Πώς ο ψηφιακός καπιταλισμός μεταλλάσσει την εργασία

του Δημήτρη Τραυλού-Τζανετάτου

Η εκτεταμένη εφαρμογή των πληροφοριακών συστημάτων και της ψηφιοποίησης στην οργάνωση των μέσων παραγωγής στο πλαίσιο της νεοφιλελεύθερης καπιταλιστικής παγκοσμιοποίησης έχει οδηγήσει σε πραγματική μετάλλαξη των υλικών συνθηκών παραγωγής και εργασίας. Ταυτόχρονα έχει συμβάλει σημαντικά στην ενίσχυση της -ήδη υφιστάμενης από τη «φύση του πράγματος»- εξάρτησης του δικαίου και της πολιτικής από την οικονομία και τις αγορές.

Πρόκειται για την βασιζόμενη στην τέταρτη τεχνολογική (ψηφιακή) βιομηχανική επανάσταση οργάνωση της οικονομίας και των συναλλαγών που πραγματοποιείται και λειτουργεί μέσω διαμεσολάβησης σχετικών ψηφιακών πλατφορμών. Πλατφόρμες που ελέγχονται από πανίσχυρες πολυεθνικές επιχειρήσεις-κλειδιά με έδρα στη Silicon Valley ή στις δυτικές ακτές των ΗΠΑ.

Έτσι, η οικονομία της πλατφόρμας αποτελεί μια δεσπόζουσα μορφή του «ψηφιακού καπιταλισμού». Ως προνομιακός χώρος της πληροφοριακής και ψηφιακής διαμεσολάβησης έχει ευνοήτως αναδειχθεί η αγορά εργασίας, η οποία, όπως είναι γνωστό, βρίσκεται ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του ’90 σε τροχιά προϊούσας απορρύθμισης.

Προς μια «οικονομία της επιτήρησης»;

Από την έντυπη έκδοση της Ναυτεμπορικής

Tου Αθαν. Χ. Παπανδρόπουλου

Κάποιοι συγγενείς και φίλοι ανησυχούν τον τελευταίο καιρό για το μέλλον της δημοκρατίας και την ατομική ελευθερία στη χώρα μας, όταν όμως τους ζητώ να μου εξηγήσουν το γιατί, οι απαντήσεις τους είναι μάλλον νεφελώδεις. Και όντως, δεν θα μπορούσαν να είναι διαφορετικές. Στις μέρες μας, όλο και περισσότερο, οι φιλελεύθερες κοινωνίες τελούν υπό αυξημένη επιτήρηση. Υπό το πρόσχημα της προφύλαξης της ασφάλειας, του υγιεινού τρόπου ζωής και άλλων τινών προληπτικών μέτρων προστασίας, η ατομική ζωή εξαρτάται πλέον από αλγορίθμους, τους οποίους κανείς δεν γνωρίζει, με εξαίρεση τους ειδικούς της τεχνητής νοημοσύνης. Στο πολύκροτο τελευταίο βιβλίο της, «Περί καπιταλισμού της επιτήρησης» (700 σελ. PublicAffairsBooks), η πρώην καθηγήτρια του Harvard Business School Σοσάνα Ζούμποφ (Shoshanna Zubohf) αποκρυπτογραφεί με αριστοτεχνικό τρόπο και με ανησυχία την παγκόσμια κυριαρχία των γιγάντων της ψηφιακής τεχνολογίας (Google, Amazon, Facebook, Apple και Microsoft).

Ο Αθανανάσιος Χ. Παπανδρόπουλος

Τονίζει δε ότι κατά τη γνώμη της επιβάλλουν ένα νέο παράδειγμα στους μηχανισμούς της οικονομίας της αγοράς, οι οποίοι απομακρύνονται από αρχές και όρους του παρελθόντος. 

«Έχουμε να κάνουμε με μια νέα μορφή καπιταλισμού», γράφει η συγγραφέας, «πρώτη ύλη του οποίου είναι η δωρεάν απόκτηση δεδομένων που αφορούν την ιδιωτική εμπειρία του καθενός μας, η οποία, έπειτα από κατάλληλους και προωθημένους υπολογισμούς, μετατρέπεται σε προβλέψεις μελλοντικών τρόπων συμπεριφοράς. Ήτοι σε δεδομένα που αγοράζουν πελάτες που ενδιαφέρονται για αυτά… Υπό αυτή την έννοια τα θεμέλια, οι στόχοι και οι κίνδυνοι ενός νέου οικονομικού μοντέλου προβάλλουν ανάγλυφα και συνιστούν τον μαύρο χρυσό του 21ου αιώνα, που είναι η σύζευξη της γνώσης με τα δεδομένα…».

Επιβραδύνεται η ευρωπαϊκή οικονομία – τεχνολογική μετάβαση και φτωχοποίηση

των Σάββα Ρομπόλη και Βασίλη Μπέτση

Οι σύγχρονες εξελίξεις στην ευρωπαϊκή οικονομία χαρακτηρίζονται από προκλήσεις, αντιφάσεις και αντιπαραθέσεις. Κι αυτό γιατί εντάσσονται, μεταξύ των άλλων, σε μία περίοδο μετάβασης από το βιομηχανικό υπόδειγμα (τρίτη βιομηχανική επανάσταση) σε ένα τεχνο-οικονομικό παράδειγμα (τέταρτη βιομηχανική επανάσταση). Στο τελευταίο δεσπόζει η εισαγωγή και η αλληλεπίδραση των τεχνολογικών συστημάτων παραγωγής, του αυτοματισμού, της ψηφιακής τεχνολογίας, της ρομποτικής, της τεχνητής νοημοσύνης, της νανοτεχνολογίας κ.λ.π. στην παραγωγική διαδικασία και τις εργασιακές σχέσεις.

Στην πορεία αυτής της τεχνολογικής μετάβασης η ευρωπαϊκή πολιτική απάντησε και απαντά μέχρι σήμερα, στην αναγκαιότητα αποκατάστασης της ισορροπίας εργασίας-τεχνολογίας, με την απορρύθμιση της αγοράς εργασίας, την αποδιάρθρωση του κράτους-πρόνοιας, την ευελιξία της εργασίας, τη διεύρυνση των κοινωνικών-εισοδηματικών ανισοτήτων και τη φτωχοποίηση του πληθυσμού στη μεγάλη πλειονότητα.

Οι δυσμενείς αυτές εξελίξεις εδραίωσαν το κοινωνικό dumping και τον αθέμιτο ανταγωνισμό, ανατρέποντας την πορεία του ευρωπαϊκού εγχειρήματος από αθροιστικό (κράτη-μέλη) σε ακέραιο (EE), με την εν δυνάμει αντιστροφή και μετατροπή του ακέραιου σε αθροιστικό και την ανάδειξη του υπαρξιακού ερωτήματος της μελλοντικής συνεκτικότητας της ΕΕ.

Οι εξελίξεις αυτές, ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια της τρέχουσας δεκαετίας της οικονομικής κρίσης στην Ευρώπη, επιτάχυναν την ανατροπή του μοντέλου του κοινωνικού κορπορατισμού και της ικανοποίησης των κοινωνικών αναγκών καθώς και την εγκαθίδρυση του μοντέλου του εξατομικευμένου κορπορατισμού (λόμπι εξατομικευμένων συμφερόντων), υπονομεύοντας τη κοινωνική συνοχή και τη κοινωνική αλληλεγγύη.