Η έρευνα που γίνεται για τη συνωμοσιολογία στο πεδίο της πολιτικής επιστήμης τείνει να τονίζει πως πίσω από την περιφρόνηση με την οποία αντιμετωπίζουμε τον συνωμοσιολόγο κρύβεται η βαθύτερη επιστημολογική παραδοχή του «τεκμηρίου αθωότητας» για την κοινωνία. Θεωρείται δηλαδή πως για ό,τι συμβαίνει δεν φταίει κάποιος ή κάτι, δεν υπάρχει κάποιο σχέδιο, δεν υπάρχει ένα κονκλάβιο κακών καπιταλιστών, μια κλειστή λέσχη ή το ποταπό 1%, αλλά απλώς έτσι είναι τα πράγματα, διότι έτσι τα έφτιαξε η αόρατη χειρ.
του Κωνσταντίνου Πουλή
Το πολιτικό ζήτημα που βρίσκεται πίσω από αυτή τη συζήτηση στην πιο ενδιαφέρουσα εκδοχή της είναι η ένταση μεταξύ της προσδοκίας ότι η δημοκρατία θα εκπληρώνει την υπόσχεση της δημοσιότητας, και τη μυστικότητα που κυριαρχεί στην πράξη. (Βλ. μια σχετική συζήτηση εδώ. Ο συντάκτης του άρθρου συμμετέχει σε ένα σχετικό ερευνητικό πρόγραμμα.) Η περιφρόνηση αυτή λοιπόν ξεκινά από τον νεραϊδοπαρμένο που νομίζει ότι ο Έλβις ζει και μας το κρύβουν, αλλά επεκτείνεται τεχνηέντως σε οποιαδήποτε σκέψη αμφισβητεί την ύπαρξη απολύτως πραγματικών συμφερόντων που κινούνται υπολογισμένα και αποτελεσματικά εκτός της δημόσιας σφαίρας, διαμορφώνοντας τις συνθήκες της ζωής μας.
Το περιοδικό Atlantic, για παράδειγμα, παραθέτει τις 12 πιο διαδεδομένες θεωρίες συνωμοσίας, όπου τσουβαλιάζονται από κοινού η πεποίθηση ότι πρόεδροι των ΗΠΑ ήταν μεταμορφωμένες σαύρες (το πιστεύουν δώδεκα εκατομμύρια Αμερικανοί), με τη δήλωση: ο Μπους παραπλάνησε τους Αμερικανούς σε σχέση με τα Όπλα Μαζικής Καταστροφής. Εκτιμώ ότι αυτό, και μάλιστα μετά τη συγγνώμη του Τ. Μπλαιρ, συνιστά καραμπινάτη λαθροχειρία.
Με άλλα λόγια, αν πολλοί πιστεύουν ότι κάποια θεωρία συνωμοσίας είναι ανόητη, το επιχείρημα αρχής που απευθύνεται προς τον συνωμοσιολόγο δεν είναι πως αυτό που λέει είναι ανόητο. Σε κάποιες περιπτώσεις μπορεί να πρόκειται όντως για ανοησία, αλλά πολύ συχνά μπορεί να έχουμε όντως να κάνουμε με μία πραγματική συνωμοσία, όπως είναι μια απόπειρα ανατροπής μιας κυβέρνησης από τις μυστικές υπηρεσίες ή με την εξυπηρέτηση του λόμπι των εμπόρων όπλων, που εικάζω ότι ανταποκρίνεται μια χαρά στον ορισμό. Το επιχείρημα αρχής είναι πως η κοινωνία είναι πολυπλοκότερη και δεν καθοδηγείται από τις στοχεύσεις συγκεκριμένων ανθρώπων, διότι το μέγεθος των αλληλεπιδράσεων και αστάθμητων παραγόντων καθιστά κάθε τέτοια στόχευση πρακτικά αδύνατη. Εδώ λοιπόν φτάνουμε σε μια διαφωνία αρχής, στην οποία παίρνω το μέρος των συνωμοσιολόγων: βεβαίως και μπορούν να υπάρξουν σημαντικές στιγμές κατά τις οποίες απολύτως κρίσιμα ζητήματα αποφασίζονται κεκλεισμένων των θυρών από ισχυρές ομάδες συμφερόντων.
