Η κηδεία του Κωστή Παλαμά και τα μηνύματά της

Αθανάσιος Καρανάσιος

Επειδή εγένετο λόγος για τον Κωστή Παλαμά, σας μεταφέρω, κάτι συγκλονιστικό, που λίγοι το γνωρίζουν: Ο Παλαμάς πέθανε τέλος Φεβρουαρίου του 1943, (15) δέκα πέντε μόλις ημέρες (!) μετά τον θάνατο της αγαπημένης του γυναίκας Μαρίας. Αυτό, μας δείχνει, πόσο σημαντική είναι για τον άνθρωπο η καλή ψυχολογία και το κουράγιο. Με την ανθρώπινη επικοινωνία ενισχύεται το αίσθημα της συλλογικότητας. Είμαστε συνάμα ως άτομα πομποί και δέκτες ζωτικής ενέργειας!Και κάτι ακόμα για τον Παλαμά. Απάγγειλαν ποιήματα στην κηδεία του οι ποιητές Άγγελος Σικελιανός και Σωτήρης Σκίπης.

Ο ποιητής Άγγελος Σικελιανός, δίνοντας το πνεύμα ομόθυμης παρουσίας του λαού στην κηδεία και «με μια φωνή όσο ποτέ δυνατή» απήγγειλε το ποίημα, που είχε γράψει τα χαράματα της κηδείας προς τιμήν του μεγάλου ποιητή:

«Ηχήστε σάλπιγγες… Καμπάνες βροντερές,

δονήστε σύγκορμη τη χώρα πέρα ως πέρα…

Βογκίξτε τύμπανα πολέμου… φοβερές

σημαίες, ξεδιπλωθείτε στον αέρα:

Σ’ αυτό το φέρετρο ακουμπά η Ελλάδα!…»

ΓΥΡΙΖΕ

Νέα Κρήτη

«Γύριζε, μὴ σταθῇς ποτέ, ρίξε μας πέτρα μαύρη,

ὁ ψεύτης εἴδωλο εἶν᾿ ἐδῶ, τὸ προσκυνᾷ ἡ πλεμπάγια,

ἡ Ἀλήθεια τόπο νὰ σταθῇ μιὰ σπιθαμὴ δὲ θἄβρῃ.

Ἀλάργα. Μόρα τῆς ψυχῆς τῆς χώρας τὰ μουράγια.

Ἀπὸ θαμποὺς ντερβίσηδες καὶ στέρφους μανταρίνους

κι ἀπὸ τοὺς χαλκοπράσινους ἡ Πολιτεία πατιέται.

Χαρὰ στοὺς χασομέρηδες! Χαρὰ στοὺς ἀρλεκίνους!

Το σπίτι του Παλαμά

Νέα Πολιτική

του Μελέτη Μελετόπουλου*

Προχθές περνούσα από την οδό Περιάνδρου, ένα στενό στην Πλάκα, που βγάζει στην Αμαλίας. Το μάτι μου έπεσε με θλίψη σε μία παλιά νεοκλασσική διώροφη μονοκατοικία, που ήταν εγκαταλελειμμένη και ερειπωμένη, πραγματικά σε άθλια κατάσταση. Σε ποια χώρα αφήνουν την αρχιτεκτονική κληρονομιά τους να καταρρέει και να μεταβάλλεται σε μάντρα για υλικά οικοδομών;

Αλλά η θλίψη έγινε έκπληξη και μετά οργή, όταν είδα ξαφνικά, στην πρόσοψη του σπιτιού, μία επιγραφή. «Εδώ έζησε ο εθνικός ποιητής Κωστής Παλαμάς». Έμεινα άφωνος. Σε ποια χώρα αφήνουν το σπίτι του Εθνικού τους Ποιητή να καταρρέει και να μεταβάλλεται σε ερείπια; Πόσο πιά αδιάφοροι, πόσο αναίσθητοι, πόσο απαράδεκτοι είμαστε, εμείς οι Νεοέλληνες; Πόσο άχρηστες ήταν οι κυβερνήσεις που κυβέρνησαν αυτήν την χώρα; 

Θυμήθηκα δύο στίχους που έγραψε ο Παλαμάς στον Δωδεκάλογο του Γύφτου: Το σκεβρωμένο σπίτι και το κακοχτιστό-που είν’ έτοιμο να πέση κι ακόμα στέκει ορθό.

Η λογοτεχνική κριτική του Ίωνος Δραγούμη για τον "Δωδεκάλογο του Γύφτου" του Κωστή Παλαμά (1907)

Θέματα Ελληνικής Ιστορίας

“Ο ΔΩΔΕΚΑΛΟΓΟΣ TOΥ ΓΥΦΤΟΥ„ _Δημοσιεύτηκε στον αριθ. 245 του «Νουμά» (29 του Απρίλη 1907) με την υπογραφή ΙΩΝ και με την ακόλουθο σημείωση: «Το κριτικώτατο αυτό γράμμα στάλθηκε στον ποιητή Παλαμά από κάποιο φίλο σημαντικό, που μας έδωσε την άδεια και το δημοσιεύουμε»._ 

Φίλε ποιητή,

 ΠΩΣ μπορώ να κρίνω ένα τέτοιο ποίημα; Δε θα σας πω τη γνώμη μου, μα μερικά μου συναισθήματα, σαν το διάβαζα. Πριν να μου το στείλετε σεις, το είχα πάρει και το διάβαζα ανάκατα. Ύστερα το ξαναδιάβαζα πάλι έτσι. Και τώρα το πήρα από την αρχή. Σαν όλα τα αληθινά και βαθειά έργα τέχνης, το πρώτο κοίταγμα δεν αρκεί· όσο περισσότερο το κοιτάζω, τόσο μ' αρέσει περισσότερο, και τόσο βρίσκω περισσότερους θησαυρούς μέσα του. Γιατί είναι πλούσιο, πάρα πολύ πλούσιο, το ποίημά σας, ― όπως άλλως τε και όλα τα ποιήματά σας. Είσθε δημιουργός δηλαδή φιλόσοφος, δηλαδή ποιητής. Η επική διήγηση του ποιήματος μόλις διακρίνεται, γιατί η λυρική μουσική τη σκεπάζει, την πνίγει, κάποτε.

 Ο Γύφτος είναι σα μια πρόφαση, για να πήτε πιο ξάστερα και πιο ελεύθερα εκείνο που στοχάζεσθε. Αλλά τι καλά διαλεγμένη που είναι η πρόφαση αυτή. Και σεις βέβαια δεν τον ε δ ι α λ έ ξ α τ ε το Γύφτο, αλλά τονέ ν ο ι ώ σ α τ ε κατάβαθα, και μόνος απ' όλα τα άλλα έθνη σάς συντάραξε και σας μίλησε στην ψυχή. Κι από μέσα από τους Γύφτους εφτειάσατε, εντείνοντας, δυναμώνοντας κάθε Γύφτικια χορδή, εφτειάσατε ένα Γύφτο ξεχωριστό, μεγαλήτερο, ωραιότερο, δυνατώτερο ― και στο 

στόμα του βάλατε την ελληνική, τη νεοελληνική, τη βαθύτατη ψυχή σας. Βάλατε την ψυχή τη νεοελληνική, που βαρέθηκε στους περασμένους πολιτισμούς, επειδή είδε διάφανα πως πέθαναν και πάνε, κ' επειδή έχει κάτι μέσα της, έχει κάτι καινούρια να δημιουργήσει, ― γιατί η ψυχή αυτή κουράστηκε μονάχα από τη θύμηση των περασμένων, αλλά δεν κουράστηκε από τη δημιουργία των ερχόμενων.

Όταν ήμουν στη Βενετία, μ' έπιασε μια λαχτάρα τρομερή ναν την έβλεπα να βούλιαζε, μαζί με τα παλάτια της και μ' όλες τις θύμησες, και μ' όλη την ιστορία της, και μου ήρθε έπειτα ένας πόθος, κάτι να γεννήσω καινούριο κι όμορφο, όσο άσκοπο κι αν φαίνονταν. Κ' είναι, βέβαια, όλα άσκοπα στη ζωή αυτή, αλλά η δημιουργική δύναμη δεν της μέλει, και όλο γκρεμίζει και ξαναφτειάνει τα ίδια και τα ίδια. Μ' αρέσει η αίσθηση που δίνει το ποίημά σας, πως όλα αιώνια περνούν και όλα αιώνια ξαναγυρνούν αλλαγμένα. Το ονομάζω αυτό εγώ, το δράμα του αιώνιου περάσματος, ή το δράμα της αιωνιότητας. Άμα ο άνθρωπος είναι τόσο καθαρόματος ή ανοιχτομάτης, που να έχει, πάντα το δράμα αυτό, ο άνθρωπος αυτός α ξ ί ζ ε ι, γιατί είναι ανώτερος από κάθε του πράξη, και ουδέ χάνεται μένοντας ανάμεσα στους ανθρώπους.