Η κατάρριψη του κανόνα του υπερπληθωρισμού

analyst

Το φάντασμα της Βαϊμάρη που φοβίζει τη συντηρητική Γερμανία, με αποτέλεσμα να επιβάλλει στην Ευρώπη την καταστροφική πολιτική λιτότητας καταδικάζοντας εκατομμύρια ανθρώπους στη φτώχεια και στην εξαθλίωση, ειδικά εμάς τους Έλληνες, παραμένει άφαντο στην Ιαπωνία παρά το ότι το δημόσιο χρέος της είναι στο 253% του ΑΕΠ της – τεκμηριώνοντας πως με τη βοήθεια μίας σύγχρονης νομισματικής πολιτικής, είναι δυνατόν να κατατριφθούν οι οικονομικές αρχές που ίσχυαν μέχρι σήμερα.

.

Δεν υπάρχουν προβλήματα που δεν λύνονται, αλλά άνθρωποι που δεν είναι ικανοί να βρουν λύσεις – ή που δεν έχουν το θάρρος και τις ικανότητες να πειραματιστούν, αδιαφορώντας ακόμη και για τους φυσικούς κανόνες.

 .

Ανάλυση, κεντρικές τράπεζες

- του Βασίλη Βιλιάρδου

Τα οικονομικά είναι μία επιστήμη που εξελίσσεται, όπως όλες οι άλλες – οπότε έχει το, κοινό για τις επιστήμες, χαρακτηριστικό, να ανατρέπονται νόμοι και κανόνες που ίσχυαν στο παρελθόν, όπως και στη Φυσική. Ένας από τους βασικούς κλάδους της τώρα είναι αυτός που ασχολείται με το χρηματοπιστωτικό σύστημα – σημαντικός τομέας του οποίου είναι ασφαλώς οι κεντρικές τράπεζες που, μετά από την παγκόσμια κρίση του 2008, εφαρμόζουν μία μη συμβατική, πειραματική πολιτική, εντελώς αντίθετη με όλες τις προηγούμενες.

Ειδικότερα, το προνόμιο που έχει παραχωρηθεί από τα κράτη στις κεντρικές τράπεζες, η έκδοση του εκάστοτε νόμιμου μέσου συναλλαγών, του νομίσματος, τις έχει «καταδικάσει» στο να κερδίζουν χρήματα – ενώ, ακόμη και με τη συμβατική νομισματική πολιτική, «παράγουν» σχεδόν αναπόφευκτα κέρδη. Τα έσοδα τους δε από τα στοιχεία του ενεργητικού που αγοράζουν μέσω της έκδοσης χρημάτων, υπερβαίνουν αρκετά, κάτω από φυσιολογικές προϋποθέσεις βέβαια, τυχόν πληρωμές τόκων επί των νομισματικών (μονεταριστικών) υποχρεώσεων τους – οπότε είναι ασυγχώρητο λάθος για μία χώρα να μην έχει τι δική της κεντρική τράπεζα.

Ποσοτική θεωρία και κατοχικός υπερπληθωρισμός (Α’ Μέρος)

Η ποσοτική θεωρία του χρήματος επιχειρεί να διατυπώσει σχέσεις μεταξύ της νομισματικής κυκλοφορίας και του επιπέδου τιμών, προσπαθώντας να προβλέψει πώς η μεταβολή στην πρώτη παράμετρο διαφοροποιεί την δεύτερη. Πρώτο έναυσμα για μια τέτοια συζήτηση αποτέλεσαν οι πρακτικές ανησυχίες των Άγγλων μερκαντιλιστών του 16ου και 17ου αιώνα, οι οποίοι επείγοντο να προσδιορίσουν τις πολιτικές που θα επέτρεπαν στην Αγγλία να αποκτήσει και να διατηρήσει το προβάδισμα στο εμπορικό της πλεόνασμα.

Σταδιακά στην συζήτηση αυτή κυριάρχησαν επίδοξοι μαθηματικοί που, εποφθαλμιώντας το κύρος που είχε αποκτήσει η φυσική με την χρήση των μαθηματικών, προσπάθησαν να μεταφράσουν τις συζητήσεις αυτές σε εξισώσεις, εν πολλοίς αντιγράφοντας την καταστατική εξίσωση των ιδανικών αερίων – η θερμοδυναμική αποτέλεσε ιδιαιτέρως ελκυστικό αντικείμενο μεθοδολογικής λογοκλοπής.

Τελικά, για διάφορους λόγους, αυτοί οι μαθηματικοί β’ διαλογής επικράτησαν – το γιατί επικράτησαν και το γιατί είναι β’ διαλογής είναι μια άλλη συζήτηση. Σήμερα, η «κοινή» λογική που έχει επικρατήσει μας λέει ότι αύξηση της κυκλοφορίας του χρήματος οδηγεί σε αύξηση του επιπέδου τιμών και απώλεια της αξίας του εν λόγω νομίσματος.

Υπερπληθωρισμός: Η Ζιμπάμπουε, το ΔΝΤ και η εκτύπωση χρήματος

Σε απάντηση, το ΔΝΤ αρνήθηκε να κάνει οποιαδήποτε παραχώρηση (όπως η αναχρηματοδότηση ή διαγραφή του δάνειου) προκειμένου να τιμωρήσει την κυβέρνηση για τις πολιτικές που ακολούθησε, με πιο σημαντική τα μέτρα που εφάρμοσε για τη μεταρρύθμιση του ιδιοκτησιακού καθεστώτος της γης. Με μειωμένη την παραγωγή τροφίμων λόγω των αγροτικής μεταρρυθμιστικής πολιτικής, η κυβέρνηση έπρεπε να εισάγει τρόφιμα από το εξωτερικό για να αποτρέψει μια κατάσταση μαζικής λιμοκτονίας.

Όμως, λόγω της αθέτησης του δανείου προς το ΔΝΤ, η πιστοληπτική ικανότητα της Ζιμπάμπουε ήταν ουσιαστικά κατεστραμμένη, γεγονός που έκανε αδύνατη την εύρεση εναλλακτικού δανείου από άλλη πηγή. Ως αποτέλεσμα, η κυβέρνηση της Ζιμπάμπουε άρχισε να εκδίδει το δικό της νόμισμα και να το χρησιμοποιεί  για να αγοράσει δολάρια ΗΠΑ στην αγορά συναλλάγματος. Η προσπάθεια της κυβέρνησης να καλύψει το αυξανόμενο έλλειμμα μεταξύ των δαπανών και των εσόδων μέσω της δημιουργίας χρήματος αύξησε την αγοραστική δύναμη στην οικονομία, ενώ ταυτόχρονα η πτώση της παραγωγής στον τομέα της γεωργίας και της μεταποίησης περιόρισε την ποσότητα των προϊόντων που υπήρχαν διαθέσιμα προς αγορά.

Το αποτέλεσμα ήταν η κλασική περίπτωση του «πάρα πολλά χρήματα κυνηγούν πολύ λίγα αγαθά». Ακολούθησε περίοδος υψηλού πληθωρισμού, με ετήσιους ρυθμούς πάνω από 100% από το 2001. Μέχρι το 2003 η αξία του δολαρίου της Ζιμπάμπουε είχε συρρικνωθεί σε τέτοιο βαθμό που κόστιζε στη κυβέρνηση περισσότερο η έκδοση των χαρτονομισμάτων και των κερμάτων από την ονομαστική αξία που αυτά είχαν. Υπό το πρίσμα αυτό, η κυβέρνηση άρχισε να εκδίδει επιταγές στο κομιστή σε πολύ υψηλές ονομαστικές τιμές.

Υπερπληθωρισμός: Η περίπτωση της Ζιμπάμπουε και οι λόγοι της οικονομικής κατάρρευσης

Στο βιβλίο μας “Modernising Money», δείχνουμε ότι από τις μελέτες των περιπτώσεων της Ζιμπάμπουε και της Βαϊμάρης εξήχθησαν τα λάθος διδάγματα. Η ανάλυση που ακολουθεί βασίζεται στο προαναφερθέν βιβλίο:

Αφού κέρδισε την ανεξαρτησία της το 1980, η Ζιμπάμπουε βρήκε το δρόμο προς την ευημερία, με μέσο ετήσιο ρυθμό αύξησης του ΑΕΠ της τάξης του 4,3 τοις εκατό. Για περίπου δύο δεκαετίες γνώρισε πορεία σταθερής ανάπτυξης, η οποία διακόπηκε μόνο περιστασιακά. Η χώρα είναι προικισμένη με πλούσια αποθέματα  πόρων και ορυκτών, αφού διαθέτει τεράστια κοιτάσματα διαμαντιών, χρυσού, νικελίου, σιδήρου, λευκόχρυσου, άνθρακα και άλλων φυσικών προϊόντων. Σε σύγκριση με άλλες χώρες της Αφρικής, είχε μια εκλεπτυσμένη βιομηχανία παραγωγής υφασμάτων, τσιμέντου, χημικών, χάλυβα, ξύλου και άλλων προϊόντων.

Η γεωργική παραγωγή, ο στυλοβάτης της οικονομίας της, υποστηρίζεται από 10.747 φράγματα (από τα συνολικά 12.430 φράγματα νερού που υπάρχουν σε ολόκληρη την περιοχή της Νότιας Αφρικής)(Sugunan, 1997). Η καπνοβιομηχανία ήταν για την Ζιμπάμπουε η πιο επιτυχημένη μηχανή παραγωγής ξένου συναλλάγματος, κερδίζοντας περίπου  600  εκατομμύρια USD το 2000. Η Ζιμπάμπουε ήταν επίσης ένας δημοφιλής τουριστικός προορισμός. Ίσως όμως ο πιο καίριας σημασίας τομέας για τη Ζιμπάμπουε ήταν ο ισχυρός τραπεζικός τομέας της και η εύρυθμη λειτουργία του συστήματος των δικαιωμάτων ιδιοκτησίας, το οποίο «επέτρεπε στους ιδιοκτήτες να χρησιμοποιούν τα ιδία κεφάλαια τους στη γη για την ανάπτυξη και τη δημιουργία νέων επιχειρήσεων ή την επέκταση των παλαιών» (Richardson, 2005, σελ. 1).

Υπερπληθωρισμός: Τα λάθος διδάγματα από Βαϊμάρη και Ζιμπάμπουε

Το άρθρο αυτό αποτελεί συνέχεια σειράς άρθρων με τίτλο «η ιστορία της ποσοτικής χαλάρωσης για τους πολίτες –QE for people» [1]

Γνωρίζατε ότι οι περισσότεροι οικονομολόγοι στην πραγματικότητα δεν γνωρίζουν τι πραγματικά συνέβη κατά τις περιόδους υπερπληθωρισμού στην Δημοκρατία της Βαϊμάρης και της Ζιμπάμπουε;

Κατά τη διάρκεια της Ιστορίας οι κυβερνήσεις έχουν κάνει χρήση της ικανότητάς τους να δημιουργούν χρήματα για να χρηματοδοτήσουν τις δημόσιες δαπάνες. Ενώ καμία από αυτές τις πολιτικές δεν φέρει τον τίτλο «Ποσοτική χαλάρωση για τους πολίτες» (People’s QE), «Κυρίαρχη Δημιουργία χρήματος» (Sovereign Money creation) ή «χρήματα από το ελικόπτερο» (Helicopter Money) [2]. Ωστόσο μοιράζονταν το κοινό χαρακτηριστικό της χρήσης νέων κρατικών χρημάτων για τη χρηματοδότηση των κρατικών δαπανών, αντί να μεταθέσουν την δημιουργία νέου χρήματος στις  εμπορικές τράπεζες μέσω του δανεισμού.

Η κοινή απάντηση στην ιδέα του να αφεθεί το κράτος να εκδώσει χρήματα και να τα ξοδέψει στην οικονομία είναι ότι μια τέτοια προσέγγιση θα οδηγούσε σε έναν ιδιαίτερα ψηλό πληθωρισμό. Στιςπροηγούμενη ανάρτησή μας για το θέμα αυτό, δείξαμε ότι η θεωρία και η ανάλυση έχουν παραμεριστεί εξαιτίας αυτής της ευρέως διαδεδομένης παρανόησης. Σε αυτήν την ανάρτηση, θα δείξουμε ότι από την περίπτωση  της Ζιμπάμπουε και της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης αντλήθηκαν παραπλανητικά συμπεράσματα σχετικά με την απόφαση δημιουργίας χρήματος από το κράτος.`