Νέα Δεξιά: από τη φυλή στον πολιτισμό

Διάβασα με προσοχή το άρθρο του Δημήτρη Δεληολάνη με τίτλο «Η Λεπέν διαβάζει Αντόνιο Γκράμσι» που δημοσιεύτηκε στην ιστοσελίδα www.stavroslygeros.gr. Δεν μπορώ να διαφωνήσω ότι απαιτείται υπεράσπιση της σκέψης του μεγάλου Ιταλού μαρξιστή πολιτικού και φιλοσόφου, όπως επιχειρεί ο Δεληολάνης, σε σχέση με την ανάγνωση που επιχειρείται από διάφορους διανοουμένους της νέας ριζοσπαστικής άκρας Δεξιάς.

του Κώστα Μελά

Οι θεωρητικές  κατηγορίες που χρησιμοποιεί ο Ιταλός μαρξιστής για να περιγράψει, ερμηνεύσει και κατανοήσει την πραγματικότητα, πόρρω απέχουν από τις αντίστοιχες  που χρησιμοποιούν οι θεωρητικοί της νέας ριζοσπαστικής άκρας Δεξιάς. Όμως, αυτή η προσέγγιση, απλά δείχνει σε θεωρητικό επίπεδο, τις υπάρχουσες διαφορές μεταξύ των δύο σκέψεων.

Επιστημολογικά μιλώντας, θα ήταν εξαιρετικά ενδιαφέρουσα η ενασχόληση με το πόσο η  κάθε άποψη αντιστοιχεί πλησιέστερα στη σημερινή πραγματικότητα της πλανητικής μαζικοδημοκρατίας. Δηλαδή, κατά πόσο κάθε θεωρητική άποψη εμπεριέχει μια αυξανόμενη θετική ευρετική στα περίπλοκα προβλήματα των σημερινών κοινωνιών. Όλα αυτά, όμως, είναι ζητήματα που δεν έχουν θέση στο παρόν άρθρο. Αφορούν στη θεωρία.

Εκείνο που θέλω να υπογραμμίσω είναι ότι στην πολιτική και όχι στη θεωρία, και ειδικά στην εξαγωγή πολιτικών συμπερασμάτων που στοχεύουν στην καθοδήγηση της πολιτικής πρακτικής, τα πράγματα αλλάζουν. Τις περισσότερες φορές, κλεμμένες απόψεις, με αρχικά ελάχιστη θεωρητική επεξεργασία και ελάχιστο θεωρητικό έρεισμα, είναι ικανές να τεθούν στην υπηρεσία πολιτικής στόχευσης. Και στην πορεία, ενδυόμενες θεωρητική στοιχειοθέτηση, να αποκτήσουν το απαραίτητο βάρος στη διαμάχη των ιδεών.

Η ηθική νομιμοποίηση όρος για την πολιτική ηγεμονία

Θεοί μέν γάρ μελλόντων, ἄνθρωποι δέ γιγνομένων, σοφοί δέ προσιόντων αἰσθάνονται.

Φιλόστρατος

Μπορούσε η υπαρκτή Αριστερά να αναδειχθεί σε ηγεμονική/ηγεμονεύουσα δύναμη; Το ερώτημα σήμερα είναι απαντημένο από τα γεγονότα, αλλά το είχα θέσει από το 2012, μετά την αναγόρευση του ΣΥΡΙΖΑ σε αξιωματική αντιπολίτευση. Είχα, μάλιστα, από τότε σταθεί σε κάποιες επισημάνσεις του Αντόνιο Γκράμσι, θεωρώντας ότι εκείνη η πολιτική συγκυρία τις καθιστούσε επίκαιρες με τρόπο δραματικό.

του Λουκά Αξελού

Ο Γκράμσι, ως γνωστόν, πέρασε το μεγαλύτερο μέρος του πολιτικού του βίου έγκλειστος. Σε αυτό το μακρύ ταξίδι του μέσα στις φασιστικές φυλακές, είχε μία μοναδική πολυτέλεια: τον χρόνο να στοχαστεί και να επαναστοχαστεί πάνω στα ερωτήματα που έθετε η ήττα της καθόλου Αριστεράς από τον φασισμό και να συνειδητοποιήσει τα όρια ενός coup d’ état (πραξικοπήματος) ακόμα κι όταν αυτό έχει αριστερή νομιμοποίηση.

Ήταν αυτό που βαθύτατα τον προβλημάτισε και που τον οδήγησε ύστερα από βασανιστικές διανοητικές διαδρομές να θέσει ένα κεντρικό ζήτημα που δεν το έθεσε κανένας άλλος ηγέτης της Αριστεράς με τους ίδιους όρους και την ίδια καθαρότητα. Ο Γκράμσι, με τον ιδιότυπο δικό του τρόπο, έκανε σαφές ότι οι μητροπολιτικές κοινωνίες, ως κατεξοχήν πολύπλοκες, δεν μπορούν να ανατραπούν με «απλή έφοδο στην εξουσία».

Νέα Δεξιά: Από τη φυλή στον πολιτισμό

του Κώστα Μελά

Έχει γίνει της μόδας διανοούμενοι από τη λεγόμενη Νέα Δεξιά, ή ακριβέστερα τη νέα ριζοσπαστική Ακροδεξιά, να επικαλούνται τον Αντόνιο Γκράμσι. Οι θεωρητικές  κατηγορίες που χρησιμοποιεί ο Ιταλός μαρξιστής για να περιγράψει, ερμηνεύσει και κατανοήσει την πραγματικότητα, όμως, πόρρω απέχουν από τις αντίστοιχες που χρησιμοποιούν οι ακροδεξιοί. Όμως, αυτή η προσέγγιση, απλά δείχνει σε θεωρητικό επίπεδο, τις υπάρχουσες διαφορές μεταξύ των δύο σκέψεων.

Επιστημολογικά μιλώντας, θα ήταν εξαιρετικά ενδιαφέρουσα η ενασχόληση με το πόσο η  κάθε άποψη αντιστοιχεί πλησιέστερα στη σημερινή πραγματικότητα της πλανητικής μαζικοδημοκρατίας. Δηλαδή, κατά πόσο κάθε θεωρητική άποψη εμπεριέχει μια αυξανόμενη θετική ευρετική στα περίπλοκα προβλήματα των σημερινών κοινωνιών. Όλα αυτά, όμως, είναι ζητήματα που δεν έχουν θέση στο παρόν άρθρο. Αφορούν στη θεωρία.

Εκείνο που θέλω να υπογραμμίσω είναι ότι στην πολιτική και όχι στη θεωρία, και ειδικά στην εξαγωγή πολιτικών συμπερασμάτων που στοχεύουν στην καθοδήγηση της πολιτικής πρακτικής, τα πράγματα αλλάζουν. Τις περισσότερες φορές, κλεμμένες απόψεις, με αρχικά ελάχιστη θεωρητική επεξεργασία και ελάχιστο θεωρητικό έρεισμα, είναι ικανές να τεθούν στην υπηρεσία πολιτικής στόχευσης. Και στην πορεία, ενδυόμενες θεωρητική στοιχειοθέτηση, να αποκτήσουν το απαραίτητο βάρος στη διαμάχη των ιδεών.

Οι ’45 Ούγγροι ιππείς’ και οι επικείμενες εκλογές

του Λουκά Αξελού

Όποιος δεν καταλαβαίνει ποτέ τις ήττες του, δεν παίρνει τίποτε μαζί του στο μέλλον

Άξελ Σαντεμόζε

Πρόσφατα, σε μία εκ νέου ανάγνωση του Αντόνιο Γκράμσι, κατέφυγα σε ένα από τα αγαπημένα μου βιβλία το ‘Παρελθόν και Παρόν’. Στάθηκα σε ένα κείμενό του (οι ’45 Ούγγροι ιππείς’) που μου φάνηκε ιδιαίτερα εύστοχο και χαρακτηριστικό, αφού σε αυτό διέκρινα ένα πλήθος αναλογίες από τα συμβαίνοντα στον τόπο μας, στα χρόνια  του μνημονιακού και μεταμνημονιακού ζόφου.

Γράφει, λοιπόν, ο Αντόνιο Γκράμσι ότι στην διάρκεια του τριακονταετούς πολέμου, 45 Ούγγροι ιππείς είχαν στρατοπεδεύσει στην Φλάνδρα. Επειδή ο πληθυσμός εκεί ήταν άοπλος και διεφθαρμένος, κατάφεραν να διοικούν την χώρα τυραννικά για έξι μήνες. Συνέβη άραγε αυτό μόνο στην Φλάνδρα;

Νομίζω ότι είναι δυνατόν σε κάθε στιγμή να παρουσιαστούν 45 Ούγγροι ιππείς (φυσικά μπορεί κάλλιστα να είναι ’45 ΣΥΝ’, ’53 ΣΥΝ’ και οτιδήποτε αριστεροδέξιο), εκεί που οι πολίτες μετατρέπονται σε μάζα απολίτικων πληθυσμών. Εκεί που διασκορπισμένοι και κλεισμένοι στο καβούκι τους περιορίζονται στην εργασία για την επιβίωση, στα παρακάλια, στην παραίτηση και στον εκμαυλισμό, μην έχοντας έτσι την δυνατότητα να αντισταθούν και να αναχαιτίσουν τους διάφορους επιδρομείς-καταληψίες του κράτους.

O Γκράμσι και η Ρωσική Επανάσταση

iskra

του Massimo Modonesi

Συμπληρώνονται φέτος 100 χρόνια από την Οκτωβριανή Επανάσταση και 80 από τον θάνατο του Αντόνιο Γκράμσι (1891-1937). Το γεγονός που άλλαξε την παγκόσμια Ιστορία σφράγισε την πολιτική και διανοητική βιογραφία ενός από τους κορυφαίους μαρξιστές στοχαστές του 20ού αιώνα.

Στη στάση του Γκράμσι απέναντι στον ρωσικό Οκτώβρη αναφέρεται το ακόλουθο άρθρο του Ιταλού μελετητή του γκραμσιανού έργου Μάσιμο Μοντονέζι.

Όπως μπορούμε να καταλάβουμε διαβάζοντας την ανθολογία κειμένων του για τη Ρωσική Επανάσταση –που επιμελήθηκε ο Γκουίντο Λιγκουόρι-, ο Γκράμσι ταυτίστηκε κριτικά τόσο με το επαναστατικό επεισόδιο όσο και με τη διαδικασία που ακολούθησε.

Και οι δύο «ρωσικές επαναστάσεις» εμφανίζονται συνδεδεμένες υπό την ίδια ιστοριογραφική ονομασία, αλλά μπορούν να διαχωριστούν, όπως μπορεί να διαχωριστεί η ταξική πάλη εναντίον του αστικού και καπιταλιστικού κράτους από την οικοδόμηση ενός κράτους σε μια εναλλακτική κοινωνία.

Με βάση αυτό το κριτήριο διάκρισης, τρεις φάσεις της ζωής του Αντόνιο Γκράμσι φωτίζουν την πολιτική και διανοητική του στάση: το 1917, το 1926 και το 1933–1934. Το 1917, ο νεαρός Γκράμσι ενθουσιάστηκε από την ικανότητα των μπολσεβίκων να επιταχύνουν τον ρυθμό της Ιστορίας, να έρθουν σε ρήξη με τις μηχανιστικές υποθέσεις των σταδίων του ορθόδοξου μαρξισμού, να πραγματοποιήσουν μιαν «Επανάσταση ενάντια στο “Κεφάλαιο”», αναδεικνύοντας τις δυνατότητες της ταξικής πάλης ανεξάρτητα από το στάδιο ωρίμανσης των οικονομικών δομών.

Γκράμσι: Η αυστηρή συναίσθηση του καθήκοντος

Ελευθερη Λαικη Αντιστασιακη Συσπειρωση

Το πάσο τού Γκράμσι για είσοδο στο Κρεμλίνο κατά το τέταρτο συνέδριο τής Κομμουνιστικής Διεθνούς (1922). Ήταν το τελευταίο συνέδριο της Διεθνούς υπό την καθοδήγηση του Λένιν.

Αγαπητή Τάνια,

Αρχίζει και πάλι ένας καινούργιος χρόνος. Όπως συνηθίζεται, θα έπρεπε να κάνω σχέδια για μια καινούργια ζωή. Αλλά, όσο και αν προσπάθησα, δεν κατόρθωσα ποτέ να κάνω τέτοια σχέδια. Αυτή υπήρξε μια μεγάλη δυσκολία στη ζωή μου, ακόμα και από τα πρώτα χρόνια της λογικής δραστηριότητας μου. Στα δημοτικά σχολεία, κάθε χρόνο, έδιναν τότε σαν θέμα έκθεσης το εξής:
«Τι θα κάνετε στη ζωή;»

Δύσκολο ερώτημα, στο οποίο εγώ έδωσα απάντηση για πρώτη φορά στα οκτώ χρόνια μου, επιλέγοντας για επάγγελμα αυτό του καροτσιέρη. Έβρισκα ότι το επάγγελμα του καροτσιέρη συγκεντρώνει όλα τα χαρακτηριστικά του χρήσιμου και του ευχάριστου: κροταλίζει το καμτσίκι και οδηγεί τ’ άλογα, αλλά ταυτόχρονα εκτελεί ένα έργο που εξευγενίζει τον άνθρωπο και του παρέχει τον επιούσιο.

Έμεινα πιστός σ’ αυτή την κατεύθυνση και τον επόμενο χρόνο, αλλά, θα έλεγα, μόνο για λόγους εξωτερικούς. Αν ήμουν ειλικρινής με τον εαυτό μου θα είχα εκδηλώσει την πιο ζωντανή επιθυμία μου, που ήταν να γίνω δικαστικός κλητήρας. Γιατί; Διότι τον ίδιο χρόνο είχε έρθει στο χωριό μου, σαν δικαστικός κλητήρας, ένας ηλικιωμένος κύριος που είχε ένα πολύ συμπαθητικό μαύρο σκυλάκι, όλο στολίδια: κόκκινο φιογκάκι στην ουρά, ζακετούλα στην πλάτη, γυαλισμένο κολάρο και στολίδια στο κεφάλι.

Το δέντρο του σκαντζόχοιρου – Αντόνιο Γκράμσι

Ελευθερη Λαικη Αντιστασιακη Συσπειρωση

Με το ρίσκο να φανώ γελοίος , επιτρέψτε μου να πω, πως ο πραγματικός επαναστάτης καθοδηγείται από τρομερά συναισθήματα αγάπης . Μου είναι αδύνατον να σκεφτώ έναν αληθινό επαναστάτη να υστερεί αυτής της ποιότητας.

Ερνέστο Γκεβάρα

Αυτά τα λόγια του Τσε θα περιέγραφαν χωρίς καμιά άλλη λέξη «το δένδρο του σκαντζόχοιρου» του Αντόνιο Γκράμσι. Τα γράμματα που έγραψε μέσα από τη φυλακή απευθυνόμενος στους δυο γιους του Ντέλιο και Τζουλιάνο.

Το δένδρο του σκαντζόχοιρου κομματιάζει την «ανάγκη» μας να ταυτίζουμε τους μεγάλους επαναστάτες με ήρωες μυθικούς, ατσάλινους, χαλύβδινους και απομακρυσμένους από την ανθρώπινη φύση. Με μια κουβέντα επαναφέρει τους επαναστάτες στην πραγματική τους υπόσταση που εσκεμμένα αφήνουμε στην άκρη θεωρώντας σημαντικότερο να αναδείξουμε τη δράση και το θεωρητικό τους έργο. Αυτή η ανάρτηση δεν έχει στόχο να αναδείξει τον Αντόνιο Γκράμσι ως έναν από τους σημαντικότερους επαναστάτες του παγκόσμιου κινήματος αλλά ως έναν από τους πιο ιδιαιτέρους ,στοργικούς, σπανίους και τρυφερούς πατεράδες που έχω «συναντήσει» μέσα από τα γραπτά του.

Ο Γκράμσι και το νέο κόμμα Τσίπρα

hit & run

Αν αναλύαμε τις εξαγγελίες του πρωθυπουργού στην ΚΕ του κόμματος για τον νέο ΣΥΡΙΖΑ, με βάση την περίφημη διακήρυξη του Λένιν για το «τι κόμμα θέλουμε» την οποία ανέπτυξε στο βιβλίο του «Τι να κάνουμε», που εξηγεί τη διαμάχη στους κόλπους της ρωσικής σοσιαλδημοκρατίας, τότε είναι προφανές ότι ο κ. Αλέξης Τσίπρας υιοθέτησε τη στρατηγική των μενσεβίκων (της «μειοψηφίας»). Μία τακτική η οποία, παρότι ο Λένιν εκτιμούσε ότι δεν ήταν κοντά στη ρωσική πραγματικότητα, η οποία υπαγόρευε τον συνωμοτικό χαρακτήρα της οργάνωσης και χαρακτήριζε όλες τις προηγούμενες επαναστατικές οργανώσεις, συγγενεύει πιο πολύ με τις παραδόσεις των σοσιαλιστικών κομμάτων της Δυτικής Ευρώπης, οι οποίες για τις συνθήκες που επικρατούσαν τότε στη Ρωσία ήταν ανέφικτο να εφαρμοστούν.

Η Ελλάδα βεβαίως δεν έχει καμία σχέση με την προεπαναστατική Ρωσία, ούτε βεβαίως με τις ιδέες του Γκράμσι, τον οποίον επικαλέσθηκε ο κ. Τσίπρας, για να υπογραμμίζει ότι ο νέος ΣΥΡΙΖΑ θα πρέπει να είναι «κόμμα εκτός κράτους».

Είναι ένας στόχος ανέφικτος από τη στιγμή που κατά την οποία ο ΣΥΡΙΖΑ έχει κληθεί να διαχειριστεί την εξουσία με όρους μάλιστα που υπαγορεύονται από τις ακραίες νεοφιλελεύθερες δυνάμεις της Ευρώπης.

Η, και να ενσωματωθεί αντικειμενικά στην εξουσία δημιουργώντας ένα πλέγμα σχέσεων και έναν κομματικό – γραφειοκρατικό μηχανισμό που θα νέμεται τα «προνόμια» του κράτους σε συνθήκες ακραίας οικονομικής  κρίσης.

«Μεταρρυθμίσεις»: η λέξη και τα «πράγματα»

του Γιώργου Δουράκη*

Βοήθεια έναντι μεταρρυθμίσεων. Δεν αποτελεί πρωτοτυπία, αλλά το σύνηθες σε τέτοιες περιπτώσεις quid pro quo. Γιατί πάντα έτσι έδιναν τα δάνεια οι πιστωτές: με όρους - και μάλιστα επαχθείς. Τι εννοούμε όμως όταν λέμε «μεταρρυθμίσεις»; 

Κάποτε ήταν αποκλειστικό προνόμιο και αιχμή του δόρατος της σοσιαλδημοκρατικής Αριστεράς. Που προ πολλού εγκατέλειψε την επαναστατική ρητορεία και πρακτική επιλέγοντας τον ρεαλιστικό δρόμο των προοδευτικών μεταρρυθμίσεων. Με στόχο τον κοινωνικό έλεγχο των αγορών και της οικονομίας, την πλήρη απασχόληση, τις ικανοποιητικές αμοιβές, τη διαρκή βελτίωση των υποδομών και των δημόσιων αγαθών κ.τ.λ. Οι μεταρρυθμίσεις αυτές ήταν η επιτομή της σοσιαλδημοκρατικής αντίληψης για τον σοσιαλισμό.

Και έπειτα ήρθε (ξανά) ο οικονομικός φιλελευθερισμός. Που τα αμφισβήτησε όλα και τα επαναπροσδιόρισε από την αρχή, επειδή κατάλαβε αυτό που είχε πει ο... Αντόνιο Γκράμσι! Για να κυριαρχήσεις πολιτικά πρέπει πρώτα να κερδίσεις την ιδεολογική μάχη. Και την κέρδισε κατά κράτος, με αριστοτεχνικό τρόπο. Κάνοντας σημαία του την πρόοδο, τον εκσυγχρονισμό και τις μεταρρυθμίσεις, που ως τότε ήταν σήμα κατατεθέν της Αριστεράς. Κράτησε τις λέξεις και άλλαξε το περιεχόμενο. Παραχάραξη νοήματος, θα μου πείτε. Πολύ σωστά. Αλλά ο σκοπός αγιάζει τα μέσα. Με τον όρο «μεταρρυθμίσεις» εννοούμε τώρα τις αλλαγές εκείνες που διευρύνουν τα όρια της αγοράς.