Πώς μια ταινία του Χόλιγουντ για το 1821 αναδεικνύει τον αποπροσανατολισμό που ταλανίζει το ελληνικό έθνος
του Σάββα Καλεντερίδη
Έχουμε δει σωρεία δημοσιευμάτων που αναφέρονται στον τρόπο με τον οποίο τα μεγάλα κράτη που σέβονται τον εαυτό τους και την ιστορία τους, και νοιάζονται για το μέλλον τους, επηρεάζουν τη βιομηχανία του κινηματογράφου για την αναπαραγωγή, μέσα από τις ταινίες, της ιστορίας και των εθνικών στόχων και οραμάτων τους.
Με τον τρόπο αυτόν η βιομηχανία του κινηματογράφου συμβάλλει (στο μέτρο που της αναλογεί) στη διαμόρφωση της εθνικής ταυτότητας και του συλλογικού υποσυνείδητου του κάθε έθνους – επαναλαμβάνω, εκεί που υπάρχουν σοβαρά κράτη.
Για την Ελλάδα τι να πει κανείς... Μια κοινωνία «πολυτραυματίας» από εθνικούς διχασμούς, εμφυλίους και τεχνητές διαιρέσεις που προκαλούνται από εσωτερικούς παράγοντες που αδυνατούν να παραγάγουν πολιτική και αρκούνται στον διχαστικό λόγο και πρακτικές, αλλά και από εξωτερικούς παράγοντες που με τον τρόπο αυτόν προωθούν και εξυπηρετούν τα δικά τους συμφέροντα. Η κατάσταση αυτή που χαρακτηρίζει την κοινωνία αντικατοπτρίζεται και στο κράτος, ιδιαίτερα μετά την κομματικοποίησή του τις τελευταίες τρεις δεκαετίες – μια διαδικασία που του αφαίρεσε και τα τελευταία ψήγματα σοβαρότητας που διέθετε.
Ο Γιάνης Βαρουφάκης για την ταινία του Κώστα Γαβρά «Adults in the Room»: Αποκαλύπτει όλες τις λεπτομέρειες
Στο Ράδιο 98,4 και στο Γιώργο Σαχίνη μιλάει ο Γιάνης Βαρουφάκης.
«Νιώθω τιμή, την οποία δεν την αξίζω, μια τιμή που με διακατέχει από το 2015, γιατί η ιστορία ξεκίνησε μια εβδομάδα μετά την παραίτησή μου από το Υπουργείο Οικονομικών, όταν δέχτηκα ένα τηλεφώνημα από τον Κώστα Γαβρά, το οποίο γνώριζα μόνο ως “μύθο”. Στην αρχή νόμιζα ότι μου κάνουν και πλάκα, όταν μου είπε ότι είναι ο Κώστας Γαβράς… ο οποίος μου είπε κάτι συγκλονιστικό “ψάχνω να βρω το θέμα της τελευταίας μου ταινίας και το βρήκα στο πρόσωπό σου και θέλω να κάνω μία παγκόσμια ταινία, με επίκεντρο την κρίση στην Ελλάδα”», αναφέρει χαρακτηριστικά ο Γιάνης Βαρουφάκης.
Όπως ανέφερε ο κ. Βαρουφάκης, το βιβλίο του, με τίτλο «Ανίκητοι Ηττημένοι» και το σενάριο της ταινίας του Κώστα Γαβρά, γράφτηκαν σε παράλληλο χρόνο. Όπως αναφέρει «Δεν “μπαίνει ο ένας στα χωράφια του άλλου”, παρά την ανταλλαγή απόψεων...», ενώ σχολιάζει χαρακτηριστικά «Στην ταινία, μου απαγόρευσε να πάω στα γυρίσματα. Και με το δίκιο του», όπως ανέφερε, ο ίδιος έχει πάει μία φορά στα γυρίσματα.
Ήταν ένα δίωρο μασάζ ψυχής με συγκλονιστικές εικόνες, αποκαλυπτικά πρόσωπα, ουσιαστικούς διαλόγους, κατευναστική μουσική που πέτυχε μετά τα πρώτα είκοσι λεπτά μια καθολική παράδοση, μια αφωνία του θεατή. Ο Χιροκάζου Κόρε-Έντα απελευθερώνει με τους «Κλέφτες Καταστημάτων» την ανθρωπιά που έχει θάψει μέσα μας ο σύγχρονος πολιτισμός της καταναλωτικής μανίας και αποσυναισθηματικοποίησης της ζωής.
Βγήκα από την αίθουσα σαν χαμένος και χρειάστηκα σχεδόν ένα εικοσιτετράωρο για να ισορροπήσω διανοητικά, διότι η ταινία κονιορτοποίησε κάθε σκέψη, κάθε απόσπαση του «είναι» από τα χαϊμαλιά του «πολιτισμού». Ο λόγος είναι ότι κατέδειξε με συντριπτικό και αισθαντικό τρόπο πως η χαρά της ζωής και η απροσποίητη ανθρωπιά μπορούν να αναβλύσουν μέσα στο τίποτε, στο περιθώριο της Ιστορίας και του πολιτισμού μας, σε μια υβριδική οικογένεια, σε μια οικογένεια εκτός συστήματος.
Οι μικροαπατεώνες που συναποτελούν την οικογένεια, ζουν ο ένας πάνω στον άλλο σε ένα κατάλοιπο του παρελθόντος, ένα γιαπωνέζικο λιλιπούτειο σπιτάκι με μια ελάχιστη αυλή. Οι κινήσεις τους μέσα σε αυτόν τον ελάχιστο χώρο είναι μια απίστευτη χορογραφία συνύπαρξης και δημιουργικής ανοχής. Ζουν στο τώρα με τη στωικότητα της επίγνωσης του θανάτου, μέσα από την οποία αντλούν τη δύναμη να ακυρώσουν το χρόνο. Μυστικά, ανάγκες και ένας περίεργος ζεν πραγματισμός ενώνει τα πρόσωπα σε μια ισορροπία που διατηρεί την αυτονομία του καθενός, ακόμη και της πεντάχρονης μικρούλας που συμμαζέψανε από τη βία της απανθρωπιάς της δικής της κανονικής οικογένειας.
Ο παγκοσμίου φήμης σκηνοθέτης παρουσίασε το βιβλίο του, «Πήγαινε όπου είναι αδύνατον να πας»
Τις ανησυχίες του για τη σημερινή Ευρώπη με τα προβλήματα που την ταλανίζουν -κυρίως το μεταναστευτικό, αλλά και τη μετατόπιση του πολιτικού ενδιαφέροντος σε εκείνο του οικονομικού- μοιράσθηκε ο διεθνούς φήμης Έλληνας σκηνοθέτης Κώστας Γαβράς, με αφορμή την παρουσίαση του βιβλίου του με τίτλο «Πήγαινε όπου είναι αδύνατον να πας» (Va ou il est impossible d’ aller), στην «La Tribune de Montelimar».
Ο παγκοσμίου φήμης σκηνοθέτης εξήγησε ότι ανέκαθεν αρνιόταν να γράψει βιβλίο. Κάποτε μάλιστα το προσπάθησε με έναν δημοσιογράφο, αλλά γρήγορα τα εγκατέλειψε. Αυτή τη φορά, όμως, αποφάσισε να προβεί στο εγχείρημα λόγω των εγγονιών του, τα οποία, όπως λέει, όσο μεγαλώνουν τόσο περισσότερες ερωτήσεις του κάνουν. Συχνά, όπως δήλωσε, τον συγκρίνουν με τους μετανάστες που φθάνουν από τις εμπόλεμες ζώνες. «Τότε αποφάσισα να γράψω ένα βιβλίο για να βάλω στα πράγματα στη θέση τους», είπε.
Δεν θα έβλεπα ποτέ μια καλή ταινία για πρώτη φορά στην τηλεόραση.
Ζαν-Λικ Γκοντάρ
Πριν από μισό αιώνα ο Ζαν-Λικ Γκοντάρ πρωτοστάτησε στην ακύρωση του Φεστιβάλ των Κανών στέλνοντας μήνυμα αλληλεγγύης στους φοιτητές και τους εργάτες του Γαλλικού Μάη. Φέτος, η γαλλική γιορτή του κινηματογράφου απειλήθηκε από τις «αυτοκρατορικές» ορέξεις του Netflix. Και ο Γκοντάρ έκανε… την Κινέζα.
Στάρλετ και ηθοποιοί φλέρταραν ακόμη με τους φακούς των φωτογράφων στο κόκκινο χαλί του Φεστιβάλ των Κανών, όταν ορισμένα από τα ιερά τέρατα του ευρωπαϊκού κινηματογράφου μπήκαν ήσυχα σε μια από τις μικρότερες αίθουσες προβολής.
«Θα σας διαβάσω μια ανακοίνωση που συντάχθηκε χτες το βράδυ», είπε ο Φρανσουά Τριφό στους δημοσιογράφους που είχαν συγκεντρωθεί:
«Η Συνέλευση Πληροφόρησης και Δράσης του Γαλλικού Κινηματογράφου… με την εξουσία που της παρέχουν οι φοιτητές από τις 15 Μαΐου του 1968, ζητά από όλους τους σκηνοθέτες, παραγωγούς, διανομείς, ηθοποιούς, δημοσιογράφους και τα μέλη της κριτικής επιτροπής που βρίσκονται στις Κάνες να αντιταχθούν, μαζί με τους ξένους ομολόγους τους και με όλα τα μέσα που έχουν στη διάθεσή τους, στη συνέχιση του φεστιβάλ. Να δείξουν αλληλεγγύη στους απεργούς εργάτες και φοιτητές. Να καταγγείλουν την αστυνομική καταπίεση και να εκφράσουν τη διαμαρτυρία τους απέναντι στη γαλλική κυβέρνηση και τη βιομηχανία του κινηματογράφου».
Γνήσιος απόγονος των κινηματογραφιστών της γενιάς του ’68, ο πολιτικοποιημένος δημοσιογράφος και έμπειρος ακτιβιστής-ντοκιμαντερίστας Γιώργος Αυγερόπουλος αποδεικνύει πως στα σωστά χέρια, ο κινηματογράφος μπορεί να αποτελέσει όπλο μαζικής ενημέρωσης και πολιτικού αναστοχασμού, κόντρα στην αποβλάκωση του υπερθεάματος. Στο νέο του πολυσύνθετο ντοκιμαντέρ Μέχρι την τελευταία σταγόνα (Ο Μυστικός πόλεμος του νερού στην Ευρώπη) επιχειρεί μια πλήρη αποτύπωση της κατάστασης. Αρπάζει ακόμη μια φορά την κάμερα και ταξιδεύει παρέα με το έμπειρο συνεργείο του σε έξι ευρωπαϊκές χώρες, συνομιλεί με δημοτικούς και πολιτικούς παράγοντες, στελέχη ιδιωτικών εταιριών και μέλη ακτιβιστικών οργανώσεων, καταγράφοντας παράλληλα και την αντίσταση των ίδιων των πολιτών, που απαιτούν να παραμείνει το νερό δημόσιο αγαθό και συνταγματικό δικαίωμα.
Δύο σχεδόν δεκαετίες μετά τον αιματηρό πόλεμο του νερού, στην Κοτσαμπάμπα της Βολιβίας και ενώ ο ΟΗΕ έχει αναγνωρίσει το νερό ως ανθρώπινο δικαίωμα από το 2010, η Ευρωπαϊκή Ένωση επιμένει στις ιδιωτικοποιήσεις.
Στο Παρίσι αναδεικνύεται η αποτελεσματική διεκδίκηση των πολιτών για επαναδημοτικοποίηση του νερού το 2010, μετά την αποκάλυψη οικονομικών σκανδάλων και υπέρμετρης τιμολόγησης, κατά τη διάρκεια της πολύχρονης εκμετάλλευσής του από ιδιωτικές επιχειρήσεις. Στο Βερολίνο, η αποκάλυψη της μυστικής σύμβασης παραχώρησης του νερού σε ιδιωτική εταιρία, με εγγύηση μεγάλου κέρδους για τις επερχόμενες δεκαετίες, είχε ως συνέπεια την κινητοποίηση των Βερολινέζων, που από το 2014 απαίτησαν δημόσια διαχείριση στις υπηρεσίες νερού. Στην Ιταλία, ο Ντράγκι έφερε μεταρρυθμίσεις που επιτρέπουν την πλήρη φιλελευθεροποίηση των δημοσίων εταιριών, αγνοώντας το δημοψήφισμα του 2011, ενάντια στην ιδιωτικοποίηση του νερού.
Σε όλους μας έχει συμβεί. Μόλις μαθαίνεις ότι το αγαπημένο σου βιβλίο έγινε ταινία τρέχεις στον κινηματογράφο για να δεις αν ο σκηνοθέτης κατάφερε να αποδώσει το όραμα του συγγραφέα. Και σχεδόν πάντα απογοητεύεσαι.
Το βιβλίο, έτσι όπως το είχες φανταστεί, ήταν πολύ καλύτερο.
Και πολλοί συγγραφείς που είδαν το έργο τους στην οθόνη εξοργίζονται με το αποτέλεσμα (εκτός κι αν πρόκειται για βιβλία-σενάρια, που γράφτηκαν για να γίνουν ταινίες, όπως εκείνα του Νταν Μπράουν και του Τζορτζ Μάρτιν).
~~
2η σκηνή: Οι πιο γνωστές ιστορίες συγγραφέων που μίσησαν τις ταινίες
Ο Μίλαν Κούντερα δεν ήθελε ν’ ακούει για την Αβάσταχτη Ελαφρότητα του Κάουφμαν, τόσο που απαγόρευσε κάθε κινηματογραφική μεταφορά των βιβλίων του μετά απ’ αυτό.
Ο Κεν Κέσσεϋ δούλεψε μαζί με τον σκηνοθέτη Φόρμαν τη Φωλιά του Κούκου, αλλά είχε τόσες αντιρρήσεις για το έργο που δεν ήθελε καν να πάει να το δει όταν προβλήθηκε.
Ο Winston Groom θύμωσε τόσο με το Φόρεστ Γκαμπ του Ζεμέκις που ξεκίνησε τη συνέχεια του βιβλίου με τη φράση: «Μην αφήσετε κανέναν να κάνει ταινία την ιστορία της ζωής σας».
Όσο για την P.L. Travers και τον τρόπο που χειρίστηκε ο Γουόλτ Ντίσνεϋ τη Μαίρη Πόπινς… Η Τράβερς έκλαιγε καθόλη τη διάρκεια της ταινίας και απαγόρευσε στην Ντίσνεϋ ν’ αγγίξει τα επόμενα βιβλία της.
Ο Anthony Burgess θεώρησε τόσο αποτυχημένο το Κουρδιστό Πορτοκάλι του Κιούμπρικ, που αργότερα έγραψε ότι θα προτιμούσε να μην είχε γράψει ποτέ το βιβλίο!
Και προσέξτε! Όλες οι παραπάνω ταινίες θεωρούνται αριστουργήματα. Γιατί, λοιπόν, οι συγγραφείς και οι αναγνώστες απογοητεύονται απ’ τις κινηματογραφικές μεταφορές των βιβλίων;
Ίσως μπορούμε να το καταλάβουμε αν συγκρίνουμε ένα άλλο βιβλίο και τη κινηματογραφική του μεταφορά (που μίσησε ο συγγραφέας), τη Λάμψη του Στήβεν Κινγκ και τη Λάμψη του Στάνλεϋ Κιούμπρικ.
Εκατόν τριάντα χρόνια από τη «γέννηση» του Σέρλοκ Χολμς, ο ήρωας του Αρθουρ Κόναν Ντόιλ φαίνεται να ισορροπεί ανάμεσα στον κόσμο της ανθρώπινης διάνοιας και της βίας. Και αυτό δεν ευχαριστεί καθόλου τους παραδοσιακούς οπαδούς του
Οταν έχεις αποκλείσει το αδύνατο, αυτό που μένει, όσο απίθανο κι αν φαίνεται, είναι η αλήθεια.
Σέρλοκ Χολμς
«Σας έλειψα;» ρωτούσαν με επιβλητικό τρόπο οι γιγαντοαφίσες και οι γιγαντοοθόνες στο κέντρο του Λονδίνου, που προετοίμαζαν το κοινό για τον τέταρτο κύκλο επεισοδίων του Sherlock, ίσως της πιο δημοφιλούς μεταφοράς στη μικρή οθόνη του έργου του Αρθουρ Κόναν Ντόιλ. Οταν προβλήθηκε, όμως, το πρώτο επεισόδιο, ήρθε η καταστροφή:
«Ο Σέρλοκ», έγραφε ο Guardian, «μεταμορφώνεται αργά και διεστραμμένα σε έναν νέο Τζέιμς Μποντ». Η κριτική αφορούσε το γεγονός πως ο ήρωας και οι συνεργάτες του καταφεύγουν όλο και συχνότερα στην ωμή βία για να λύσουν τις διαφορές τους, αφήνοντας την ανθρώπινη διάνοια σε δεύτερη μοίρα.
Η σύγκριση του Τζέιμς Μποντ με τον Σέρλοκ Χολμς, που επιχείρησε ο Guardian, δεν θα μπορούσε να προκαλεί μεγαλύτερη ανησυχία σε όσους αντιμετωπίζουν τους δύο ήρωες ως σύμβολα δύο εντελώς διαφορετικών περιόδων στην ιστορία του βρετανικού κράτους.
Ο κατά πολύ νεότερος ήρωας τού Ιαν Φλέμιγκ γεννιέται το 1953, καθώς η Μεγάλη Βρετανία βλέπει ότι το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου φέρνει και την αποσύνθεση μιας αυτοκρατορίας στην οποία ο ήλιος δεν έδυε ποτέ. Μόλις τρία χρόνια αργότερα η κρίση του Σουέζ θα επιβεβαιώσει με τον πιο ταπεινωτικό τρόπο την απώλεια ισχύος, αναγκάζοντας το Λονδίνο να παραδώσει τα σκήπτρα της υπερδύναμης στις ΗΠΑ.
Η ταινία "Ελευθέριος Βενιζέλος 1910 - 1927" είναι βιογραφία μίας από τις σημαντικότερες προσωπικότητες της ελληνικής πολιτικής σκηνής του 20ού αιώνα,του Ελευθερίου Βενιζέλου.
Ξεκινώντας από τον Αύγουστο του 1909,η ταινία εστιάζει στο ήθος και τις ιδέες του Βενιζέλου για μια Μεγάλη Ελλάδα. Περιγράφει την περίοδο της παράδοσης της Θεσσαλονίκης και των Ιωαννίνων στον ελληνικό στρατό και αργότερα τον Εθνικό Διχασμό ως προς τον επικείμενο πόλεμο στην Ευρώπη.Ο Βενιζέλος αποσύρεται από την πολιτική (προσωρινά) μετά την ήττα του στις εκλογές του 1920 για να ακολουθήσει η Μικρασιατική Καταστροφή και επιστρέφει στη γενέτειρά του, Κρήτη.
Με αφορμή την διανομή και προβολή ταινιών όπως η Syriana, το Μόναχο, Παράδεισος Τώρα, Καληνύχτα και καλή τύχη, V for Vendetta, το Crash κ.ά., «πιστοποιείται» η επιστροφή των πολιτικών ταινιών και μάλιστα εκ μέρους του Χόλλυγουντ, ταινιών που κινούνται στην κατεύθυνση του «κοινωνικού και πολιτικού προβληματισμού».
Δεν είναι λίγοι αυτοί που προσπαθούν να εξηγήσουν «Γιατί το Χόλλυγουντ βρίσκεται στην κορυφή της αμφισβήτησης», ή ακόμα εκείνοι που αποφαίνονται ότι «οργισμένο με τον Μπους το Χόλλυγουντ επιτίθεται με πολιτικές ταινίες». Και δεν αναφερόμαστε μόνο σε κριτικούς κινηματογράφου ή δημοσιογράφους που καλύπτουν και σχολιάζουν την εμποροπανήγυρι που λέγεται απονομή «Όσκαρ καλύτερων ταινιών». Ο αναλυτής της Τουρκίας και της Μέσης Ανατολής Graham E. Fuller, κάποτε αντιπρόεδρος του Εθνικού Συμβουλίου Πληροφοριών στην CIA, διέβλεπε μέσω των ταινιών αυτών μια νέα «περισσότερο δίκαια αντιμετώπιση της αραβοϊσραηλινής διαμάχης και ευρύτερα της αντιπαλότητας Δύσης και Ανατολής», αλλά και «αντίστασης» στον νέο-μακαρθισμό, στις φυλετικές διακρίσεις κ.λπ.
Ο κινηματογράφος, αυτή η πελώρια παγίδα με σκατά (Από ένα τοίχο του Καρτιέ Λατέν)
Ας σταθούμε, όμως, ενδεικτικά κατ’ αρχήν στην πολυδιαφημισμένη Syriana το σενάριο της ταινίας βασίστηκε στο βιβλίο του Ρόμπερτ Μπάερ πρώην πράκτορα της CIA, που …αποστρατεύθηκε για να καταγγείλει τους «μικρόψυχους πολέμους στο εσωτερικό της CIA και στα ενδότερα του κυβερνητικού κατεστημένου στην Ουάσιγκτον, την διαφθορά και τον καριερισμό» και πολλά ακόμα …ανατρεπτικά και …επικίνδυνα για τα πρώην αφεντικά του. Όσο για την γνώμη του για την επίθεση της 11/9; «Σαφώς και ήταν πληροφορημένοι. Το χτύπημα στους Πύργους μπορούσε 100% να αποφευχθεί, αν είχαν ακολουθηθεί οι σωστές διαδικασίες. Αλλά όπως απεδείχθη θα έπρεπε να δουν τον Οσάμα Μπιν Λάντεν να κυκλοφορεί στη Σάνσετ Μπούλεβαρντ με κίτρινη κάντιλακ για να προσέξουν και να λάβουν μέτρα».1
Ο εν λόγω πράκτορας έσπευσε, επίσης, να βοηθήσει με την …πείρα του τον σκηνοθέτη της ταινίας Στήβεν Γκέιγκαν ξεναγώντας τον σε όλα τα σημεία της Μ. Ανατολής, όπου η «ιστορία» του εξελίσσεται.
Στην ταινία εν ολίγοις «αποκαλύπτονται» τα τεράστια συμφέροντα των αμερικάνικων πετρελαϊκών εταιριών και οι αδίστακτες και διαπλεκόμενες προσπάθειες τους να επεκταθούν και να εδραιωθούν στην Μ. Ανατολή.
Ξεκινάμε με μεγάλες ελπίδες και τις κλείνουμε σε ένα μπoυκάλι… Ζούμε μια σύντομη απογοητευτική ζωή και μετά πεθαίνουμε
Ιρβιν Γουέλς, από το βιβλίο «Trainspotting»
Oι δημοσιογράφοι περίμεναν με αγωνία το «πόρισμα» του Ισίδωρου Ντογιάκου. Φθινόπωρο του 1996 και ο εισαγγελέας ήταν κλεισμένος σε μια κινηματογραφική αίθουσα παρακολουθώντας τη νέα ταινία του Ντάνι Μπόιλ, «Trainspotting». Για ώρες, από την αίθουσα δεν έβγαινε ούτε ο λευκός ούτε ο μαύρος «καπνός» που θα μαρτυρούσε αν η ταινία, η οποία είχε χαρακτηριστεί από μερίδα του Τύπου «ωδή στη χρήση ναρκωτικών», θα έπαιρνε τελικά την άδεια να παιχτεί στις αίθουσες.
Ο Ντογιάκος έμεινε μέσα και για δεύτερη προβολή πριν τηλεφωνήσει τελικά στον προϊστάμενο της Εισαγγελίας, Αθ. Κανελλόπουλο, για να τον ενημερώσει ότι οι αίθουσες μπορούν να ανοίξουν τις πόρτες τους στο κοινό.
Είκοσι χρόνια αργότερα οι δημιουργοί του «Trainspotting» επιστρέφουν με τη συνέχεια της ταινίας – μια πρόγευση της οποίας πήραμε αυτή την εβδομάδα από το νέο τους τρέιλερ. Το παλιό μότο του «Trainspotting», «διάλεξε ζωή, διάλεξε δουλειά, διάλεξε καριέρα, διάλεξε οικογένεια, διάλεξε μια μεγάλη κωλοτηλεόραση», έχει αντικατασταθεί: «Διάλεξε facebook, twitter, Instagram και ευχήσου ότι κάποιος, κάπου, νοιάζεται για σένα».
Τότε, όπως και τώρα, η προσπάθεια των δημιουργών να συνδέσουν (έστω και με χολιγουντιανή «λεπτότητα») τη χρήση ναρκωτικών με τη φτώχεια και την αλλοτρίωση πνίγεται σε ένα κύμα δημοσιογραφικής ηθικολογίας που προσπαθεί να αποδείξει ότι τέτοιου είδους ταινίες ωραιοποιούν και εν τέλει ηρωοποιούν τη χρήση ναρκωτικών.
Η σχετική συζήτηση είναι βέβαια παλιά όσο και ο ίδιος ο κινηματογράφος. Για την ακρίβεια, η πρώτη ταινία για ναρκωτικά γυρίστηκε το 1894 από τον Τόμας Εντισον και αφορούσε δυο Κινέζους οπιομανείς.
«Οι ανώτερες τάξεις αυτής της χώρας τη βίασαν. Γαμήσατε κόσμο. Χτίσατε ένα κάστρο για να γδέρνετε τον κοσμάκη» (Έισμαν, ρεπουμπλικανικής πολιτικής προέλευσης, εκ των πρωταγωνιστών του μεγάλου σορταρίσματος).
ΤΟΥ ΛΕΩΝΙΔΑ ΒΑΤΙΚΙΩΤΗ
Από το 2007 ακόμη, όταν οι οικονομικές σελίδες του διεθνούς Τύπου ξεχείλιζαν από ρεπορτάζ για την αγορά υποβαθμισμένων στεγαστικών δανείων, υπήρχαν αναφορές σε κεφάλαια αντιστάθμισης κινδύνου τα οποία έγκαιρα είχαν επενδύσει στην καταστροφή που θα ξέσπαγε και κέρδισαν μυθικά ποσά. Ωστόσο, αυτό που έμενε στον αναγνώστη ήταν πως ακόμη κι αυτή η εξαιρετικά ολιγομελής ομάδα απλώς έτυχε να κερδίσει. Σε μια χαοτική αγορά όπου τζογάρεται ακόμη κι η ατμοσφαιρική θερμοκρασία, με το μοναδικό ερώτημα να αφορά το αν και μέχρι ποιού ποσού θα βρεις αντισυμβαλλόμενο, οι κερδισμένοι της αγοράς ενυπόθηκων δανείων χαμηλής εξασφάλισης απλώς και μόνον έτυχε να βρεθούν στη σωστή θέση του στοιχήματος. Λάθος!
Η γοητεία της εξαιρετικής ταινίας «Το μεγάλο σορτάρισμα», που στηρίζεται στο ομώνυμο κι εξίσου καταπληκτικό βιβλίο (εκδ. Παπαδόπουλος) του Μάικλ Λιούις (το οποίο διαβάζεται μονομιάς), πηγάζει από την παραστατικότητα, την ακρίβεια, την εκτενή περιγραφή με την οποία δείχνει ότι οι μεγάλοι κερδισμένοι έγκαιρα διείδαν τη φούσκα και την υποκείμενη απάτη. Ο Γκρεγκ Λίπμαν, ο Μάικ Μπέρι, ο Στιβ Έισμαν, οι Τσάρλι Λέντλει και Τζέιμι Μάι κι ο Μπεν Χόκετ, γύρω από τους οποίους περιστρέφεται η αφήγηση κι οι οποίοι πιάνουν όλη τη γκάμα των επενδυτών, με μεγέθη που ξεκινούν από την Ντόιτσε Μπανκ και καταλήγουν σε επίπεδα γκαράζ μπάντας, δεν έβαλαν ένα τυχαίο στοίχημα, προσδοκώντας στην κατάρρευση μιας ορθολογικής κατά τ’ άλλα αγοράς. «Αν η αγορά λειτουργούσε έστω και λίγο ορθολογικά θα είχε καταρρεύσει πολύ νωρίτερα», παρατηρεί κάποια στιγμή ο συγγραφέας. (σελ. 250).
Αντίθετα, οι προαναφερθέντες είδαν το οφθαλμοφανές. Είχαν το “ταλέντο” να κοιτάξουν εκεί που οι άλλοι απαξιούσαν, στην ίδια την πραγματικότητα και τα απλά νούμερα. Και είχαν το χάρισμα, την οξυδέρκεια, τη διεισδυτική ματιά και τα τεχνικά εργαλεία να αντιληφθούν έγκαιρα πώς η αγορά κατοικίας τη δεκαετία του 2000 χτιζόταν στην …άμμο.
Σαν σήμερα, στις 28 Δεκεμβρίου 1895, πραγματοποιήθηκε από τους αδελφούς Λιμιέρ η πρώτη δημόσια προβολή μικρού μήκους ταινίας, με εισιτήριο, στο Grand Café του Παρισιού. Το γεγονός αυτό έφτανε για να ανακηρύξει την ημέρα αυτή ως την επίσημη ημέρα εμφάνισης του κινηματογράφου, με τη μορφή που τον γνωρίζουμε σήμερα.
Τα αδέλφια Λιμιέρ, ο Λουί (5 Οκτωβρίου 1864 - 6 Ιουνίου 1948) και ο Ογκίστ (19 Οκτωβρίου 1862 - 10 Απριλίου 1954), γεννήθηκαν στην πόλη Μπεζανσόν της Γαλλίας. Σύντομα, όμως, αναγκάστηκαν να μετακομίσουν στη Λιόν, όπου ο πατέρας τους διατηρούσε μαγαζί με φωτογραφικά είδη, στο οποίο εργάστηκαν κα’ όλη τη διάρκεια των νεανικών τους χρόνων.
Από το 1892 άρχισαν να ασχολούνται με τη δημιουργία κινούμενης εικόνας. Στις 13 Φεβρουαρίου 1894 έλαβαν το δίπλωμα ευρεσιτεχνίας για την κατασκευή μίας μηχανής λήψης και προβολής. Αργότερα, βασιζόμενοι στο κινητοσκόπιο του Ουίλλιαμ Ντίκσον (ο οποίος εργαζόταν στα εργαστήρια του Τόμας Έντισον), το οποίο ήταν μία μηχανή προβολής ταινίας σε ένα κουτί, που ήταν ορατό μόνο από έναν θεατή, μέσω μιας οπής, εφηύραν το 1895 τον «κινηματογράφο» («cinematographe»).
Αν το Χόλιγουντ κατάφερε με το Ραντεβού στον αέρα (2009), του Τζέισον Ράιτμαν, να προϊδεάσει τα πλήθη για το άγριο κύμα απολύσεων, με τον Τζωρτζ Κλούνεϊ ψυχρό αξιολογητή όσων πρόκειται να απολυθούν, ίσως αντίστοιχα ύπουλα, η πρόσφατη ταινία ο Αρχάριος της Νάνσι Μέγιερς προετοιμάζει το έδαφος για το επόμενο βήμα, την κατάργηση της σύνταξης, με τη συμβολή του Ρόμπερτ ντε Νίρο στο ρόλο ενός 70χρονου συνταξιούχου, που επανέρχεται στην εργασιακή ρουτίνα, με πρόσχημα ότι είναι πολύτιμη η πείρα του, υποθηκεύοντας στην ουσία όχι μόνο το «δικαίωμα στην τεμπελιά», όπως θα κάγχαζε και ο Λαφάργκ, αλλά το κεκτημένο με αγώνες δικαίωμα των υπερήλικων στη σύνταξη, εγκαινιάζοντας μια υπόδουλη ζωή, με μοναδικό προορισμό την εργασία μέχρι τον τάφο.
Στον αντίποδα της Χολιγουντιανής φτιασιδωμένης αισθητικής, που ενισχύεται με συγκινησιακή φόρτιση από κατάλληλες μουσικές, η απλή και περιεκτική ρεαλιστική ταινία του άγνωστου σε μας 49χρονου Γάλλου Στεφάν Μπριζέ, Ο Νόμος της Αγοράς, προβληματίζει το ευρύ κοινό για την επίθεση στα εργασιακά ζητήματα, την κατάργηση των κεκτημένων και τον αφοπλισμό των συνδικάτων.
Ο Τιερί, ένας απολυμένος εργάτης, πατέρας παιδιού με ειδικές ανάγκες, παραιτείται από τη συλλογική διεκδίκηση κατά της παράνομης απόλυσής του και αναζητά δουλειά. Αφού υποστεί την ψυχοφθόρο διαδικασία της συνέντευξης, δέχεται τη θέση φρουρού σε πολυκατάστημα, με τίμημα να γίνει υποχείριο των αφεντικών. Υπό διαρκή αξιολόγηση σε σεμινάρια για άνεργους, κατακρίνονται η στάση του σώματός του στη συνέντευξη, η ένταση και ο τρόπος ομιλίας του, μέχρι και η αμφίεση, που απαιτεί κουστούμι και γραβάτα, ένδειξη υποταγής στα καθιερωμένα, μακριά από κάθε διάθεση απόκλισης. Ο Τιερί κινηματογραφείται μονίμως σε διαπραγμάτευση με συναδέλφους, εργοδότες, κοινωνικούς λειτουργούς και τραπεζικούς υπαλλήλους. Η παρακολούθηση των πάντων από κλειστό κύκλωμα με κρυφές κάμερες στο σούπερ μάρκετ επισημαίνει το γεγονός ότι κάθε εισερχόμενος αντιμετωπίζεται ως εν δυνάμει κλέφτης.
Ο ελληνικής καταγωγής σκηνοθέτης των Mad Max χώρεσε σε μια ιστορία την κρίση του καπιταλισμού και του πετρελαίου, τη γέννηση του νεοφιλελευθερισμού και την επιστροφή του νεο-συντηρητισμού. Ενδεχομένως μάλιστα να μην το κατάλαβε καν.
Λένε ότι ο κόσμος δεν πιστεύει πια σε ήρωες. Να πάνε στο διάολο. Εμείς θα τους ξαναφέρουμε τους ήρωές τους.
Mad Max (1979)
Οι ουρές στα βενζινάδικα μεγάλωναν μέρα με τη μέρα και μαζί τους γιγαντωνόταν η αγανάκτηση. Οι καβγάδες για μερικά λίτρα καυσίμων αποτελούσαν πλέον καθημερινό φαινόμενο ενώ σύντομα έκαναν την εμφάνισή τους και οι πρώτες συμμορίες, που έκλεβαν βενζίνη από παρκαρισμένα αυτοκίνητα. Ο Τζορτζ Μίλερ δεν θα ξεχάσει ποτέ αυτές τις εικόνες.
Παιδί Ελλήνων μεταναστών από τα Κύθηρα (ο πατέρας του, ο Δημήτρης Μηλιώτης, άλλαξε το επώνυμό του σε Μίλερ όταν έφτασε στην Αυστραλία) πίστευε ότι είχε αφήσει πίσω του την ανέχεια των Βαλκανίων και θα ζούσε το αυστραλιανό όνειρο. Ηταν ίσως ένα κακέκτυπο του αμερικανικού, αλλά ήταν σίγουρα πολύ καλύτερο απ’ ό,τι είχε να προσφέρει η νοτιανατολική Ευρώπη εκείνη την εποχή.
Και ύστερα ήρθε η πετρελαϊκή κρίση του 1973. Οι πετρελαιοπαραγωγές χώρες του ΟΠΕΚ αποφάσισαν να περιορίσουν δραστικά την παραγωγή και να χρησιμοποιήσουν τον «μαύρο χρυσό» σαν μέσο πίεσης απέναντι στις πολεμικές κινήσεις του Ισραήλ. Οι ελλείψεις έγιναν σύντομα αισθητές στα πρατήρια καυσίμων όλου του κόσμου και οι μετακινήσεις με Ι.Χ. αυτοκίνητα έπρεπε να περιοριστούν.
Ο θρυλικός Ιάπωνας σκηνοθέτης Ακίρα Κουροσάουα - από τους κορυφαίους εκπροσώπους της Έβδομης Τέχνης- βρίσκεται στο επίκεντρο του αφιερώματος με τίτλο «Ακίρα Κουροσάουα, ο Γιαπωνέζος Αυτοκράτορας» της Ταινιοθήκης Θεσσαλονίκης. Το αφιέρωμα θα πραγματοποιηθεί από την Πέμπτη 27 Νοεμβρίου έως και την Κυριακή 30 Νοεμβρίου στην αίθουσα Τάκης Κανελλόπουλος, όπου και θα προβληθούν τέσσερις χαρακτηριστικές ταινίες του εμβληματικού δημιουργού.
του Γιώργου Ρούσσου «Η ταινία μου το "Rashomon" θα γινόταν έτσι ο χώρος των δοκιμών μου, ο χώρος στον οποίο θα εφάρμοζα τις ιδέες και τις επιθυμίες που μου είχαν προκύψει ύστερα από την έρευνα που έκανα την περίοδο του βωβού. Οι παράξενες αυτές παρορμήσεις της ανθρώπινης καρδιάς θα εκφράζονταν με τη βοήθεια ενός πολύ μελετημένου παιχνιδιού φωτός και σκιάς. Το "Rashomon" έγινε η πύλη της εισόδου μου στο χώρο του διεθνούς κινηματογράφου κι όμως τώρα εδώ, σαν αυτοβιογραφούμενος, μου είναι αδύνατον να περάσω από την πύλη του Rashomon και να βγω στον κόσμο της υπόλοιπης ζωής μου. Ίσως κάποτε καταφέρω να το κάνω. Ίσως όμως η αδυναμία μου αυτή να σημαίνει και την επιθυμία μου να σταματήσω κάπου εδώ. Είμαι κατασκευαστής ταινιών. Οι ταινίες είναι το μέσο με το οποίο επικοινωνώ αληθινά. Δεν υπάρχει τίποτα στον κόσμο που να λέει περισσότερα πράγματα για έναν δημιουργό, από τον ίδιο δημιούργημα του...».Ακίρα Κουροσάβα
Ο Ακίρα Κουροσάβα γεννήθηκε στις 23 Μαρτίου του 1910 στην περιοχή Ομόρι του Τόκιο. Τελευταίο των οκτώ παιδιών του Ισαμού (Isamu) και της Σίμα (Shima) Κουροσάβα. Ο ίδιος αρχικά ήθελε να γίνει ζωγράφος, αλλά δεν έγινε δεκτός στην Ακαδημία Τεχνών. Το 1936 γίνεται βοηθός του σκηνοθέτη Γιαμαμότο Κατζίρο (Yamamoto Kajirô), που δούλευε σε μια γιαπωνέζικη εταιρεία παραγωγής ταινιών κι εκεί γυρίζει το πρώτο του φιλμ: "Σουγκάτα Σανσίρο" (Sugata Sanshiirô - 1943), μια διασκεδαστική ταινία για την ιστορία του τζούντο.
Παπακαλιατιάδα μέρος Α': 5 + 1 λόγοι για να δώ το "Αν" του Χριστόφορου από το Χόμπιτ, το χολιγουντιανό...
Σύμφωνα με το περιορισμένο εισόδημα που έχω, προέκυψε το εξής δίλημμα :
"Αν" ή "Χόμπιτ"; αφού δύναμαι να παρακολουθήσω μόνο μια ταινία στο
σινεμά για το μήνα Δεκέμβριο. Μετά από σκληρό διαλογισμό και επίμονη
σκέψη το "Αν" κέρδισε το "Χόμπιτ" κατά κράτος και στα σημεία:
1. Ποιος είναι δηλαδή αυτός ο Τόλκιν που έγραψε εκεί κάτι ιστορίες με
κάτι ζουμπάδες και τέρατα, με γλώσσες ξωτικών ανύπαρκτες, χάρτες χωρών
επίσης φανταστικών κι ανύπαρκτων κλπ κλπ, μάλλον "φτιαγμένος" έγραφε....
εδώ ρε έχουμε το Χριστόφορο που οι ιστορίες του είναι βγαλμένες από τη
ζωή και την καθημερινότητα (να τα φτιάχνει ο γιος με την αδερφή, τη μάνα
της γκόμενάς του, να ερωτεύεται τη Ζέτα Δούκα σε τραβέλι κλπ... απλές
καθημερινές ιστορίες δλδ - φανταστείτε τι μπορεί να έχει στη νέα του
ταινία!!!)
