό την εγγύηση των τριών μεγάλων δυνάμεων και προβλέπεται ο Διεθνής Έλεγχος σε περίπτωση μη αποπληρωμής του. Η σύμβαση ακολούθησε τη Συνθήκη το επόμενο έτος. Η αίτηση για το ποσό αυτό είχε ήδη γίνει το 1829επί Καποδίστρια, αλλά δεν είχε υλοποιηθεί.  Το 1833 με Διάταγμα εισάγεται η δραχμή του Όθωνα και οι ρυθμίσεις του διατάγματος αυτού θα διατηρηθούν έως την είσοδο της Ελλάδος στη Λατινική Νομισματική Ένωση και την εφαρμογή των κανόνων αυτών μερικές δεκαετίες αργότερα.

Ποσοτική θεωρία και κατοχικός υπερπληθωρισμός (Α’ Μέρος)

Η ποσοτική θεωρία του χρήματος επιχειρεί να διατυπώσει σχέσεις μεταξύ της νομισματικής κυκλοφορίας και του επιπέδου τιμών, προσπαθώντας να προβλέψει πώς η μεταβολή στην πρώτη παράμετρο διαφοροποιεί την δεύτερη. Πρώτο έναυσμα για μια τέτοια συζήτηση αποτέλεσαν οι πρακτικές ανησυχίες των Άγγλων μερκαντιλιστών του 16ου και 17ου αιώνα, οι οποίοι επείγοντο να προσδιορίσουν τις πολιτικές που θα επέτρεπαν στην Αγγλία να αποκτήσει και να διατηρήσει το προβάδισμα στο εμπορικό της πλεόνασμα.

Σταδιακά στην συζήτηση αυτή κυριάρχησαν επίδοξοι μαθηματικοί που, εποφθαλμιώντας το κύρος που είχε αποκτήσει η φυσική με την χρήση των μαθηματικών, προσπάθησαν να μεταφράσουν τις συζητήσεις αυτές σε εξισώσεις, εν πολλοίς αντιγράφοντας την καταστατική εξίσωση των ιδανικών αερίων – η θερμοδυναμική αποτέλεσε ιδιαιτέρως ελκυστικό αντικείμενο μεθοδολογικής λογοκλοπής.

Τελικά, για διάφορους λόγους, αυτοί οι μαθηματικοί β’ διαλογής επικράτησαν – το γιατί επικράτησαν και το γιατί είναι β’ διαλογής είναι μια άλλη συζήτηση. Σήμερα, η «κοινή» λογική που έχει επικρατήσει μας λέει ότι αύξηση της κυκλοφορίας του χρήματος οδηγεί σε αύξηση του επιπέδου τιμών και απώλεια της αξίας του εν λόγω νομίσματος.

Τράπεζες: Mύθος Νο 1 – Ο κανόνας του 10% αποθεματικού (Β’ Μέρος)

Διευκρίνηση: Η αρχική ιστοσελίδα προέρχεται από το Ηνωμένο Βασίλειο και σε αυτό το άρθρο ο συντάκτης αναφέρεται στο τραπεζικό σύστημα του Ηνωμένου Βασιλείου.

Πως οι τράπεζες υπερπηδούν τους κανόνες

Αναφέρθηκε προηγουμένως ότι το επίπεδο δημιουργίας χρήματος είναι ουσιαστικά ανεξέλεγκτο. Υπάρχουν δύο συγκεκριμένες ρυθμιστικές πρακτικές που το επιτρέπουν. Μιλήσαμε νωρίτερα για το «κεφάλαιο» και ορισμένες μορφές από τις οποίες μπορεί αυτό να αποτελείται, εκ των οποίων η μία είναι τα παρακρατηθέντα κέρδη. Η πραγματοποίηση τραπεζικών κερδών είναι λίγο πολύ εγγυημένη και από τις τεράστιες ποσότητες αυτών, μετά την καταβολή των μπόνους και των μερισμάτων και  αφού έχουν διευθετηθεί τα λειτουργικά έξοδα των υποκαταστημάτων, ένα τμήμα παραμένει διαθέσιμο.

Αυτό προστίθεται στα συσσωρευμένα υφιστάμενα κεφάλαια  και μπορεί να χρησιμοποιηθεί για χορήγηση περαιτέρω δανείων. Αυτό από μόνο του δεν επιτρέπει απεριόριστα επίπεδα δανείων, παρά μόνο όλο και μεγαλύτερη αύξηση των χορηγούμενων δανείων καθώς ο τραπεζικός τομέας αυξάνει την κερδοφορία του.

Τράπεζες: Mύθος Νο 1 – Ο κανόνας του 10% αποθεματικού (Α’ Μέρος)

Διευκρίνηση: Η αρχική ιστοσελίδα προέρχεται από το Ηνωμένο Βασίλειο και σε αυτό το άρθρο ο συντάκτης αναφέρεται στο τραπεζικό σύστημα του Ηνωμένου Βασιλείου. 

Μύθος #1

«Μία τράπεζα διατηρεί ένα ποσοστό 10% των καταθέσεων σαν αποθεματικό και δανείζει από το υπόλοιπο 90%, το οποίο καταλήγει σε ένα διαφορετικό τραπεζικό λογαριασμό ο οποίος με τη σειρά του κρατάει το 10% σαν αποθεματικό και συνεχίζει την ίδια διαδικασία μέχρι το σημείο που δεν έχει μείνει τίποτα.»

Status : Λάθος !

Αυτή είναι ίσως η  λανθασμένη πληροφορία που αναφέρεται πιο συχνά στους «κύκλους» της Νομισματικής Μεταρρύθμισης στο Ηνωμένο Βασίλειο. Λόγω εν μέρει λανθασμένης  ανάλυσης σε ταινίες όπως το Money as Debt (Το Χρήμα ως Χρέος) & Zeitgeist (Σημεία των Καιρών) [1]  εξακολουθούν να επιμένουν (σε αυτή τη θέση) παρά τις ανακρίβειες και ελλείψει μιας αναλογικότητας και των δύο αυτών ταινιών με την περίπτωση του Ηνωμένου Βασιλείου. Ο τραπεζικός τομέας λειτουργούσε κατ’ αυτόν τον τρόπο παλιότερα, αλλά όχι εδώ και περισσότερο από 20 χρόνια. Δυστυχώς τα πράγματα είναι τώρα λίγο πιο περίπλοκα.

Το Συνδικάτο Τραπεζών και τα capital controls: από το 1914 στο 2015 (Β’ μέρος)

Το Συνδικάτο Τραπεζών

Μετά τις εκλογές του Νοεμβρίου του 1920 οι φιλοβασιλικές κυβερνήσεις βρέθηκαν σε δεινή θέση. Εξέλιπε πλέον μια προσωπικότητα του κύρους του Βενιζέλου που θα μπορούσε να συνδιαλεγεί ισότιμα με τους συμμάχους και από θέσεως ισχύος με την ΕΤΕ. Επιπλέον, η επάνοδος του γερμανόφιλου Κωνσταντίνου ήταν η κατάλληλη δικαιολογία για τους συμμάχους να παγώσουν τις πιστώσεις προς την Ελλάδα. Καθώς η τελευταία αυτή ελπίδα για διατήρηση της αξίας της δραχμής εξανεμιζόταν, η δραχμή κατέρρεε σε σχέσει με τα άλλα νομίσματα. Αναμένοντας την λήξη των διαπραγματεύσεων για το θέμα των συμμαχικών πιστώσεων η κυβέρνηση κατέφυγε στον δανεισμό από την ΕΤΕ που ουσιαστικά αποτελούσε έκδοση νέου χρήματος. Έτσι, τον Μάρτιο του 1921 ανακοινώθηκε η έκδοση 550 εκ. δρχ.7

Συνέπεια του παραπάνω ήταν η περαιτέρω υποτίμηση της δραχμής. Με το δολάριο να έχει ξεπεράσει το τριπλάσιο ως προς το άρτιο τον Μάιο του 1921 (μέση τιμή μηνός: 17,012 δρχ), με τα συναλλαγματικά αποθέματα να έχουν εξαντληθεί και με τις πολεμικές επιχειρήσεις να συνεχίζονται, έγινε ακόμη μια απόπειρα ελέγχου του συναλλάγματος. Αυτήν την φορά ανατέθηκε στο «Συνδικάτο Τραπεζών» που συστήθηκε με ειδικό νόμο 8 και μέσω του οποίου θα γινόταν κάθε αγοραπωλησία συναλλάγματος με το εξωτερικό.

Τα capital controls τότε και τώρα: Από το 1914 στο 2015 (Α΄μέρος)

Τα πρόσφατα μέτρα περιορισμού στην κίνηση κεφαλαίων, παρότι προκάλεσαν σοκ στους απλούς καταθέτες και φρέναραν την οικονομική δραστηριότητα – ένεκα της υπερεξάρτησης της ελληνικής οικονομίας από τις εισαγωγές – δεν αποτελούν κάτι μοναδικό στην νομισματική ιστορία. Αντιθέτως, η παρούσα κατάσταση απετέλεσε τον κανόνα για σημαντικές περιόδους της ελληνικής και παγκόσμιας ιστορίας. Εδώ θα αναφερθώ σε ένα συγκεκριμένο παράδειγμα, από ένα περιστατικό που συνέβη πριν από έναν αιώνα: την «προστασία του συναλλάγματος» και το «Συνδικάτο Τραπεζών».

Λίγο μετά την δολοφονία του Αρχιδούκα Franz Ferdinand της Αυστρίας στο Σαράγεβο (28/6/1914), τα σύννεφα του πολέμου σκέπασαν και πάλι την Ευρώπη. Το ξέσπασμα του ΑΠΠ έθεσε σε τροχιά υποχώρησης των οικονομικό φιλελευθερισμό των περασμένων δεκαετιών, κάτι που εκφράσθηκε και με την ανάληψη του νομισματικού ελέγχου που είχαν εκχωρήσει στο παρελθόν τα κράτη στις αγορές.

Ο «Έλεγχος Συναλλάγματος»

Αυτό το έργο το έχουμε ξαναδεί: Η δημιουργία χρήματος ως οικονομικό εργαλείο στις ΗΠΑ

Παρά τη λαϊκή ρητορική, η μεγαλύτερη οικονομία του κόσμου έκανε χρήση της  εξουσίας της δημιουργίας του χρήματος από το κράτος για να συμβάλει στην τόνωση της παραγωγής. Μαντέψτε! Αυτό δεν οδήγησε σε υπερπληθωρισμό! Η ιστορία έχει πολλά παραδείγματα κυβερνήσεων που με επιτυχία ανέπτυξαν τις οικονομίες τους μέσω κρατικής δημιουργίας του χρήματος. Ενώ καμία από αυτές τις πολιτικές δεν ονομάζονταν, «QE για τους ανθρώπους» (“QE for People”), «Κυρίαρχη δημιουργία χρήματος» (“Sovereign Money Creation”), «Χρήματα από το ελικόπτερο» (Helicopter Money”), ή «Στρατηγικό QE» (“Strategic QE”), μοιράζονταν το κοινό γνώρισμα  ότι χρησιμοποίησαν  τα νεοσυσταθέντα κρατικά χρήματα για τη χρηματοδότηση των κρατικών δαπανών, αντί να στηρίζονται στις εμπορικές τράπεζες για τη δημιουργία νέου χρήματος μέσω του δανεισμού.

Οι φορές όπου η δημιουργία του χρήματος από το κράτος έχει οδηγήσει σε υψηλό πληθωρισμό ή ακόμα και υπερπληθωρισμό (πληθωρισμός άνω του 50% ετησίως) έχουν επαρκώς καταγραφεί. Ωστόσο, οι φορές που οι κυβερνήσεις έχουν δημιουργήσει τα χρήματα με προσεκτικό και υπεύθυνο τρόπο για να αναπτυχθεί η οικονομία συνήθως αγνοούνται ή παραβλέπονται.

Η ίδρυση της Εφημερίδος της Κυβερνήσεως το 1833 (Α΄ Μέρος)

Το πρώτο ΦΕΚ που βρίσκεται διαθέσιμο και στην ηλεκτρονική διεύθυνση του εθνικού τυπογραφείου, περιέχει εκτός από το λόγο του Όθωνα κατά την άφιξη του στο Ναύπλιο το 1833 και τη διάταξη για την ίδρυση επίσημης «Εφημερίδος της Κυβερνήσεως του Βασιλείου της Ελλάδος». Με την πρόβλεψη να είναι το μοναδικό όργανο που δημοσιεύονται εκεί οι νόμοι, τα διατάγματα, οι διακηρύξεις των υπουργείων όπως χαρακτηριστικά αναφέρεται κτλ.

Η πρωτοβουλία αυτή δεν ήταν κάτι καινούργιο στην τότε Ελλάδα, αφού είχαν προηγηθεί ο «Αχελλώος»που υπήρξε πρόδρομος των επίσημων κυβερνητικών φύλλων, επιτελώντας το έργο που αργότερα ανέλαβαν οι εφημερίδες της Διοικήσεως. Σημαντικό σταθμό ως προς την καθιέρωση της αναγκαιότητας δημοσίευσης των πράξεων της Διοικήσεως σε επίσημη εφημερίδα απετέλεσε επίσης η «Γενική Εφημερίς της Ελλάδος». Την τελευταία διαδέχθηκε η «Εθνική Εφημερίς», η οποία διακόπηκε το Φεβρουάριο του 1833.

Η δημιουργία χρήματος από το Γερμανικό κράτος μετά τη Βαϊμάρη 11 Μαρτίου 2016

Πολλοί οικονομολόγοι έχουν παρεξηγήσει τι προκάλεσε τον υπερ-πληθωρισμό στη Δημοκρατία της Βαιμάρης. Ακόμα σημαντικότερο πολλοί οικονομολόγοι έχουν παραβλέψει τις φορές που η «Ποσοτική χαλάρωση για τους πολίτες» (People’s QE) [1] χρησιμοποιήθηκε ορθά για την ανάπτυξη της Γερμανικής Οικονομίας. Η ιστορία έχει πολλά παραδείγματα κυβερνήσεων που επιτυχώς έχουν αναπτύξει τις οικονομίες τους από τη κρατική δημιουργία χρήματος.

Ενώ καμία από αυτές τις πολιτικές δεν φέρει τον τίτλο «Ποσοτική χαλάρωση για τους πολίτες» (People’s QE), «Κυρίαρχη Δημιουργία χρήματος» [2](Sovereign Money creation) ή «χρήματα από το ελικόπτερο» (Helicopter Money), μοιράζονταν το κοινό χαρακτηριστικό της χρήσης νέων κρατικών χρημάτων για τη χρηματοδότηση των κρατικών δαπανών, αντί να μεταθέσουν την δημιουργία νέου χρήματος στις  εμπορικές τράπεζες μέσω του δανεισμού [3].

Οι περιπτώσεις όπου η απόφαση της δημιουργίας χρήματος από το κράτος έχει οδηγήσει σε υψηλό πληθωρισμό ή ακόμα και υπερπληθωρισμό (πληθωρισμός άνω του 50% ετησίως) έχουν καταγραφεί επαρκώς [4]. Ωστόσο, οι περιπτώσεις εκείνες που οι κυβερνήσεις έχουν δημιουργήσει χρήματα με προσεκτικό και υπεύθυνο τρόπο, με στόχο την οικονομική ανάπτυξη, συνήθως αγνοούνται ή παραβλέπονται. To “Positive Money” αποβλέπει στην καταγραφή των πραγματικών γεγονότων  καθώς και στο να φέρει στο φως πολλές μελέτες για περιπτώσεις όπου η δημιουργία χρήματος από το κράτος τόνωσε με επιτυχία την οικονομία χωρίς να οδηγήσει σε οικονομική καταστροφή.

Ο Διεθνής Οικονομικός Έλεγχος του 1898 – Γ’ μέρος

Ελευθερη Λαικη Αντιστασιακη Συσπειρωση

Ο Διεθνής Οικονομικός Έλεγχος (Δ.Ο.Ε.) του 1898 όπως είδαμε ήδη στο Α΄ μέρος του άρθρου [1] δεν ήταν κάτι που συνέβαινε για πρώτη φορά. Η εφαρμογή του Διεθνούς Ελέγχου την περίοδο 1857-1859 στην Ελλάδα, αλλά και σε διεθνές επίπεδο οι περιπτώσεις της Αιγύπτου, της Σερβίας, της Βουλγαρίας, της Τουρκίας, πολλών κρατών της Λατινικής Αμερικής σκιαγραφούν την ένταση του φαινομένου.

Στην περίπτωση του ΔΟΕ του 1898 στην Ελλάδα ο έλεγχος ήταν και διπλωματικός.Δεδομένου ότι τους αντιπροσώπους της επιτροπής ελέγχου τους διόριζαν οι αντιπρόσωποι των Μεγάλων Δυνάμεων [2] και όχι οι ομολογιούχοι. Οι απεσταλμένοι των Δυνάμεων έφτασαν τον Οκτώβρη του 1897 για τη σύνταξη του νόμου βάσει του οποίου θα συστηνόταν και θα λειτουργούσε ο έλεγχος. Οι εργασίες της επιτροπής διήρκησαν τρεις μήνες έως την 21 Ιανουαρίου 1898. Ο σχετικός Νόμος δημοσιεύτηκε στις 26 Φεβρουαρίου 1898 και η επιτροπή άρχισε να λειτουργεί στις 28 Απριλίου 1898.

Στους  αντιπροσώπους των μεγάλων δυνάμεων αναγνωρίζονταν αντίστοιχα δικαιώματα με αυτά του προσωπικού των διαπιστευμένων πρεσβειών στην Ελλάδα. Η επιτροπή σύμφωνα με το παραπάνω νόμο θα συνέτασσε δύο εξαμηνιαίες εκθέσεις και μια ετήσια προς την ελληνική κυβέρνηση που θα έπρεπε να δημοσιεύονται στο Τύπο. Τα έξοδα της επιτροπής πληρώνονταν από την ελληνική κυβέρνηση και όπως ρητά αναφέρεται κατά ανώτατο όριο 150.000 φράγκα εκ των οποίων τα 60.000 προορίζονταν για τη μισθοδοσία των αντιπροσώπων. Το ανώτατο αυτό όριο θα αποτελούσε ανά πενταετία αντικείμενο αναπροσαρμογής μετά από διαπραγμάτευση με την ελληνική κυβέρνηση. Η επιτροπή διόριζε «τους αναγκαιούντας πράκτορας και υπαλλήλους», οι οποίοι θεμελίωναν βάσει του νόμου δικαίωμα σύνταξης από το ελληνικό κράτος [3]. Τέλος διοριζόταν ένας βασιλικός επίτροπος για την συνεννόηση μεταξύ της επιτροπής και των δημοσίων αρχών.

Ο Διεθνής Οικονομικός Έλεγχος του 1898 – Β’ μέρος

Ο Διεθνής Οικονομικός Έλεγχος διατρέχει 81 χρόνια ιστορίας του ελληνικού κράτους από το 1898 μέχρι τη τυπική κατάργηση του το 1979, όπως αναφέρθηκε στο Α΄ μέρος του άρθρου. Στο τέλος του 1893 η Ελλάδα περιόρισε την εξυπηρέτηση μέρους των τόκων των ληξιπρόθεσμων εξωτερικών δανείων και ανέστειλε προσωρινά την πληρωμή των χρεολυσίων του εξωτερικού χρέους. Τα μέτρα αυτά ήταν προσωρινά, ενώ συνεχίζονταν οι διαπραγματεύσεις με τους διεθνείς δανειστές της Ελλάδος μέχρι την έναρξη του σύντομου ελληνοτουρκικού πολέμου του 1897, όπου διεκόπησαν. Για την υπογραφή των προκαταρκτικών όρων ειρήνης μεταξύ της Ελλάδος και της Τουρκίας υπήρξε η επέμβαση των Μεγάλων Δυνάμεων με τον ορισμό αποζημίωσης στη Τουρκία εκ μέρους της Ελλάδας ύψους 4.000.000 τούρκικων λιρών. Και αποτέλεσμα του πολέμου αυτού υπήρξε και η επιβολή στην Ελλάδα Διεθνούς Οικονομικού Ελέγχου.

Σύμφωνα με την Ιστορία του Ελληνικού Έθνους [1]: «ο Διεθνής Οικονομικός Έλεγχος πολύ νωρίς συσχετίστηκε από τους μελετητές της εποχής με τα αίτια του πολέμου του 1897. Θεωρήθηκε δηλαδή ότι η Γερμανία, προεξοφλώντας την ελληνική ήττα, εξώθησε στον πόλεμο την Ελλάδα έμμεσα με πράκτορες, την Τουρκία άμεσα για να εξαναγκαστεί η Ελλάδα να δεχτεί τον έλεγχο […] Η Γερμανία πρωτοστάτησε βέβαια αλλά δεν ήταν η μόνη ενδιαφερόμενη. Οι Μεγάλες Δυνάμεις στις οποίες η Ελλάδα εμπιστεύτηκε τις διαπραγματεύσεις για την ανακωχή και την προκαταρκτική ειρήνη, επωφελήθηκαν για να εξυπηρετήσουν τα δικά τους συμφέροντα».

Ο Διεθνής Οικονομικός Έλεγχος του 1898 – Α’ μέρος

Η σύσταση του λεγομένου όπως έχει μείνει στην ιστορία «Διεθνούς Οικονομικού Ελέγχου» (ΔΟΕ) είναι ένα γεγονός που διατρέχει 81 χρόνια ιστορίας του σύγχρονου ελληνικού κράτους. Όπως θα δούμε και με το ΦΕΚ κατάργησής του, διήρκεσε από το 1898 έως το 1979, αν και οι συζητήσεις με τους Βρετανούς και τους Γάλλους για την κατάργηση του ΔΟΕ είχαν ξεκινήσει από το 1948.

–  Η Διεθνής Επιτροπή του 1857:

Η εμπειρία του Διεθνούς Ελέγχου του 1898, δεν ήταν κάτι καινούργιο ή πρωτόγνωρο για την τότε Ελλάδα. Ήδη υπήρχε η εμπειρία από την Διεθνή Επιτροπή του 1857 (θα υπάρξει ειδική ανάρτηση μελλοντικά για τα γεγονότα αυτά). Η επιτροπή αυτή συγκροτήθηκε στις αρχές του 1857 και απαρτίζονταν από τους αντιπροσώπους των «προστάτιδων» δυνάμεων για να εξετάσει τη δημοσιονομική κατάσταση της Ελλάδος. Σκοπός ήταν να διαπιστωθεί ο βαθμός δυνατότητας του Ελληνικού Δημοσίου να εξυπηρετήσει τα τοκοχρεολύσια του δανείου των 60.000.000 φράγκων του 1832.

Τι είναι το χρήμα ;

Τι είναι το χρήμα ; Πως δημιουργείται ; Ποιος το αποφασίζει ; Έχει ρόλο σε αυτές τις αποφάσεις η κοινωνία των πολιτών;

Ένα διαφωτιστικό βίντεο δυόμιση λεπτών με ελληνικούς υπότιτλους τουpositivemoney.org (μέλος του παγκόσμιου κινήματος I.M.M.R.) για τον τρόπο που δημιουργείται το χρήμα (πίστωση) από τις τράπεζες. Ένα θέμα ταμπού που δεν έχει αναδειχθεί ως τώρα σε σχέση με το μέγεθος της σημασίας του για τη ζωή μας και τη διαμόρφωση της κοινωνίας. Όσο και αν ακούγεται απίθανο, οι τράπεζες κάθε φορά που δίνουν δάνεια δημιουργούν χρήμα εκ του μηδενός (from thin air).

Στο θέμα αυτό θα επανέλθουμε πολλές φορές και με επίσημες μελέτες.

Μια παλιά Ιαπωνική συνταγή για την αντιμετώπιση της οικονομικής ύφεσης

ατά τη διάρκεια της ιστορίας η δημιουργία χρήματος από το κράτος ήταν περισσότερο ο κανόνας παρά η εξαίρεση. Εδώ θα δούμε πως η Ιαπωνία ήταν ικανή να δώσει ώθηση στην ανάπτυξη εν μέσω της παγκόσμιας ύφεσης.

Η ιστορία παρέχει πολλά παραδείγματα κυβερνήσεων που κατάφεραν επιτυχώς να αναπτύξουν τις οικονομίες τους μέσω της δημιουργίας χρήματος υπό την κρατική αιγίδα. Ενώ καμία από αυτές τις πολιτικές δεν φέρει τον τίτλο «Ποσοτική χαλάρωση για τους πολίτες» (People’s QE) [1],«Κυρίαρχη Δημιουργία χρήματος» (Sovereign Money creation) ή «χρήματα από το ελικόπτερο» (Helicopter Money). Ωστόσο μοιράζονταν το κοινό χαρακτηριστικό της χρήσης νέων κρατικών χρημάτων για τη χρηματοδότηση των κρατικών δαπανών, αντί να μεταθέσουν την δημιουργία νέου χρήματος στις  εμπορικές τράπεζες μέσω του δανεισμού.

Οι περιπτώσεις όπου η απόφαση της δημιουργίας χρήματος από το κράτος έχει οδηγήσει σε υψηλό πληθωρισμό ή ακόμα και υπερπληθωρισμό (πληθωρισμός άνω του 50% ετησίως) έχουν καταγραφεί επαρκώς [2]. Ωστόσο, οι περιπτώσεις εκείνες που οι κυβερνήσεις έχουν δημιουργήσει χρήματα με προσεκτικό και υπεύθυνο τρόπο, με στόχο την οικονομική ανάπτυξη, συνήθως αγνοούνται ή παραβλέπονται. To “Positive Money” αποβλέπει στην καταγραφή των πραγματικών γεγονότων  καθώς και στο να φέρει στο φως πολλές μελέτες για περιπτώσεις όπου η δημιουργία χρήματος από το κράτος τόνωσε με επιτυχία την οικονομία χωρίς να οδηγήσει σε οικονομική καταστροφή.