Η γένεση του νοητού Ήλιου της Δικαιοσύνης

SEDMAK VIA GETTY IMAGES

Το Σπήλαιον της Γεννήσεως και το σπήλαιον του Πλάτωνα / συμβολισμός και ερμηνεία

Δρ. Δημήτρης Σταθακόπουλος

Δικηγόρος Πειραιώς. Δρ Παντείου Πανεπιστημίου. Συνεργάτης Εργαστηρίου Τουρκικών & Ευρασιατικών μελετών Παν.Πειραιά ( Πα.Πει)

Το Χριστουγεννιάτικο Απολυτίκιο αναφέρει:“Ἡ γέννησίς σου Χριστέ ὁ Θεός ἠμῶν, Ἀνέτειλε τῷ κόσμω,Τό φῶς τό τῆς γνώσεως,Ἐν αὐτή γάρ οἱ τοῖς ἄστροις λατρεύοντες,Ὑπό ἀστέρος ἐδιδάσκοντο. Σέ προσκυνεῖν τόν ἥλιον τῆς δικαιοσύνης, Καί σέ γιγνώσκειν ἐξ’ ὕψους ἀνατολήν, Κύριε δόξα σοί.”Δηλαδή: Ανατέλλει το Φως της Γνώσεως και ο Ήλιος της Δικαιοσύνης! Πόσοι καταλαβαίνουμε το νόημα αυτό, ως νόημα των Χριστου-γέννων και πόσοι άραγε το εφαρμόζουμε, ως άτομα και ως κοινωνία, – μέρες που είναι – , παλαιότερα πλαισιωμένοι από υλικά αγαθά αλλά με πνευματική κρίση και σήμερα μέσα σε κρίση υλικών και κυρίως πνευματικών αγαθών; 

Η Γνώση και η Δικαιοσύνη, είναι διαχρονικά ζητούμενα πανανθρώπινα αγαθά, ήδη από την εποχή του Πλατωνικού Σπηλαίου, την εμφάνιση του φωτός και το σπάσιμο των αλυσίδων της αμάθειας και στη συνέχεια με το Χριστιανικό Σπήλαιοτης Γεννήσεως. Πόσο μακριά είναι η σύγχρονη κοινωνία μας από αυτά; 

Οι διαχρονικές αυτές αξίες – και όχι μόνον - δίδονταν από τους πνευματικούς και «υποψιασμένους» ανθρώπους, στην υπόλοιπη κοινωνία, με αλληγορία και απ-εικόνιση, ούτως ώστε να γίνουν κατανοητές οι έννοιες. Οι αρχαίοι χρησιμοποιούσαν την αλληγορία με τους μύθους, αλλά και ο Ιησούς τις παραβολές, ενώ ο Ιωάννης Δαμασκηνός, ονόμαζε τις εικόνες ως: «Βιβλία των αγραμμάτων», για να επι-κοινωνήσουν τις ανώτερες αξίες με τον κόσμο. 

Ἡ ἐργασία κατὰ τὴν θεολογικὴ σκέψη τῶν Τριῶν Ἱεραρχῶν

Ινφογνώμων Πολιτικά

Τοῦ Δημητρίου Ἰ. Τσελεγγίδη, καθηγητοῦ τῆς Θεολογικῆς Σχολῆς ΑΠΘ

Ἡ ἐργασία ὡς φυσικὴ δραστηριότητα τοῦ ἀνθρώπου, καὶ μία ἀπὸ τὶς σπουδαιότερες ἐκδηλώσεις τῆς ζωῆς του, ὄχι μόνο καταφάσκει στὸ καθαυτὸ εἶναι του, ἀλλὰ ἐκφράζει σὲ ἰδιαίτερα σημαντικὸ βαθμὸ καὶ τὴν ἐσώτερη-πνευματικὴ ποιότητά του.

Σύμφωνα μὲ τὴ σύγχρονη ἐκκοσμικευμένη θεώρηση τῆς ζωῆς, ὁ χαρακτήρας τῆς ἐργασίας εἶναι κατεξοχὴν οἰκονομικὸς καὶ κοινωνικός. Ἔτσι, ὁ ἄνθρωπος ἐργάζεται γιὰ νὰ καλύψει τὶς βιοτικὲς ἀνάγκες του καὶ νὰ καταξιώσει κοινωνικὰ τὴν ὕπαρξή του. Μέσα ὅμως στὸ πλαίσιο τῆς Ἐκκλησίας ἡ ἐργασία τοῦ ἀνθρώπου ἐμπλουτίζεται θεολογικὰ καὶ συνδέεται ὀργανικὰ μὲ τὸν γενικότερο ἐσχατολογικὸ προσανατολισμὸ τῶν πιστῶν. Εἰδικότερα, ὁ θεολογικὸς ἐμπλουτισμὸς τῆς ἔννοιας τῆς ἐργασίας ἀπὸ τοὺς Τρεῖς Ἱεράρχες σὲ συνάρτηση μὲ τὸν ἐσχατολογικὸ προσανατολισμὸ τους προσφέρουν σαφῶς εὐρύτερο καὶ κυρίως βαθύτερο περιεχόμενο στὴν ἀνθρώπινη ἐργασία.

Ἀλλ' ἐδῶ εἶναι ἴσως χρήσιμες καὶ ἀπαραίτητες κάποιες ἐννοιολογικὲς διευκρινίσεις. Μιλώντας γιὰ ἐσχατολογικὸ προσανατολισμὸ ἐννοοῦμε, ὅτι ὁ ἄνθρωπος ὡς μέλος τῆς Ἐκκλησίας δὲν προσδιορίζει τὴ σχέση του πρὸς τοὺς ἀνθρώπους καὶ τὰ πράγματα μὲ βάση τὴν ἀμεσότητα τοῦ παρόντος, ἀλλὰ μὲ βάση τὸ ἐνδιαφέρον του γιὰ τὴ βασιλεία τοῦ Θεοῦ. Ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ, ποὺ διασφαλίζεται ἐνδοκοσμικὰ μὲ τὴν ἐνανθρώπηση τοῦ Θεοῦ Λόγου, νοηματοδοτεῖ τὸ παρὸν καί, χωρὶς νὰ περιορίζεται ἀπὸ αὐτό, ἐπεκτείνεται στὴν αἰωνιότητα. Θεμελιῶδες χαρακτηριστικό τοῦ παραπάνω ἐσχατολογικοῦ προσανατολισμοῦ τῶν πιστῶν εἴναι η πρόγευση τῆς μέλλουσας βασιλείας στὸ παρὸν τῆς Ἐκκλησίας.

Αὐτὴ ἀκριβῶς ἡ σαφὴς καὶ «ἐν πολλὴ αἰσθήσει» πρόγευση τῶν ἐσχάτων στὸ ἑκάστοτε ἱστορικὸ παρὸν εἶναι ἐκείνη, ποὺ δίνει ἐμπειρικῶς τὴν δυνατότητα σχετικοποιήσεως τῶν πραγμάτων τοῦ κόσμου. Ως ζωντανὰ μέλη τῆς Ἐκκλησίας οἱ πιστοὶ βρίσκονται βιωματικῶς στὸ μεθόριο τοῦ παρόντα καὶ τοῦ μέλλοντα αἰώνα, ἀντλώντας ἀπὸ τὴν «ἀρχιμήδεια» αὐτὴ θέση δυνατότητες γιὰ πνευματικὲς παρεμβάσεις στὰ πράγματα αὐτοῦ τοῦ κόσμου. Παρεμβάσεις, ποὺ ἔχουν πάντοτε διορθωτικὸ καὶ θεραπευτικὸ χαρακτήρα. Ἡ μέλλουσα αἰώνια ζωὴ γίνεται μέτρο καὶ κριτήριο, μὲ τὰ ὁποία ἀνακρίνεται καὶ κρίνεται ἡ παροῦσα ζωὴ μαζὶ μὲ τὶς κοινωνικὲς δομὲς καὶ λειτουργίες της. Τὸ ἱστορικὸ παρὸν συνδεόμενο ὀργανικὰ μὲ τὸ αἰώνιο μέλλον ἐμπλουτίζεται μὲ ἀξίες καὶ δυνατότητες, οἱ ὁποῖες ἀπεγκλωβίζουν τὰ πράγματα καὶ τὶς σχέσεις τοῦ παρόντος σὲ βαθμό, ποὺ αὐτὰ νὰ παίρνουν προοπτικὲς αἰωνιότητας.[1]

Πολιτική Θεολογία: ο Ρωμαιοκαθολικός Μεσαίωνας

Νέα Πολιτική

του Μάριου Νοβακόπουλου*

Κατά τη διάρκεια του Μεσαίωνα η δύναμη της Εκκλησίας της Ρώμης μεσουρανεί.  Διαμορφώνεται από τις πολιτικές αναγκαιότητες των σκοτεινών χρόνων και πλάθει με τη σειρά της τις βάσεις της σύγχρονης Δύσης, την οποία εκπολιτίζει αλλά ταυτοχρόνως κρατά όμηρο.

Παποσύνη και βάρβαροι

Στο πρώτο μέρος του αφιερώματος αφήσαμε τη δυτική χριστιανοσύνη να παρηγορείται από τον Άγιο Αυγουστίνο για το χάος και την καταστροφή που άφησε πίσω της η κατάλυση του ρωμαϊκού κόσμου.  Η κατάσταση για την Εκκλησία είναι δύσκολη.  Οι νέοι δυνάστες είναι παγανιστές ή αιρετικοί οπαδοί του Αρείου.  Σε σχέση με την Ανατολή και ήδη πριν την βαρβαρική κατάκτηση, το δυτικό τμήμα ήταν πτωχότερο, με χαμηλότερο μορφωτικό επίπεδο, λιγότερη θεολογική δραστηριότητα και ασθενή μοναχισμό.  Στους ώμους του πάπα της Ρώμης, αναγνωρισμένου «προέδρου» της κοινωνίας των ορθοδόξων Εκκλησιών [1], πέφτει το τιτάνιο έργο να ανασυγκροτηθεί σχεδόν εκ του μηδενός μία νέα χριστιανοσύνη και μία νέα Ευρώπη.  Η πρόοδος είναι αργή.  Ιεραπόστολοι όπως ο Βονιφάτιος και ο Πατρίκιος αρχίζουν να εκτοπίζουν τα είδωλα και τους αρχαίους θεούς, ενώ ασκητές όπως ο Βενέδικτος δημιουργούν μοναστικές κοινότητες που θα γίνουν τα κέντρα της πνευματικής αναγέννησης της Δύσης.  Σταδιακά ο παγανισμός φθίνει και ο Αρειανισμός ανατρέπεται.  Οι Φράγκοι, οι Βησιγότθοι, οι Κέλτες και οι Αγγλοσάξωνες βαπτίζονται.  Επισκοπές και αβαεία ιδρύονται στη Γαλατία, τη Βρετανία και αλλού.  Η διοικητική δομή των νέων κρατών (περισσότερο προσωπικών ιδιοκτησιών ηγεμόνων, πολεμάρχων και τοπαρχών) είναι ανύπαρκτη και έτσι η Εκκλησία αναλαμβάνει το σύνολο της εκπαίδευσης, της κοινωνικής πρόνοιας, φιλανθρωπίας, ακόμη και υπηρεσιών όπως ο επισιτισμός και η ύδρευση.  Καθώς είναι οι μόνοι που γνωρίζουν γράμματα, κληρικοί διορίζονται σε καίριες θέσεις της βαρβαρικής υπαλληλίας και διακυβέρνησης.

Τον 6ο αιώνα το μεσογειακό κόσμο συνταράσσει η μεγαλεπήβολη αναστήλωση του Ιουστινιανού, που με μακροχρόνιες και επικές εκστρατείες αποκαθιστά τη ρωμαϊκή ηγεμονία στη βορειοδυτική Αφρική, τη νοτιοανατολική Ισπανία και (το κυριότερο) την Ιταλία.  Ο πάπας τίθεται υπό τη διοικητική δικαιοδοσία της Κωνσταντινουπόλεως και η εκλογή του εγκρίνεται από τον Έξαρχο της Ραβέννα.  Όμως η νέα ρωμαϊκή διοίκηση είναι σκληρή και αναποτελεσματική, ενώ μεγάλο μέρος της Ιταλίας πέφτει στα χέρια των Λογγοβάρδων.  Ο πάπας Άγιος Γρηγόριος ο Μέγας αναδιοργανώνει την εκκλησιαστική διοίκηση και λατρεία, αναπτύσσει δραστήρια ιεραποστολική δραστηριότητα και θέτει ουσιαστικά τα θεμέλια της μεσαιωνικής Παποσύνης.  Πλέον ο πάπας είναι η βασική πολιτική αρχή της Ρώμης και όχι ο Έξαρχος.  Τον 8ο αιώνα θα επέλθει ανοικτή ρήξη στις σχέσεις Ρώμης και ανατολικής αυτοκρατορίας.  Η δυναστεία των Ισαύρων όχι μόνο εγκαταλείπει την άμυνα της Ιταλίας πιεζόμενη από την ισλαμική πλημμυρίδα, αλλά απαγορεύοντας την λατρεία των εικόνων πυροδοτεί σοβαρή θρησκευτική κρίση.  Με την Αντιόχεια, Ιερουσαλήμ και Αλεξάνδρεια αιχμάλωτες απίστων και την Κωνσταντινούπολη αιρετικών, η Αγία Έδρα θα αναλάβει την υπεράσπιση της εκκλησιαστικής ορθοδοξίας.  Ο πάπας στηρίζει εξεγέρσεις εικονοφίλων και καταδικάζει με σφοδρότητα τον αυτοκράτορα, με αποτέλεσμα να στερηθεί τις ελλαδικές επαρχίες της δικαιοδοσίας του ως αντίποινα.  Η Επισκοπή Ρώμης πρέπει αλλού να βρει πολιτικό και στρατιωτικό προστάτη, καθώς οι Λογγοβάρδοι είναι πλέον ανεξέλεγκτοι.