Ψηφιακός καπιταλισμός και μετακαπιταλιστικές τεχνοουτοπίες

Ελευθερη Λαικη Αντιστασιακη Συσπειρωση

Τα κείμενα είναι προδημοσίευση από το υπό έκδοση βιβλίο του Δημήτρη Α. Τραυλού – Τζανετάτου με τίτλο «Το εργατικό δίκαιο στην τέταρτη βιομηχανική επανάσταση. Ψηφιοποίηση, ρομποτική και τεχνητή νοημοσύνη», κεφάλαιο Δ΄

Akzelerationismus: Ένα νέο τεχνοουτοπιστικό ρεύμα

 Στο πλαίσιο της συζήτησης για το μέλλον της εργασίας και του καπιταλισμού ανήκει και το, εκπορευόμενο από τη δεκαετία του ’70, αλλά αποκτήσαν ιδιαίτερο ενδιαφέρον και επικαιρότητα τα τελευταία χρόνια, κυρίως στους καλλιτεχνικούς και ακαδημαϊκούς κύκλους, πολιτικοφιλοσοφικό ρεύμα του Akzelerationalismus (Avanessian / Mackay (Hg.), #Akzeleration# 2, 2014). Αφετηρία του ρεύματος αυτού είναι η θέση ότι οι αντιφάσεις του καπιταλισμού πρέπει να αντιμετωπιστούν μέσω όξυνσης και επιτάχυνσής τους. Υπό το πρίσμα αυτό πρέπει να αξιοποιηθεί η τεχνολογική επανάσταση μέχρι των άκρων, έτσι ώστε να αντιστραφεί η κρατούσα εξέλιξή της προς όφελος των καπιταλιστικών σχέσεων παραγωγής και να οδηγήσει στην υπέρβασή τους, ενεργοποιώντας την λανθάνουσα χειραφετητική της δυναμική.

Όπως σημειώνεται χαρακτηριστικά, η επιστημοτεχνική επανάσταση πρέπει να αξιοποιηθεί, όχι για να καταστρέψει τον νεοφιλελευθερισμό, αλλά για να τον αντιστρέψει υπέρ κοινωνικών σκοπών. Πρόκειται για ένα εγχείρημα υπέρβασης των κυρίαρχων ρευμάτων της Αριστεράς, στα οποία ανήκει και ο πρόσφατα εμφανισθείς «υπερβατικός μιζεραμπιλισμός», ο οποίος επηρεάστηκε έντονα από την κριτική θεωρία της Σχολής της Φραγκφούρτης. Υπό το κράτος της ασκηθείσας έντονης κριτικής για τον τεχνοουτοπιστικό χαρακτήρα της θεωρίας αυτής επιχειρήθηκε αργότερα η λείανση των «γωνιών» του επίμαχου σχήματος μέσω εξορθολογισμού και «αποκάθαρσης» της βασικής τους θέσης για επιτάχυνση της τεχνολογικής εξέλιξης από τα τεχνοοουτοπιστικά στοιχεία, όπου ως κεντρική πια αποστολή του ακσελερασιοναλισμού αναδεικνύεται το πολιτικο-επιστημολογικό καθήκον «αποσαφήνισης των πραγματικών μηχανισμών της πολιτικοοικονομικής καταπίεσης και χειραγώγησης, έτσι ώστε να δημιουργηθεί χώρος για ανάπτυξη μιας χειραφετητικής πολιτικής» (Avanessian / Mackay (Hg.), σ. 41). Στο πλαίσιο αυτό η Αριστερά οφείλει να επεξεργαστεί ένα κοινωνιοτεχνολογικό μοντέλο ηγεμονίας, το οποίο είναι σε θέση να επαναπρογραμματίσει και να μετασχηματίσει τις νέες τεχνολογίες και να τις καταστήσει μοχλό της μετακαπιταλιστικής μετάβασης. Στην κρίσιμη μεταβατική φάση και τη διαγραφόμενη εξέλιξη προς μία κοινωνία χωρίς εργασία κρίσιμο ρόλο διαδραματίζει η διασφάλιση ενός, άνευ όρων παρεχόμενου, βασικού εισοδήματος, όπου τα συνδικάτα καλούνται να μεταβάλουν ριζικά αποστολή, τακτική και στρατηγική αποχαιρετώντας την κοινωνία της εργασίας.

Είναι τα Big Data το νέο πετρέλαιο;

Ελευθερη Λαικη Αντιστασιακη Συσπειρωση

Του Φοίβου Παπαδάκη

Στις μέρες μας, τα Μεγάλα Δεδομένα αποτελούν τη σύγχρονη μορφή ψηφιακής πληροφορίας και ταυτόχρονα συνθέτουν ένα νέο πεδίο οικονομικής δραστηριότητας. Εάν πριν έναν αιώνα το πετρέλαιο καθιερωνόταν ως ένας από τους πιο πολύτιμους φυσικούς πόρους που γνώρισε ποτέ η ανθρωπότητα, σήμερα τα ψηφιακά δεδομένα αποκτούν παρόμοια χαρακτηριστικά και προσδίδουν οικονομική, κοινωνική και πολιτική ισχύ σε εκείνους που ελέγχουν τη ροή τους.

Δεν είναι τυχαίο, ότι οι σημερινοί οικονομικοί και εμπορικοί κολοσσοί δεν είναι άλλοι από εκείνους που κατέχουν το μεγαλύτερο ποσοστό των Μεγάλων Δεδομένων, δηλαδή εταιρείες όπως οι Google, Amazon, Facebook, Apple και Microsoft. Πολλοί αναλυτές και επιστήμονες, με πρώτο τον Βρετανό μαθηματικό και αναλυτή δεδομένων Clive Humby, έχουν χαρακτηρίσει τα Μεγάλα Δεδομένα ως «το νέο πετρέλαιο». Ας αναλύσουμε, λοιπόν, τους λόγους για τους οποίους μια τέτοια παρομοίωση θα μπορούσε σήμερα να έχει υπόσταση, αλλά και για ποιους λόγους μια ταύτιση των Μεγάλων Δεδομένων με τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας θα μπορούσε να ισχύει ακόμα περισσότερο.

Ας ξεκινήσουμε, λοιπόν, με το βασικό χαρακτηριστικό κάθε γνωστής μορφής ενέργειας, που δεν είναι άλλο από την πεπερασμένη φύση των φυσικών πόρων τους. Παρόλο που είναι εγγενώς πολύτιμα, τα Μεγάλα Δεδομένα απαιτούν μια συγκεκριμένης μορφής επεξεργασία για να ξεκλειδώσουν τη πραγματική τους αξία, όπως ακριβώς συμβαίνει και με το πετρέλαιο και οποιαδήποτε άλλη μορφή ενέργειας. Ωστόσο, ενώ το πετρέλαιο αποτελεί αδιαμφισβήτητα έναν πεπερασμένο φυσικό πόρο, τα ψηφιακά δεδομένα αποδεικνύονται απείρως πιο ανθεκτικά και επαναχρησιμοποιήσιμα. Οι «φυσικοί πόροι» των Μεγάλων Δεδομένων μπορούν να χαρακτηριστούν ανεξάντλητοι, αφού όσο υπάρχουν άνθρωποι και ηλεκτρονικές συσκευές που θα καταγράφουν τα δεδομένα τους, η ποσότητα των Μεγάλων Δεδομένων συνεχώς θα αυξάνεται και μάλιστα σε αριθμητικά επίπεδα που δεν θα μπορούν να υπολογιστούν.

Ψηφιακή επανάσταση και φορολογία

Η τάση αυτή της ψηφιοποίησης συμβαδίζει με τις προσπάθειες των κυβερνήσεων για την αντιμετώπιση της διάβρωσης της φορολογικής βάσης και της μετατόπισης των κερδών (BEPS).

Από την έντυπη έκδοση της Ναυτεμπορικής

Του Στέφανου Μήτσιου * 

* Ο κ. Στέφανος Μήτσιος είναι επικεφαλής Φορολογικού Τμήματος της ΕΥ Ελλάδος.

Ο Στέφανος Μήτσιος

Είναι κοινό μυστικό ότι η ψηφιακή επανάσταση δημιουργεί τεράστιες δυνατότητες και ευκαιρίες τόσο για τους καταναλωτές όσο και για τις επιχειρήσεις. Λιγότερο κατανοητές είναι οι ραγδαίες αλλαγές που επιφέρει η ψηφιακή τεχνολογία στο μέτωπο της φορολογίας, τόσο σε παγκόσμιο όσο και σε τοπικό επίπεδο. Καθώς αυξάνεται η κοινή χρήση ηλεκτρονικών αρχείων μεταξύ φορολογουμένων και φορολογικών υπηρεσιών, αλλά και μεταξύ υπηρεσιών διαφορετικών χωρών, η ψηφιοποίηση της φορολογικής διοίκησης δημιουργεί νέες προκλήσεις για τις επιχειρήσεις, αυξάνοντας την ανάγκη για διαρκή επαγρύπνηση, αποτελεσματικότερη διαχείριση των στοιχείων και κατανόηση των αλλαγών που επιφέρει η ψηφιακή επανάσταση.

Η τάση αυτή της ψηφιοποίησης συμβαδίζει με τις προσπάθειες των κυβερνήσεων για την αντιμετώπιση της διάβρωσης της φορολογικής βάσης και της μετατόπισης των κερδών (BEPS). Οι βασικοί παράγοντες που ωθούν τις φορολογικές αρχές προς αυτήν την κατεύθυνση είναι τρεις: 

1. Οι τεράστιες δυνατότητες που δημιουργεί η ραγδαία εξέλιξη της ψηφιακής τεχνολογίας. 

2. Η επιθυμία των Αρχών να αντλήσουν τον μεγαλύτερο δυνατό όγκο ουσιαστικής πληροφόρησης από τα διαθέσιμα στοιχεία με το χαμηλότερο κόστος και τη μικρότερη δυνατή παρέμβαση του ανθρώπινου παράγοντα.

3. Η πίεση που ασκείται από την κοινωνία, τα ΜΜΕ και τις ομάδες πολιτών, όπως ΜΚΟ, κ.λπ., για τον εντοπισμό των επιχειρήσεων και των ατόμων εκείνων που συγκεντρώνουν τις μεγαλύτερες δυνατότητες για να φοροδιαφεύγουν.

Ο Μακρόν ανοίγει δρόμο...

Από την έντυπη έκδοση της Ναυτεμπορικής

Του Αθαν. Χ. Παπανδρόπουλου​

Η Γαλλία δεν εφαρμόζει κάποια μνημονιακή πολιτική, ούτε η κυβέρνησή της τελεί υπό «νεοφιλελεύθερη» πίεση. Απλώς, όπως δήλωσε ο πρόεδρός της Εμ. Μακρόν στη διάρκεια επίσκεψής του στην Τυνησία, παρακολουθεί τις εξελίξεις του 21ου αιώνα και προσαρμόζεται στα δεδομένα της ψηφιακής εποχής.

Ανακοινώθηκε έτσι ότι έως και το 2025 ο αριθμός των δημοσίων υπαλλήλων θα μειωθεί κατά 160.000 και, παράλληλα, θα καταργείται σταδιακά η μονιμότητα στον δημόσιο τομέα, στον χώρο του οποίου πολλές λειτουργίες θα εκτελούνται από υπεργολαβικές συμβάσεις. Με τον τρόπο αυτό, έως το 2025 ο αριθμός των μονίμων δημοσίων υπαλλήλων στη Γαλλία θα έχει μειωθεί κατά 500.000, αλλά ένας μεγάλος αριθμός νέων συμβασιούχων θα αναπληρώνει το κενό, προσφέροντας υπηρεσίες πιο αποτελεσματικές και περισσότερο συμβατές με την ψηφιακή εποχή μας.

Είναι καιρός να αναθεωρήσουμε τις αντιλήψεις μας σε βάθος αναφορικά με τον ρόλο και τα καθήκοντα της δημόσιας διοίκησης στο σύνολό της, ώστε να ανταποκριθούμε στις επιταγές της ψηφιακής εποχής, η οποία δεν μας περιμένει» τονίζει ο Ζαν Πιζανί Φερί - ο άνθρωπος που εκπόνησε για λογαριασμό της γαλλικής κυβέρνησης το Μεγάλο Σχέδιο Επενδύσεων 2018-2022. Φιλόδοξος δε στόχος του σχεδίου αυτού είναι ο μέσω των νέων τεχνολογιών μετασχηματισμός του κράτους, ώστε να κάνει ευκολότερη τη ζωή των πολιτών και των επιχειρήσεων, αλλά και να «τιθασεύσει σε μόνιμη βάση τις δημόσιες δαπάνες». Όπως υπογραμμίζει ο Ζαν Πιζανί Φερί, «αυτό που θέλουμε να πετύχουμε είναι η μείωση της δημόσιας δαπάνης με παράλληλη μεγιστοποίηση της αποτελεσματικότητάς της».

Το μέλλον είναι... χθες

Η ψηφιακή επανάσταση και η τεχνητή νοημοσύνη, που είναι το άμεσο παράγωγό της, μεταμορφώνουν κυριολεκτικά τον κόσμο μας. Επειδή στηρίζονται δε στη γνώση, στην επεξεργασία της και βεβαίως στην ταχύτητα διάδοσής της, προκαλούν αντιδράσεις για τις οποίες όμως δεν έγινε πολύς λόγος στο Συνέδριο.

Από την έντυπη έκδοση της Ναυτεμπορικής

Του Αθαν. Χ. Παπανδρόπουλου

Το Συνέδριο της «Ναυτεμπορικής» για την τεχνητή νοημοσύνη που πραγματοποιήθηκε την Πέμπτη 25 Ιανουαρίου υπήρξε ένα λαμπρό εργαστήριο προβληματισμού. Οι εκλεκτοί ομιλητές που πήραν μέρος σε αυτό, καθώς και το κοινό που το παρακολούθησε έφεραν στο προσκήνιο μία σειρά από σοβαρά προβλήματα, τα οποία σπανίως αποτελούν αντικείμενο δημόσιας συζήτησης στη χώρα μας.

Ο Αθαν. Χ. Παπανδρόπουλος.

Η ψηφιακή επανάσταση και η τεχνητή νοημοσύνη, που είναι το άμεσο παράγωγό της, μεταμορφώνουν κυριολεκτικά τον κόσμο μας. Επειδή στηρίζονται δε στη γνώση, στην επεξεργασία της και βεβαίως στην ταχύτητα διάδοσής της, προκαλούν αντιδράσεις για τις οποίες όμως δεν έγινε πολύς λόγος στο Συνέδριο.

Μιλώντας για τις τρέχουσες εξελίξεις ομιλητές όπως οι καθηγητές Ιωσήφ Σηφάκης, Διονύσης Σιμόπουλος, Βασίλης Πλαγιαννάκος, Ηρακλής Βαρλάμης, αλλά και σημαντικοί ερευνητές και υπεύθυνοι επιχειρήσεων, όπως οι Γιάννης Σύρρος, Μιχάλης Κωνσταντινίδης, Κώστας Θεοδωρόπουλος, Ιωάννης Νικολακόπουλος, Χάρης Λιναρδάκης κ.ά., έφεραν στο προσκήνιο μία νέα διάσταση της εποχής μας, που είναι αυτό που ο Αμερικανός μελλοντολόγος Άλβιν Τόφλερ αποκαλεί το «σοκ του καινούργιου».

Είναι γεγονός ότι τα τελευταία 30 χρόνια, πέρα από την κατάρρευση των τειχών του Ψυχρού Πολέμου και τη συντριβή κάποιων ιδεολογικών οχυρών, έχει κλονιστεί σοβαρότατα και η πεποίθηση σε ορισμένες κοινωνικές, οικονομικές και ιστορικές σταθερές. Η αμφισβήτηση, έτσι, αποτελεί καθημερινή συνήθεια. Παράλληλα, όμως, δημιουργεί και νέα φαινόμενα αντιπαράθεσης, όπως -για παράδειγμα- η σύγκρουση του παλαιού με το καινούργιο ή ο πόλεμος του ψέματος κατά της αλήθειας. Κατά κύριο λόγο, όμως, η εποχή μας, επειδή κύριο χαρακτηριστικό της είναι η ταχύτητα κίνησης και διάδοσης γνώσεων, πληροφοριών, γεγονότων και εικόνων που συνδέονται με αυτά, ευνοεί την αντίδραση στη γνώση μέσω της καλλιέργειας του παραλογισμού και του κύριου συστατικού του, που είναι η άγνοια.

Ερχονται ραγδαίες ανατροπές στο χώρο της τηλεθέασης

Διαφημιστές και διαφημιζόμενοι θα πρέπει πλέον να καταλάβουν ότι το 2020, όπως προβλέπει η Ericsson Consumer Lab, το 50% της τηλεθέασης θα πραγματοποιείται σε οθόνες κινητών συσκευών. 

Γράφει ο Αθ. Χ. Παπανδρόπουλος.

Το επικοινωνιακό τοπίο βρίσκεται στην δίνη μίας ριζικής ανατροπής, η οποία βεβαίως είναι το αδρό αποτέλεσμα της ψηφιακής επανάστασης που με ταχείς ρυθμούς εξελίσσεται στην εποχή μας. Έτσι, πέρα από την πτώση των κυκλοφοριών εφημερίδων και περιοδικών, την ανάδυση των ιστοτόπων και των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, ανατροπές παρατηρούνται και στο επίπεδο της τηλεθέασης.

Κάποτε η τηλεόραση βρισκόταν (μόνον) στο κέντρο του καθιστικού και όσοι ήθελαν να παρακολουθήσουν το πρόγραμμά της μαζεύονταν σε αυτό τον χώρο. Πλέον τα πράγματα δείχνουν να έχουν αλλάξει άρδην και η τηλεόραση βρίσκεται πραγματικά παντού. Μάλιστα, όσο και αν σε κάποιους παλαιότερους φαντάζει σχεδόν σενάριο επιστημονικής φαντασίας, το 2020 όπως φαίνεται το 50% της τηλεθέασης θα πραγματοποιείται μέσω κινητών συσκευών.

Αυτό τουλάχιστον προκύπτει σαν βασικό εύρημα από την 8η ετήσια έκθεση του Consumer Lab της Ericsson σχετικά με την τηλεόραση και τα Μέσα Επικοινωνίας, στην οποία παρουσιάζεται αναλυτικά η ραγδαία άνοδος της παρακολούθησης τηλεόρασης και βίντεο, καθώς και η συνεχιζόμενη στροφή στον τρόπο παρακολούθησης περιεχομένου από την πλευρά των τηλεθεατών.

Αξιοποιώντας οκτώ χρόνια αναλυτικής μελέτης των Μέσων επικοινωνίας, το Ericsson Consumer Lab προβλέπει ότι η άνοδος της κατ’ απαίτησιν παρακολούθησης (on demand) θα εξακολουθήσει έως και το 2020 και θα καλύπτει περίπου την μισή συνολική τηλεθέαση.

Το 50% της παρακολούθησης τηλεόρασης και βίντεο θα πραγματοποιείται σε οθόνες κινητών συσκευών (tablet, smartphone, laptop), ποσοστό αυξημένο κατά 85% σε σχέση με το 2010, ενώ μόνον τα smartphone θα αντιστοιχούν στο ένα τέταρτο αυτής της παρακολούθησης (αύξηση 160% σε σχέση με το 2010). Επιπλέον, η εικονική πραγματικότητα (VR) σταδιακά θα διαδοθεί ευρέως και το 2020 θα την χρησιμοποιεί ο ένας στους τρεις καταναλωτές.