Η ύβρις της αυτοκεφαλίας

του Χρήστου Γιανναρά

T​​ύπος και τηλεθέαμα αποβλέπουν στον εντυπωσιασμό, τη διαβουκόληση του πολίτη, όχι στην πληροφόρησή του. «Φυσιολογικά» επομένως αγνόησαν το κρίσιμο για τον Ελληνισμό θέμα των πρόσφατων, όλο και ιταμότερων αμφισβητήσεων της «οικουμενικότητας» του Πατριαρχείου της Κωνσταντινούπολης σε διεθνές πεδίο.

Προλαβαίνοντας τα στερεότυπα κοάσματα της «προοδευτικής» μας διανόησης, ας διασαφηνίσουμε για πολλοστή φορά: Οταν μιλάμε για την «οικουμενικότητα» (ελληνική καθολικότητα) του Πατριαρχείου της Κωνσταντινούπολης, τα σημαίνοντα δεν έχουν την παραμικρή σχέση (νοηματική και πραγματική) με τον ελλαδικό (κρατικοποιημένο) εθνικιστικό επαρχιωτισμό. Παραπέμπουν ακριβώς στο αντίθετο: στην κοσμοπολίτικη άνεση και ανοιχτοσύνη που συνιστούσε, για πολλούς αιώνες, το στοιχείο ταυτότητας των Ελλήνων – σε ό,τι ακριβώς απεμπολήσαμε, προκειμένου να ξιπάζεται σαν «ευρωπαϊκό» το σημερινό βαλκανικό, μεταπρατικό μας κρατίδιο.

Ποιος ζητάει σήμερα να ακυρώσει (και να σφετεριστεί) την ευθύνη και το λειτούργημα της εκκλησιαστικής «καθολικότητας», που μέσα στους αιώνες ασκεί το Πατριαρχείο της Κωνσταντινούπολης; Η Μόσχα είναι ο αμφισβητίας, με το επιχείρημα πάντοτε της ποσοτικής (πληθυσμικής) υπεροχής και της εξουσιαστικής, στο διεθνές πεδίο, ισχύος. Αλλά η Μόσχα, αυτή τη φορά, προκαλείται ωμά από την αμερικανική (ιδιότυπη) ευήθεια.

Ο τελευταίος Οικουμενικός Πατριάρχης;

Του Δημήτρη Κωνσταντακόπουλου

Τα θρησκευτικά ζητήματα ήταν πάντα και μεγάλα γεωπολιτικά ζητήματα. Πολύ περισσότερο σήμερα.

Αν η τωρινή κρίση μεταξύ Οικουμενικού Πατριαρχείου και Ρωσικής Εκκλησίας, αντανάκλαση της σύγκρουσης Αμερικής και Ρωσίας στην Ουκρανία, αφεθεί να εξελιχθεί σε σχίσμα, θα είναι το μεγαλύτερο τράνταγμα της Ορθοδοξίας μετά το 1453.

Θα είναι βαρύνουσα γεωπολιτική εξέλιξη, αλλά και πλήγμα κατά του ελληνικού λαού, που αντιμετωπίζει, εδώ και δέκα χρόνια, ανηλεή πολιτικο-οικονομικό πόλεμο από την Αυτοκρατορία του Χρήματος, του Κακού δηλαδή σε όρους Ευαγγελίου. Πόλεμο που απειλεί άμεσα τη συγκροτημένη κοινωνική-εθνική υπόσταση των Ελλήνων. Σχίσμα στην Ορθοδοξία θα υποσκάψει την αλληλεγγύη των Ορθοδόξων λαών, που πλήττονται στο σύνολό τους από ανελέητη ενδο-ευρωπαϊκή νεοπαοικιοκρατία, αλλά και την αλληλεγγύη Ελλάδας και Ρωσίας, μειώνοντας την δυνατότητα των Ελλήνων να αντισταθούν στο εν εξελίξει σχέδιο καταστροφής τους.

Αν υπάρχουν «νέο-ιμπεριαλιστικές» τάσεις ή πειρασμοί ποδηγέτησης του Πατριαρχείου από κύκλους της ρωσικής Ορθοδοξίας, ασφαλώς πρέπει, και μπορούν εκτιμούμε να αντιμετωπισθούν, χωρίς να τεθεί σε κίνδυνο η ενότητα της Ορθοδοξίας. Ελπίζουμε – και εκτιμούμε – ότι η παρούσα ρωσική ηγεσία εξακολουθεί να αντιλαμβάνεται τη ζωτική σημασία για όλους, όχι μόνο τους Έλληνες, της ενότητας της Ορθοδοξίας  και της αλληλεγγύης των Ορθόδοξων λαών.

Ο ρόλος του Οικουμενικού Πατριαρχείου στους προεπαναστατικούς χρόνους

Το Ποντίκι

του Ξενοφώντος Α. Μπρουντζάκη

Το Πατριαρχείο της Κωνσταντινούπολης είχε καταφέρει από τα πρώτα χρόνια της μεταφοράς του στο Φανάρι να εδραιώσει τον ρόλο του ως βασικού μοχλού της κεντρικής οθωμανικής διοίκησης. Ο σημαντικός αυτός ρόλος ισχυροποιήθηκε ακόμα περισσότερο όταν το Οικουμενικό Πατριαρχείο κατάφερε το 1766-1767, έπειτα από επίμονες ενέργειες και έντονες προσπάθειες, να εντάξει στη δικαιοδοσία του τις Αρχιεπισκοπές του Ιπεκίου και της Αχρίδας, εδραιώνοντας τη μονοπώληση των βαλκανικών ορθοδόξων Εκκλησιών και των πολυπληθών πληρωμάτων τους.

Η ενέργεια αυτή του Πατριαρχείου έγινε επί της πατριαρχίας του Σαμουήλ Χαντζερή, ενός Φαναριώτη με μεγάλη επιρροή. Ωστόσο, η ένταξη στο Πατριαρχείο δυο αυτοκέφαλων Εκκλησιών που βρίσκονταν στη Βαλκανική χερσόνησο συνάντησε την έντονη αλλά ανεπιτυχή τελικά αντίδραση ενός άλλου ισχυρού Φαναριώτη, του Ιωάννη Υψηλάντη, ο οποίος δεν έβλεπε με καλό μάτι αυτή την επεκτατική πολιτική που εδραίωνε ως μοναδικό παίκτη στα εκκλησιαστικά το Οικουμενικό Πατριαρχείο, το οποίο κατάφερε να ασκήσει επί πλέον την εξουσία του και στα πρεσβυγενή Πατριαρχεία της Αλεξάνδρειας, των Ιεροσολύμων και της Αντιόχειας. Αυτά τα Πατριαρχεία, αν και θεωρούνταν ισότιμα με το Οικουμενικό, ήταν εξαρτημένα από αυτό οικονομικά, μια και το ποίμνιό τους ήταν αρκετά μικρό.

Η χριστιανική αριστοκρατία στα χρόνια της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας*

Το Ποντίκι

του Ξενοφώντος Μπρουντζάκη

Tο 1601, στη συνοικία Φανάρι εγκαθίσταται το Οικουμενικό Πατριαρχείο, θέση στην οποία βρίσκεται έως τις μέρες μας. Στην περιοχή αυτή, ζούσε και δραστηριοποιούνταν μια ορθόδοξη αριστοκρατία, της οποίας τα χαρακτηριστικά ήταν σχετικά ασαφή για να μπορέσει κάποιος να τα προσδιορίσει με ακρίβεια. Το θρήσκευμα ήταν το βασικό κοινό χαρακτηριστικό αυτής της αριστοκρατίας, που η ένταξη στις τάξεις της βασιζόταν κυρίως σε πολιτικά κριτήρια της εποχής, ενώ δεν λαμβάνονταν υπ’ όψιν σε καμία περίπτωση τα εθνικά χαρακτηριστικά. Η αριστοκρατία αυτή έμεινε γνωστή στην ιστορία ως «Φαναριώτες» – που προφανώς πήραν το όνομά τους από τη γνωστή συνοικία της Κωνσταντινούπολης.

Όπως είπαμε, οι Φαναριώτες ήταν όλοι ορθόδοξοι στο θρήσκευμα και κατάγονταν από διάφορους τόπους: Αλβανία, Βουλγαρία, Μολδαβία, Πόντο, Χίο κ.α. Ο Δάσκαλος του Γένους Κωνσταντίνος Κούμας πολύ αργότερα – τον 19ο αιώνα – αναφέρει ότι οι Φαναριώτες αρέσκονταν να αυτοπροσδιορίζονται ως «το περίβλεπτον γένος των Ρωμαίων». Μάλιστα, ο Κούμας αναφέρει ότι γίνονταν έξαλλοι όταν κάποιος τους αποκαλούσε Έλληνες ή Ρωμιούς: «Βλασφημίαν ήκουαν αν τους ονόμαζε τις Γρεκούς ή Έλληνας».

Το έργο του Πατριαρχείου στα Κατεχόμενα

Νέα Κρήτη

Το έργο του Πατριαρχείου στα Κατεχόμενα μπορεί να μην γίνεται αντιληπτό σε όλους, αλλά είναι σημαντικό, αφού επιτρέπει να διατηρηθεί η χριστιανική πίστη σε περιοχές, όπου δεν θα υπήρχε κανένας σεβασμός δίχως την παρέμβασή του.

Του Νίκου Λυγερού

Αυτό πρέπει να γίνει κατανοητό τουλάχιστον σε συνδυασμό με τη δράση της ομογένειας που βοηθάει οικονομικά και στρατηγικά για να βοηθηθούν σε πρακτικό επίπεδο οι εκκλησίες μας. Έτσι βλέπουμε ότι οργανώθηκαν ακόμα και αγορές εκκλησιών που ήταν σε μία κατάσταση ερειπίων, διότι τεχνικά άνηκαν σε τούρκους ιδιοκτήτες.

Αυτό το χειροπιαστό παράδειγμα μας επιτρέπει ν' αντιληφθούμε ότι δεν υπάρχουν μόνο και μόνο κινήσεις σε διπλωματικό επίπεδο, αλλά και πράξεις σε θρησκευτικό επίπεδο. Έτσι την ώρα που άλλοι θεωρούν ότι πρέπει να εγκαταλείψουμε τις βυζαντινές μας εκκλησίες, επειδή δεν είναι σε καλή κατάσταση, άλλοι παλεύουν με το Πατριαρχείο για να μην ξεχάσουμε τίποτα από το παρελθόν μας λόγω πίστης.